قىزىلوردا وبلىسىندا باۋ-باقشانى وسىرمەي, ەگىندى كوكتەي سولدىراتىن كاليفورنيالىق قالقانشا سىمىرى, قاۋىن شىبىنى, ۋ كەكىرە مەن سارىشىرماۋىق سەكىلدى كارانتيندىك زيانكەستەر كوپ كەزدەسەدى. اگرارلىق سەكتوردىڭ تۇراقتى دامۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن فيتوسانيتاريالىق قاۋىپسىزدىك باعىتىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ماماندار بۇلارمەن قاتار كۇن جىلىنا ويانىپ, جاسىل جەلەكتى جايپاپ وتەتىن شەگىرتكەلەرگە قارسى دا شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
بيىل وبلىس اۋماعىندا جاتاعان ۋ كەكىرە, قاۋىن شىبىنى, كاليفورنيالىق قالقانشا سىمىرى مەن ارامسوياۋعا قارسى 2 309 گەكتاردان استام جەردى وڭدەۋ جوسپارلانىپ وتىر. ناۋرىز ايىندا وتكەن زياندى, ەرەكشە قاۋىپتى زياندى ورگانيزمدەر مەن كارانتيندىك وبەكتىلەرگە قارسى كۇرەسۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋ, ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جونىندەگى وبلىستىق شتابتىڭ العاشقى وتىرىسىندا شەگىرتكەمەن كۇرەس شارالارىنىڭ ءىس-جوسپارى جاسالدى. سوعان سايكەس وبلىس كولەمىندە شەگىرتكە زيانكەستەرىمەن كۇرەس شارالارىن ۇيىمداستىرۋ-ۇيلەستىرۋگە 4 جۇمىسشى توپ جۇمىلادى. ءار اۋىلدىق وكرۋگتە قاجەتتى تەحنيكالار, جاۋاپتى ماماندار بەكىتىلدى. جالپى وبلىس اۋماعىندا شەگىرتكەلەر شەرۋىن بولدىرماۋ شارالارىنا 324 ادام قاتىسادى. قازىر ولاردىڭ دەرناسىلدەرىنە كوكتەمگى-جازعى مونيتورينگ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
«ەرەكشە قاۋىپتى شەگىرتكە زيانكەستەرى مەن كارانتيندىك وبەكتىلەرگە قارسى جۇرگىزىلەتىن فيتوسانيتاريالىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ, حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارىن اتقاراتىن ارنايى تەحنيكالاردىڭ دايىندىعى» جونىندەگى سەمينار كەڭەستە اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا كوميتەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىستىق اۋماقتىق ينسپەكتسيا باسشىسى مۇحتار ورازباەۆ بيىل كۇن كۇرت جىلىپ, بۇل جاندىكتىڭ ءوز ۋاقىتىنان 12-13 كۇن ەرتە «ويانىپ» العانىن ايتتى. بۇل باقىلاۋ شارالارىن كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەكتىگىن بىلدىرەدى. اۋدان اكىمدەرى ءوز اۋماعىنداعى ماسەلەدەن كۇن سايىن حاباردار بولىپ وتىرۋعا ءتيىس. مىسالى, شەگىرتكەنىڭ يتاليالىق پرۋس دەپ اتالاتىن ءتۇرى بيىل ارال اۋدانىنداعى 21 720 گەكتاردان بايقالىپ تۇر. قازالى, جالاعاش اۋداندارىندا مىڭ جارىم گەكتاردىڭ اينالاسى. قارماقشى مەن سىرداريادا 100 گەكتاردىڭ ۇستىندە. قىزىلوردا قالاسى, جاڭاقورعان مەن شيەلىدە بۇل ءتۇردىڭ دەرناسىلى كەزدەسپەيدى. ەسەسىنە, وڭتۇستىك اۋداندار ازيالىق شەگىرتكەگە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋى كەرەك. شيەلى اۋدانىندا 8 332, جاڭاقورعاندا 5000 گەكتار وڭدەلۋى قاجەت. زيانكەس جاندىكتىڭ بۇل ءتۇرى باسقا اۋدانداردا دا كەزدەسىپ وتىر. بىلتىرعى جازعى-كۇزگى مونيتورينگ قورىتىندىسى بويىنشا بيىل 60 024 گەكتار جەرگە حيميالىق وڭدەۋ جاسالادى.
كوميتەت تاراپىنان جاريالانعان كونكۋرستار جەڭىمپازدارى انىقتالىپ, 33 476 گەكتاردى اسا جەڭىل ۇشاقپەن, 15 434 گا القاپتى ۇشاقپەن وڭدەۋدىڭ مەردىگەرى بولىپ «اۆياكومپانيا «دەلتا-يۋگ» جشس تانىلدى. «باعجان» جك 7152 گا جەردى جەر اگرەگاتىمەن وڭدەيدى. بيىل شەگىرتكە زيانكەستەرىنە قارسى فيتوسانيتارلىق كۇرەس جۇمىستارىنا 4 ارنايى جەر اگرەگاتى, 2 اسا جەڭىل ۇشاق, 1 ۇشاق پەن 3 درون قاتىسادى. «فيتوسانيتاريا» رمك مەكەمەسى 3 962 گەكتارعا العاش رەت حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارىن درونمەن جۇرگىزىپ كورمەكشى.
