اۋىلناي – ازاماتتىق قوعام وكىلى

وكرۋگ ورتالىقتارىندا مەملەكەتتىك مەكەمە تۇگەل, الەۋمەتتىك ماسەلە بارىنشا شەشىلگەن. اۋىل اكىمى, اكىمدىك اپپاراتى بار, باسقارۋ تەتىگى ابدەن قالىپتاسقان. دەگەنمەن وكرۋگ ورتالىعىنان بولەك جاتقان شاعىن ەلدى مەكەندەردە جاعداي قانداي؟ كوبىنە بۇرىنعى كەڭشار بولىمشەسى, مال فەرماسى بولعان اۋىلداردىڭ قازىر باس يەسى كىم؟

– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ء«بىز ساپالى مەم­لەكەتتىك باسقارۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن قوعامنىڭ مورالدىق ستاندارتتارىن جاقسارتۋىمىز كەرەك» دەگەن ءسوزى بار. جالپى, قازاق حالقىنىڭ باسقارۋ جۇيەسى عاسىرلار بويى وزگەرىپ, ءار كەزەڭنىڭ تالاپتارىنا ساي بەيىمدەلىپ وتىردى. ءداستۇرلى بيلىك قۇرىلىمى كوشپەلى قوعام­نىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىز­دەلدى. حالىق قاجەتىن ەسكەرەتىن باسقارۋ جۇيەسى قالىپتاستى. ءبىر كەزدەرى وسىن­داي جۇيەنىڭ ەڭ باسىندا اۋىل­ناي دەگەن لاۋازىم بولعان ەكەن. ءبىز سونى قالپىنا كەلتىردىك, – دەيدى قازتالوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى اسلانبەك سارقۇلوۆ.

ەلدەگى بيلىك رەفورماسىنا سايكەس 2021 جىلدان بەرى اۋىل اكىمدەرىن حالىق تىكەلەي ءوزى سايلايتىن بولدى. قازتالوۆ اۋدانىندا دا 2021 جىلى – 4 اكىم, 2022 جىلى – 3, 2023 جىلى – 7, 2024 جىلى  4 اكىم سايلاندى. 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرى تاعى ءبىر اۋىل ءوز اكىمىن تاڭداپ الدى. «بۇل رەفورما حالىقتىڭ جەرگىلىكتى بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى قاتى­سۋىنا جول اشتى», دەيدى اۋدان باسشىلارى. وسى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ, اۋىل حالقىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جەدەل شەشۋ ماقساتىندا وكرۋگ ورتالىقتارىنان بولەك ەلدى مەكەندە اۋىلناي تاعايىندالىپ, بىرنەشە جىلدان بەرى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. بيىل دا اتالعان شاعىن اۋىلداردا جينالىس ءوتىپ, 31 ەلدى مەكەننىڭ اۋىلنايى انىقتالعان.

ءبىر قىزىعى, حالىق اراسىنان شىققان بۇل اۋىلنايلار جالاقى المايدى. راس, جىل سوڭىندا جۇمىس ناتيجەسىنە قاراي ماراپات الىپ, ماقتاۋ ەستۋى مۇمكىن. بىراق ءوزى تۇراتىن شاعىن اۋىلدىڭ شارۋاسى, تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجى ءۇشىن الدىمەن شىر-پىرى شىعاتىن – ءدال وسى اۋىلناي.

– اۋىلنايدىڭ ماقساتى – ەلدى مەكەندە مەملەكەتتىك باعدار­­لامالاردى ىسكە اسىرۋعا جاردەم­دەسۋ, تۇر­عىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق ءال-اۋقاتىن كوتە­رۋگە كومەكتەسۋ, ەڭ باستىسى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ وزەكتى ماسەلە­لەرىن اۋدان, اۋىل اكىمىنىڭ نازارىنا ۇسىنىپ, شەشىلۋ جولىنا اتسالىسۋ, ەلدى مەكەندى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋ, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قايىرليەۆ.

شاعىن اۋىل تۇرعىندارى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. اۋىلعا الدىمەن ينفراقۇرىلىم – جول, سۋ, جارىق, بايلانىس كەرەك. تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ, كاسىپكەرلىك­تى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ باستى ورىن­دا. اۋىلناي قال-قادەرىنشە بارلىق سالاعا ارالاسادى. بالانىڭ وقۋى, ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعى, اۋىلدىڭ ەكولوگياسى, حالىقتىڭ تىنىشتىعى, ءتىپتى توتەنشە جاعداي كەزىندە حالىقتى ۇيىمداستىرۋ, حاباردار ەتۋگە دە سول قاۋىمنىڭ ءوز ورتاسىنان شىققان باسشى بولعانى دۇرىس-اق.

