جاساندى ينتەللەكت – جاڭا مۇمكىندىك

– قازىر الەمدە جاساندى ين­­تەللەكت قارقىندى دامىپ كە­لەدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ سالانى دا­مىتۋعا اۋقىمدى تاپسىرما جۇك­تەپ وتىر. جاھاندىق جاڭا­شىل­دىقتان قالىپ قويماۋ ءۇشىن وزىق جەتىستىكتەردى عىلىم, ءبىلىم مەن تەحنولوگيادا پايدالانۋ باس­تى مىندەت. دەگەنمەن ۇلكەن كورپو­راتسيالار­دىڭ جانە ۇلتتىق ستراتەگيالاردىڭ دەڭگەيىندە عانا اتالاتىن جاساندى ينتەللەكت كوپ­شىلىككە ەتەنە تانىس ەمەس. بيزنەس سالاسى جاساندى ينتەللەكت قۋاتىن سەزىنە قويعان جوق. وسى ماقساتتا ىسكە اسىپ جاتقان «AI-Sana» كۋرستارى گەنەراتيۆتىلىكتەن باستاپ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى. بيىل جي كۋرسىندا 650 مىڭ ستۋدەنتتى وقىتۋ كوزدەلىپ وتىر. ولاردىڭ اراسىنان ىرىكتەلگەن 100 مىڭ ستۋدەنت قىركۇيەكتەن باستاپ, ەكىنشى مودۋلمەن وقىتىلاتىن بولادى. «AI-Sana» كۋرستارىندا ستۋدەنتتەر «ChatGPT», «Grok», «Midjourney», تاعى دا باسقا جي قۇرالدارىن مەڭ­گەرىپ, ءوز باعدارلامالارىن سى­ناق­تان وتكىزە الادى. بۇگىندە دايىن جوبالار دا بار, – دەدى ءال-فارا­بي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە وتكەن «Digital Farabi – 2025» حالىقارالىق فورۋمىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك.

ىرىكتەلگەن 100 مىڭ ستۋدەنت جاساندى ينتەللەكت ەكونوميكانىڭ قاي سالاسىندا قولدانۋعا بولاتىنى جايىندا ناقتى ءبىلىم داعدىلارىن يگەرەتىن بولادى. ءارى قاراي ينۆەس­تورلارمەن جۇمىس, جاساندى ين­تەللەكت كلاستەرى اياسىندا دامۋ مۇم­كىندىگى بەرىلمەك. بۇل – بولاشاق­تىڭ «unicorn» كومپانيالارىنا باس­تايتىن قادام. وسى جولدى باسىنان اياعىنا دەيىن وتۋگە دايىن ستۋدەنتتەر ءۇشىن جىل سايىن ءۇش باسىم­دىققا يە, ياعني بيىل ەنەرگەتيكا, تۇراقتى دامۋ جانە اگروكەشەن سالالارى قارجىلاناتىن بولادى.

الەمدىك تاجىريبەلەردى زەرتتەۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىپ جاتقان جوبالار بارىسىنا توقتالعان ۆەدومستۆو باسشىسى اقش-تىڭ جاساندى ينتەللەكت الىپپەسىن 1-سىنىپتان, قىتايدىڭ 2035 ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن ارنايى ءپان رەتىندە وقىتۋ تاجىريبەسىن مىسالعا ال­دى. وسى ورايدا عالامدىق باسەكەدە ەلىمىز دە ءوز ورنىن نىقتاپ الۋى ءۇشىن سالادا ماماندار دايارلاۋ­دىڭ زاماناۋي مۇمكىندىكتەرىن قولدا­نۋى قاجەت. ونىڭ ايتۋىنشا, الەم­نىڭ مىقتى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بىر­لە­سىپ, جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە بۇ­­رىن-سوڭدى قولعا الىنباعان بىرقا­تار ­جاساندى ينتەللەكت جوباسى ىسكە اسادى.

قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ سوزىنە زەر سالساق, ۋنيۆەرسيتەتتە جاساندى ينتەللەكت, كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن تىلدىك مودەلدى تسيفرلاندىرۋعا ارنالعان جوبالار ىسكە اسىپ جاتىر. بۇگىندە اۋقىمدى باعدارلامالاردى ورىندايتىن سۋپەركومپيۋتەردىڭ ءبىرى وسى ۋنيۆەرسيتەتتە ورنالاسقان.

– ءبىزدىڭ ەلىمىز تسيفرلىق ترانسفورماتسيا قارساڭىندا تۇر. قازۇۋ جەتەكشى عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتا­لىعى رەتىندە بۇل ۇردىسكە بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. بىلىكتى جانە كاسىبي مامانداردى دايارلاۋمەن قاتار, يننوۆاتسيالىق جوبالار دامىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت – تەحنولوگيا ەمەس, جاڭا مۇمكىندىكتىڭ كىلتى. باستى مىندەتىمىز – وسى تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, تۇراقتى دامۋىنا جاعداي جاساۋ. قازۇۋ قازاق ءتىلىن عىلىم تىلىنە اينالدىرۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرەدى. وسى تۇرعىدا وقۋ ورداسىنىڭ عالىمدارى اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاق تىلىندەگى جاساندى ينتەل­لەك­تىنى جەتىلدىرۋگە بەلسەندى قاتى­سىپ جاتىر, – دەدى رەكتور.