«شەگىرتكە شەكارانى بىلمەيدى. ارالدا يتاليالىق پرۋس ءتۇرى كورشىلەس اقتوبە, ۇلىتاۋ وڭىرىنەن اۋىپ كەلدى دەگەن بولجام بار. سوندىقتان تۇركىستان, اقتوبە, ۇلىتاۋ وبلىستارىمەن ىنتىماقتاستىق كەلىسىمشارتتار جاساستىق. وتكەن مەرەكە كۇندەرى ارال اۋدانىنا بارىپ, پرەپاراتتاردى سىناپ كوردىك. شەگىرتكەدەن بولەك وزگە دە زياندى جاندىكتەرگە اسەرى بايقالدى», دەيدى اۋماقتىق ينسپەكتسيا باسشىسى.
زيانكەستىڭ زاردابىن بولدىرماۋ ءۇشىن دروندى وبلىستا العاش رەت قولدانىپ وتىرعان «فيتوسانيتاريا» رمك مەكەمەسىنىڭ ماماندارى الماتى مەن تۇركىستاندا وقىپ كەلىپتى. ارال اۋدانى اكىمدىگىمەن حابارلاسىپ وتىرعان ولار جاقىندا وڭدەۋگە كىرىسەدى. كۇن رايى قاتتى ىسىعان جاعدايدا باعدارىن كۇندىز كارتاعا ءتۇسىرىپ, سول بويىنشا دروندى كۇندىز ۇشىرۋعا بولادى.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى تالعات دۇيسەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «رەسپۋبليكالىق فيتوسانيتارلىق دياگنوستيكا جانە بولجامدار ادىستەمەلىك ورتالىعى» رمم-ءنىڭ وبلىستىق فيليالى حابارلاماسىنا سايكەس ءساۋىر ايىنىڭ 25-نەن باستاپ بارلىق اۋدان مەن قالا اۋماعىندا 1 شارشى مەترگە 1-2 ءتۇيىر ساياق شەگىرتكە دەرناسىلدەرىنىڭ شىققانى بايقالعان.
«ولاردىڭ جاپپاي شىعۋ بەلگىلەرى انىقتالعان جاعدايدا ءبىر كۇندە ارنايى جەرۇستى اگرەگاتىمەن 130 گەكتار, اۋە ارقىلى 1 500 گەكتار جەر كولەمىن وڭدەۋگە قاۋقارىمىز جەتەدى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
بىلتىرعى جازعى-كۇزگى زەرتتەۋ جۇمىستارى قورىتىندىسىمەن بيىل وبلىستا 55 349 گەكتار اۋماققا ساياق شەگىرتكە زيانكەسىنە قارسى حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 487,5 ملن تەڭگە قارجى قارالىپ وتىر. زيانكەس دەرنالىسى جايلاعان القاپ وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11 673 گەكتارعا ارتقان.
مەردىگەر مەكەمەلەر وكىلدەرىنىڭ دە ايتارى بار. بۇرىن بۇل جاندىكتەردىڭ ءار ءتۇرى اراعا 2-3 اپتا سالىپ جەر بەتىنە شىعا باستايتىن. وڭدەۋ جۇمىستارى دا سوعان سايكەس جۇرگىزىلەتىن. وسى جىلى ءبارى ءبىر مەزگىلدە پايدا بولدى. تەحنيكا سايلى, پرەپارات دايىن دەگەنمەن دە وسى جاعى قيىنداۋ سوعايىن دەپ تۇر. اۋا رايىن بولجاۋشىلار دەرەگىنشە الداعى اپتالاردا كۇن قىزۋى 44 گرادۋستان اسادى. كۇن ىسىعان سايىن جانى كىرىپ, جاندانا بەرەتىن زيانكەسكە بۇل «ىزدەگەنگە – سۇراعان» بولايىن دەپ تۇر.
ءبىر وڭدەلگەن جەرگە كورشى وڭىردەن زيانكەس ۇشىپ كەلسە, ەتكەن ەڭبەكتىڭ زايا كەتكەنى دەي بەرىڭىز. قايتا وڭدەۋگە مونيتورينگ قورىتىندىسىمەن شاقتالىپ بەرىلگەن پرەپارات تا جەتپەي قالۋى مۇمكىن. تاعى ءبىر ماسەلە, اۋداندار مەن اۋىلدار اكىمدىكتەرى تاراپىنان حيميالىق وڭدەۋ جۇرەتىنى سول اۋماقتاعى مال, ارا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جاتقاندارعا الدىن الا ەسكەرتىلۋى كەرەك. ومارتانىڭ وڭدەلىپ جاتقان اۋماقتان 3,5-5 شاقىرىم قاشىقتىقتا بولعانى ءجون.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىت جاحانوۆ اۋدان اكىمدەرى ماسەلەگە بارىنشا ءمان بەرۋى كەرەكتىگىن ايتىپ ءوتتى. ماۋسىم اياقتالعانشا مەردىگەرلەر دە ءوز ءىسىن مۇلتىكسىز اتقارۋى قاجەت. جۇمىلا جۇمىس ىستەپ, زيانكەستىڭ جولىن كەسۋىمىز كەرەك.
قىزىلوردا