وتاندىق مەديتسينانىڭ وزىق تاجىريبەسى

سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعى­نىڭ باس دارىگەرى, پروفەسسور بولات­بەك بايماحانوۆ باستاعان دارى­گەر­لەر توبى مەن قىزىلوردا­لىق ماماندار بىرلەسىپ جاساعان وپەراتسيادان كەيىنگى بريفينگتە ەلىمىزدە باۋىر اۋىستىرۋدى قاجەت ەتەتىن 2 مىڭداي ناۋقاس بارى ايتىلعان ەدى. ولاردىڭ ­76-سى سىر وڭىرىنەن ەكەن.

ترانسپلانتولوگتەر ينەنىڭ ­جاسۋىنداي تامىرلاردى جال­عاۋعا تۋرا كەلەتىن باۋىر ترانسپلانتاتسياسى الەمدەگى ەڭ كۇردەلى وپەراتسيا ەكەنىن ايتادى. سو­نىڭ نەگىزگى بولىگىن قىزىلوردالىق دارىگەرلەر جاساپتى. جالپى, 2023 جىلى وڭىردە ءۇش رەت بۇي­رەك اۋىس­تىرۋ وپەراتسياسى جاسال­­سا, بىلتىر سونداي 6 وپەراتسيا ءوتىپ­تى. وبلىستاعى كوپ­­بەيىن­دى اۋرۋحانانى ەلىمىزدەگى ترانسپلانتاتسيا جاسايتىن ورتالىقتاردىڭ ءبىرى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ءتيىستى قۇرال-جابدىقتارى جەتكىلىكتى, مامانداردىڭ دا دا­يىندىعى جوعارى.

«بۇرىن باۋىر ترانسپلانتاتسياسى تەك الماتى مەن استانا­داعى ورتالىقتا جاسالاتىن. ەندى وسى قاتارعا قىزىلوردا وبلىسى قوسىلدى. جىل سايىن­ بۇيرەك, ­باۋىرى اۋىراتىن جاندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. سون­دىقتان ءىرى قالالاردان بولەك, وبلىس ورتالىعىندا دا اعزا اۋىس­تىرۋعا مۇمكىندىك جاسالعانى ءجون. كۇردەلى وپەراتسيانى يگەرگەن جەرگىلىكتى ماماندار ۇلكەن ءبىر بەلەستى باعىندىردى دەسەك تە بولادى. ءتىپتى مۇنداي وپەراتسيا­لار كەيبىر مەملەكەتتە ءالى كەز­دەسپەيدى. وسى ورايدا ەلى­مىز­دىڭ ترانسپلانتاتسيا سالاسى بو­يىنشا 90 مەملەكەت اراسىندا 1 ملن ادامعا شاققان­داعى وپەراتسيا سانى جونىنەن العاشقى وندىقتا تۇرعانىن ايتا كەتكەنىمىز ابزال», دەيدى پروفەسسور ب.بايماحانوۆ.

وبلىستىق كوپبەيىندى اۋرۋحا­ناعا كەيىنگى ەكى جىلدا قۇنى 2 جا­رىم ميلليارد تەڭگە بولاتىن زاماناۋي دياگنوستيكالىق, حيرۋرگيالىق قۇرىلعىلار ساتىپ الىنعان. وسىلايشا, ءوڭىر مەديتسيناسىن دامىتۋ ارقىلى اعزا اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك جاسالدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاب­دىق جەتكىلىكتى, دارىگەرلەر دە دايار. ەندىگى ماسەلە – دونور تاپ­شىلىعىن شەشۋ.

وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ولجاس ىسقاقوۆتىڭ دەرەگىنشە, وڭى­رىمىزدە مايىتتىك دونور اعزاسىن الۋ سوڭعى رەت وسىدان 7-8 جىل بۇرىن كەزدەسىپتى. كۇتۋ پاراعىنا جازىلىپ, وزىنە سايكەس كەلەتىن اعزانى جىلداپ كۇتكەن جۇزدەگەن ادامعا بۇل, ارينە تەڭىزگە تامعان تامشىداي دا بولمايدى.

ءتىرى ادامنان اعزا الۋدىڭ ءبىر قيىنى – دارىگەرلەر رەتسيپيەنتپەن قوسا, دونور ءۇشىن دە جاۋاپ­تى بولادى. ۇزاق جىل كەزەگىن كۇتىپ, اقىرى باۋىرىنىڭ ءبىر بۇيرەگىن سالدىرعان ماقپال ورالوۆا بو­يىن ءۇمىت پەن كۇدىك قاتار بيلەگەن سول كەزدەردى ەسىنە دە العىسى كەلمەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى 2-3 جىلدا دياليزگە تاۋەلدى جاس­تار قاتارى تىم كوبەيىپ كەتكەن.