اۋىلناي ءوزى تۇرعان اۋىلدىڭ بۇكىل وتباسىن جاقسى تانيدى. ءار شاڭىراقتا, ءار وتباسىندا بولىپ جاتقان جاعدايدى ودان جاقسى بىلەتىن ادام تابۋ قيىن. ارازداسقاندى تاتۋلاستىرۋ, تەلى-تەنتەكتى تيۋ ەڭ الدىمەن قاۋىم­نىڭ ءوز ىشىندە جۇرەدى. قازىر ءبىراز اۋىل ىشىمدىكتەن باس تارتتى, الكوگول ساتىلمايدى. بۇل ىستە دە اۋىلنايدىڭ ىقپالى زور. بۇلدىرگى ءدىني اعىمداردىڭ الدىن الۋعا, ۇلتتىق داستۇرگە قايشى ادەت-ارەكەتكە دە الدىمەن قارسى شىعىپ, بۇل تۋرالى اكىمدىككە, ۋچاسكەلىك پوليتسياعا, اۋداندىق ىشكى ساياسات بولىمىنە حابارلاۋدى دا اۋىلناي ءوز مىندەتىنە العان. ءار وكرۋگتەگى رەسۋرستىق ورتالىق ماماندارىمەن بىرلەسىپ, ءتۇرلى مادەني-سپورتتىق, پاتريوتتىق ءىس-شارا­لاردى ۇيىمداستىرادى. جاسى تولعان جىگىتتەردىڭ اسكەرگە بارۋى, اۋىلدىڭ سانيتارلىق تازالىعى, ءتىپتى حالىقتى گازەت-جۋرنالعا جازدىرىپ, ولاردىڭ اقپاراتتىق ساۋا­تىن ارتتىرۋ ىسىنە دە ارالاسادى.

بيىلعى «جۇمىسشى مامان­دىق­تار جىلىنا» وراي قازىر قاز­تا­لوۆ اۋدانىندا قاراپايىم ەڭ­بەك ادامىنىڭ, جۇمىسشى مامان­دىقتارىنىڭ بەدەلىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان جۇمىس كوبەيدى. ءار اۋىلدا, حالىق اراسىندا جۇرگەن ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ ءىسى دارىپتەلىپ, ناسيحاتتالىپ جاتىر.

جاقىندا اۋىلنايلاردىڭ باسىن قوسقان «اۋىل – بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ قاينار كوزى» اتتى ءبىرىنشى فورۋم ءوتتى. فورۋمدا اۋىل­نايلاردىڭ جۇمىسىن جەتىل­دىرۋ, اۋداندا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىستار, ەلدى مەكەن­دەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى تال­قىلاندى. اۋدان اكىمى ا.سار­قۇلوۆ اۋقىمدى ءىس-شارانىڭ مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­جىرىمداماسىمەن ۇشتاسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

– بۇگىنگى فورۋم ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ ايقىن كورىنىسى. اۋىلنايلار جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن, دەپۋتاتتارمەن, قو­عام­دىق كەڭەس مۇشەلەرى, كاسىپ­كەر­لەر, شارۋا قوجالىقتارى, اۋىل تۇرعىندارىمەن تىعىز بايلانىس­تا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ قىز­مە­تى اۋىلدىق جەرلەردىڭ وركەندە­ۋىنە, تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, – دەدى ءوز سوزىندە اۋدان اكىمى.

فورۋم اياسىندا ەلدى مەكەن­دەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا «ۇزدىك اۋىل», «ۇزدىك اۋىل­ناي» سىندى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ, اۋىل­نايلار اراسىندا تاجىريبە الماسۋ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ سەمينارلارىن ۇيىمداستىرۋ جونىن­دە ۇسىنىس ايتىلدى. جيىن سوڭىن­دا بىلتىر «قالادان – اۋىل­عا» باعدارلاماسى بويىنشا ۇزدىك ناتي­جە كورسەتكەن بولاشاق, تال­دى­اپان اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ اكىم­دىك­تەرىنە سۋ جاڭا اۆتوكولىك بەرىلدى.

باتىس قازاقستان وبلىسى