سونداي-اق فورۋمدا «Nvidia» كورپوراتسياسىنىڭ كورپوراتيۆتىك بيزنەستى دامىتۋ جونىندەگى اعا مەنەدجەرى انتون دجوراەۆ, قازاقستانداعى «ASUS» وكىلى رامازان ارانعازى, قازاقستان, ورتالىق ازيا جانە موڭعوليا مەملەكەتتىك ورگاندارىمەن جۇمىس جونىندەگى «Kaspersky» كومپانياسىنىڭ اعا مەنەدجەرى اسەت ورداباەۆ, ساراپشى عالىمدار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەلىمىزدەگى دامۋ بارىسى, كومپا­نيالاردا قولدانىلۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى.

فورۋم اياسىندا ستۋدەنتتەر مەن مەك­تەپ وقۋشىلارىنىڭ ستار­تاپ جوبالارىنا ارنالعان كورمە ءوتتى. ناۋرىزباي اۋدانىن­دا ورنالاسقان «Alem» يننوۆا­تسيالىق شىعارماشىلىق ورتالى­عى وقۋشىلارىنىڭ ازىرلەمەلەرى جاڭاشىلدىعىمەن ەرەكشەلەندى. ورتالىققا اينۇر داۋىلباەۆا باسشى­لىق ەتەدى. «فيزيكا-ينجە­نەريا» ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىسى تالعات سەيدازدىڭ ايتۋىنشا, وقۋشىلار فيزيكا, ينجەنەريا, اۆيامودەلدەۋ سالالارىمەن قاتار, ەكولوگيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋ باعىتتارىنا ارنالعان جوبالارمەن اينالىسادى. عىلىمدى ومىردە قولدانۋ ارقىلى قوعامنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە جاۋاپ بەرۋدى ماقسات ەتە وتىرىپ, وقۋشىلار سۋ قۇبىرى جارىلعان جاعدايدا, سۋ شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن قۇبىردىڭ جارىلعان جەرىن تەز انىقتاپ, جەدەل جوندەۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ارنايى قۇرال جاساپ شىعاردى. كولىك قوزعالىسىنان ەنەرگيا الاتىن «ماگيسترالدى جەل تۋربينالارى» جوباسى بالامالى ەنەرگيا الۋدى ماقسات ەتەدى.

ۇيىرمەگە قاتىساتىن 7-11 سىنىپ وقۋشىلارى بۇل جولى اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنىنە جا­سا­عان يننوۆاتسيالىق ونىمدەرىن ۇسىندى. ولار جەلدەتكىش, جارىق جۇيەلەرى بار, جىلۋ مەن سۋدى ءوزى رەتتەيتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جىلىجاي جۇيەسىن ازىرلەگەن. وندا گيدروپونيكا, اەروپونيكا جۇيەسى ارقىلى جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە دە ساپالى ءارى جىلدام ءونىم الۋعا بولادى. جىلىجاي ارنايى درونمەن قاداعالانادى. وندا توپىراقتىڭ, جىلۋدىڭ, جارىقتىڭ مولشەرى ۇزدىكسىز باقىلانىپ وتىرادى. وقۋشىلاردىڭ تاعى ءبىر ازىرلەمەسى – 60 شاقىرىمعا دەيىن 15 كيلو سالماقتاعى ءونىمدى جەتكىزە الاتىن درون-كۋرەر. ەلەكترلى موتورمەن قوزعالاتىن درون قورشاعان ورتاعا زيانسىز. وسىنداي ۇزدىك ازىرلەمەلەرى ءۇشىن بولاشاقتىڭ ينجەنەرلەرىنە I دارەجەلى ديپ­لوم تابىس ەتىلدى. بۇعان دەيىن «Shoqan Ecology», Itfest, «Jas Galym», «EcoSolutions Hackathon», تاعى دا باسقا بايقاۋلاردا جۇلدەلى ورىن يەلەنىپ جۇرگەن جاس عالىمدار ستارتاپتارعا قاتىسۋ ارقىلى جوبالارىنا ينۆەستور ىزدەپ ءجۇر. جاقىندا بالامالى ەنەرگيا كوز­دە­رىنە بايلانىستى ازىرلەگەن «ما­گيسترالدى جەل ترۋبيناسى» جوباسى ءۇشىن 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە گرانت جەڭىپ الدى.

فورۋم جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا قىزىعۋشىلىق بىلدىرەتىن جاستار ءۇشىن ەرەكشە شابىت بەرىپ, ۇزدىك ستارتاپتاردىڭ اۆتورلارى مەن جەڭىمپازدارى «FIFA PS» ديپلومدارى جانە باعالى سىيلىقتارىنا يە بولدى.

الماتى