«2016 جىلى بۇيرەك جەتىسپەۋ­شىلىگىنە بايلانىستى ەسەپتە تۇردىم. اۋەلى گەمودياليزبەن ءجۇردىم. بىلتىر كوۆيد تۇماۋىمەن اۋىرعان سوڭ بۇرىنعى حالىمە جەتە الماي قالعانىمدا جاقىندارىم جانىن قويارعا جەر تاپپاي, جۇگى­رىپ كەتتى. سول ساتتە كەزەگىن 10-15 جىل كۇتكەندەردى كورسەم دە, كۇدەرىمدى ۇزگەن جوقپىن. اقىرى ۇزاق تەكسەرىستەن كەيىن اعامنىڭ اعزاسى سايكەس كەلىپ, جەرگىلىكتى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا وپەراتسيا ءساتتى ءوتتى. ءتيىستى ءدارى-دارمەگىمىزدى تەگىن الىپ, ەمىمىزدى جالعاستىرۋدىڭ ارقاسىندا از ۋاقىتتا قاتارعا قوسىلدىق. بىراق وپەراتسيادان كەيىن ءتىرى دونور­لىق ەكى ادامدى دا مۇگەدەك قىلۋ ەكەندىگىنە كوزىم جەتتى. سوندىقتان دا مايىتتىك دونور ماسەلەسى تۋرالى ءالى دە ەل اراسىن­دا تۇسىندىرمە جاساعان دۇرىس بولار ەدى», دەيدى ول.

ترانسپلانتتاۋدى جانە جو­عارى تەحنولوگيالىق مەدي­­تسي­نالىق قىزمەتتى ۇي­لەس­تىرۋ جونىن­دەگى رەسپۋبلي­كا­لىق ورتا­لىقتىڭ وڭىرلىك ۇيلەس­تىرۋ­شىسى ليزا نۇرسۇلتانوۆا دا بۇل ماسەلە وتە وزەكتى بولىپ تۇرعانىن ايتادى. جۋىر­دا قىزىلوردا مەديتسينا­لىق جو­عارى كوللەدجىندە بولاشاق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى­نىڭ كا­سىبي دايىندىعىن نىعاي­تىپ, قوعامدا دونورلىق مادە­نيەت­تى قالىپتاستىرۋ باعى­تىندا ۇيىم­داستىرىلعان «ترانس­­پلان­تاتسيا. دونوردىڭ ماڭىز­دىلىعى» اتتى سەمينار-ترەنينگكە قاتىسقان مامان وسى كۇنى جاستار اراسىندا بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگى دەرتىنە شال­دىققاندار كوبەيىپ بارا جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىل­دىردى. قازىر وڭىردە 361 ادام دياليزگە بايلانعان. 160 ناۋقاس بۇيرەك اۋىستىرۋ ءۇشىن كۇتۋ پاراعىنا تىركەلىپ تۇر.

«كوۆيدتەن كەيىن الەمدەگى ءاربىر بەسىنشى ادامنىڭ بۇيرە­گىنەن كىنارات انىقتالىپ وتىر. سوندىقتان دەر كەزىندە دارىگەرگە قارالعان دۇرىس. بۇل دەرت ەنەرگەتيكتەرگە ءۇيىر جاستار اراسىندا ءتىپتى كوبەيىپ بارادى. سوندىقتان كەيىنگى تولقىن اراسىندا كەڭەس بەرۋدى قولعا العان ءجون. كۇتۋ پاراعىنداعى 160 ادامنىڭ دەنى جاستار. كەزەك جىلدارعا سوزىلادى. وسىدان دا بىزگە مايىتتىك دونوردىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا ءتۇسۋىمىز كەرەك. مىسالى, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگىندە بۇل ءبىرشاما جولعا قويىلعان. ءبىر ءمايىتتىڭ اعزاسى ءبىراز ادامعا ءومىر سىيلايدى. وسىنى ءبارىمىز ايتا ءجۇرۋىمىز كەرەك», دەيدى ول.

سەمينار-كەڭەستە كوپبەيىندى وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ ديرەكتورى, ترانسپلانتولوگ جاسۇلان بايماحانوۆ قازىر اعزا اۋىس­تىرۋدان الەمدە يران مەن ءباا مەملەكەتتەرى الدى­ڭ­­عى ورىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. دە­مەك ءدىني نانىمنىڭ كەدەرگىسى جوق. جالپى, قازىر ەلدەگى اعزا اۋىستىرۋدىڭ 10-15%-ى عانا مايىت­تىك دونوردان الىنادى.

جاساندى بۇيرەك ارقىلى ادام ءومىرىن 10-15 جىلعا سوزۋ­عا بولادى. ال باۋىرى اۋىرا­تىندارعا ونداي بالاما جوق. ونىڭ ەمى – تەك اعزا اۋىستىرۋ. يسلام ءدىنىنىڭ دە ناۋقاستى ەمدەۋدىڭ سوڭعى ساتىسى سانالاتىن ترانسپلانتاتسياعا قار­سى­لىعى جوق. تەك بەلگىلى ءبىر شارتتار ورىندالۋى كەرەك. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باس­­قارماسىنىڭ عۇلامالار كەڭەسى وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن بۇل ماسەلە تۋرالى ءپاتۋا دا قابىل­داعان.

دەگەنمەن ادام ءومىرىن ساقتاپ قالۋدىڭ سوڭعى مۇمكىندىگى سانالاتىن ترانسپلانتاتسيا قوعام­نىڭ كوزقاراسىنا تاۋەلدى بولىپ وتىر. دەمەك مايىتتىك دونور­دىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىلار اڭگىمە ءازىر اياقتالا قويمايتىن سەكىلدى.

قىزىلوردا