قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ سيرەك كىتاپتار قورىندا حح عاسىردىڭ باسىندا باسپا ءجۇزىن كورگەن قۇران كىتابى ساقتالىپ تۇر. قۇندى كىتاپ – الداعىنى بولجاعان اۋليە, تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ۇستا مامبەت ولجاباي ۇلىنان قالعان جادىگەر. كوپ جىل اۋليە ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا ساقتالعان كىتاپ بىلتىر مۋزەيگە تاپسىرىلدى.
وسىدان ءبىراز بۇرىن وبلىستىق مۋزەي ۇجىمى «سىر وڭىرىندەگى دالالىق ەكسپەديتسيا جانە ەمپيريكالىق زەرتتەۋلەر» عىلىمي جوباسىن قولعا الىپ, ونىڭ شەڭبەرىندە ايماقتا وتكەن ۇستالار مەن ولاردىڭ مۇرالارى كەڭىنەن زەرتتەلگەن بولاتىن. مۋزەي قورىن ەتنوگرافيالىق ەكسپوناتتارمەن تولىقتىرعان وسى باستاما اياسىندا زامانىندا ۇستالىق قىلىپ, ناۋقاستاردىڭ دەرتىنە شيپا بەرەر ەمشىلىكپەن اينالىسقان مامبەت اۋليە ۇستاعان قۇران كىتابى حالىق يگىلىگىنە اينالدى.
ەل اۋزىنداعى اڭىزدا مامبەت ولجاباي ۇلىنىڭ ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازىرگى م.شامەنوۆ اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى «كوكتوندى» اسارىنىڭ ماڭىندا دۇنيەگە كەلگەنى ايتىلادى. كىشى جۇزدەگى تابىن رۋىنىڭ توقبەرلى اتالىعىنان تارايتىن مامبەتكە اۋليەلىك پەن ۇستالىق قاسيەت بالا كەزىندە قونعان دەسەدى.
بىردە قازىرگى ۇستاحاناسى تۇرعان جەردە توپ بالامەن بىرگە مال جايىپ جۇرگەن بالا مامبەت كورىك باسىپ, توستەگى تەمىردى بالعامەن ۇرىپ جاتقان ادامداردى كورەدى. قاسىنداعىلار بايقاماعان وسى تىلسىم بالاعا ءجيى كورىنە بەرگەن سوڭ اكەسى ولجاباي اۋىل اقساقالدارىن الىپ الگى جەرگە كەلەدى. ول «مۇندايدا مال شالىپ, قۇرباندىق بەرۋ كەرەك» دەگەن قاريالاردىڭ اقىلىمەن استىنداعى اتىن شالىپ جىبەرگەندە ماڭىنداعىلاردىڭ كوزىنە گۇرسىلدەگەن كورىك, جالاڭداعان وت, شاقىلداعان بالعا كورىنگەن ەكەن. سودان اۋىل اقساقالدارى: «مىنا ۇستا دۇكەنىنىڭ يەسى مامبەت بولادى», دەپ بالاعا باتاسىن بەرىپتى.
اۋليەنىڭ ءپىرى جەتى قازان, اققۋ, جولبارىس, قاسقىر, جىلان بولعان دەسەدى. ەل اراسىندا بۇگىنگە دەيىن قىزۋى تەمىردى بالقىتاتىن وتقا قولىن سۇڭگىتىپ, ءبىر سيپاعاندا قازاننىڭ جارىعىن بىتەيتىن اۋليەلىگى, ادام باسىنداعى جارانى سيپاپ-اق جازاتىن ەمشىلىگى تۋرالى ءجيى ايتىلادى.
قۇران كىتابىن اۋليەگە قالجان احۋننىڭ بالالارى سىيلاعان دەگەن دەرەك بار. مامبەتتىڭ ۇرپاعى تەلعارا ورىنباي ۇلى ماڭگىلىك مەكەنى جالاعاش كەنتىنەن باتىسقا قاراي جول بويىنان بۇيىرعان بابا زيراتىنىڭ شىراقشىسى بولىپ, ءوزى دۇنيەدەن وتكەنگە دەيىن وسى كىتاپتى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاعان ەكەن. قۇندى دۇنيەنى مۋزەي قورىنا وسى تەلعارا اقساقالدىڭ قىزى اقىن-سازگەر, ۇلاعاتتى ۇستاز ايكۇمىس ورىنباەۆا تاپسىرىپتى.
وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ءلاززات جالعاسباەۆانىڭ ايتۋىنشا الدا قۇندى دۇنيەنى ءتۇرلى تاقىرىپتىق كورمەلەرگە قويۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قىزىلوردا