قازىر قوعامدا ءدىني قۇندىلىقتار مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ۇستانىمداردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ جاتىر ما؟ وسى سۇراقتى عىلىمي پايىمداعان فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى «ادىلەتتى قازاقستان ءمان-ءماتىنى اياسىنداعى ءدىني قۇندىلىقتار مەن قازىرگى مادەنيەت» تاقىرىبىندا عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزدى.
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك سەرىك سەيدۋمانوۆ جيىننىڭ كىرىسپە ءسوزىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىنان باستادى.
«پرەزيدەنت سۇحباتىندا ادىلەتتى قازاقستاننىڭ بىرقاتار يدەولوگيالىق باسىمدىعىنا ءمان بەرىپ, ونىڭ ءبىرى مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل باسىمدىق قوعامدى دامىتۋدا ماڭىزدى قادام ءارى ءدىني-مادەني فاكتور عىلىمي قاۋىمداستىق الدىندا زاماناۋي قۇندىلىقتار دەڭگەيىندە جاسامپاز رولگە يە. «ادىلەتتى قازاقستان» كونتسەپتۋالدى يدەيا رەتىندە قوعامنىڭ بىرلىگىنە باعىتتالىپ, قۇقىقتىق مەملەكەت ۇستانىمدارىنا نەگىزدەلىپ وتىر. ءدىن ازاماتتىق سانانىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە قوعامعا جان-جاقتى ىقپال ەتەدى دەسەك, ءدىننىڭ الەۋەتىن, ينتەگراتسيالىق, كوممۋنيكاتسيالىق فۋنكتسيالارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى. جاھاندانۋ ترانسفورماتسياسىندا جانە قوعامنىڭ جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا قىزىعۋشىلىعى ارتقان كەزەڭدە ءدىني قۇندىلىقتاردى ءدىن اتىن جامىلعان دەسترۋكتيۆتى يدەولوگيادا, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە پروفيلاكتيكا جۇرگىزۋدە قاتاڭ ەسكەرۋ قاجەت», دەدى ول.
بۇگىندە ەلىمىزدە 18 كونفەسسيانى قاميتىن 3 مىڭنان استام ءدىني بىرلەستىك تىركەلگەن. الماتى قالاسى ءدىن ىستەرى جونىندەگى باسقارماسى ءدىن ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دۋلات يبراگيموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا الماتىدا ورنالاسقان 17 كونفەسسيا وكىلىمەن تىعىز جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. باسقارما جانىنان قۇرىلعان ءدىني بىرلەستىكتەر كوشباسشىلارى كلۋبى كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋدى ماقسات ەتىپ كەلەدى.
قوعامدى ىزگىلىككە, جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە, قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋگە ۇندەيتىن, دىنارالىق ديالوگ, مادەني-تانىمدىق جوبالار بار.
كونفەرەنتسيادا ورتالىق ازياداعى, الەمدەگى ءدىني تۇراقتىلىق ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلدى. اكادەميك ر.الشانوۆ, ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, ۇعا اكادەميگى ن.سەيداحمەتوۆا, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى س.نۇرمۇراتوۆ, جيىن تىزگىنىن ۇستاعان ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ب.ساتەرشينوۆ, سۇلەيمان دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى, PhD ق.باعاشاروۆ جانە باسقا عالىمدار يسلام ديسكۋرسى, مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتار, كونفەسسيا جانە مادەنيەتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋداعى ءدىننىڭ رولىنە قاتىستى زەرتتەۋلەرىمەن ءبولىستى.
اتالعان ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD الماسبەك شاعىرباي الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر بارىسىنا توقتالىپ, قازىرگى كەزدە جاستاردىڭ 50 پايىزدان استامى ءدىني ساۋال تۋىنداعاندا ونىڭ جاۋابىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن ىزدەيتىندىگىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاۋاپ بەرۋشى كىم, ونىڭ كاسىبي قۇزىرەتى قانشالىقتى كەڭەس بەرۋگە لايىقتى ەكەنى انىق ەمەس. تەكسەرىلمەگەن اقپاراتتاردىڭ سالدارىنان جاستاردىڭ قاتەلەسۋى, تەرىس اعىمدار جەتەگىندە كەتۋى قالىپتى قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. «تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان باستاپ ەلىمىزدە ءدىني ينستيتۋتتار ساندىق جانە ساپالىق تۇرعىدان ءوستى. ءدىني بىرلەستىكتەر كوبەيىپ, رۋحاني داستۇرلەر جاڭعىرىپ جاتىر. كەيبىر بەلسەندى ۋاعىزشىلار ايتىپ جۇرگەندەي ەمەس, قۇران ىلىمىندەگى عىلىم تۋرالى حاديستەردى قوعامنىڭ يگىلىگىنە باعىتتاۋ, ۇلت زيالىلارىنىڭ ىزگىلىككە شاقىرعان ەڭبەكتەرىن پايدالانۋ قازىرگى قالىپتاسقان قاساڭ قاعيدالاردان ارىلۋعا ىقپال ەتەدى. جاستاردى ءبىلىم, عىلىمعا, جاڭا تەحنولوگيالارعا باۋلۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى», دەيدى ساراپشى.
«قازىرگى قوعامدا ءدىن تەك قۇلشىلىق كەيپىندە عانا قالىپتاسىپ بارادى. ءدىندى كوپ جاعدايدا ساداقا بەرۋ, ناماز وقۋ, ورامال تاعۋ, ساقال قويۋمەن عانا شەكتەيتىندەر بارشىلىق. ەگەر ءبىز ەلدى وركەنيەتكە باستايمىز دەسەك, ءدىندى عىلىمي, مادەنيەت جانە ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەۋ قۇرالى تۇرعىسىنان قاراۋ ماڭىزدى. قازىرگى قوعامدا قۇلشىلىق كەيپىندە عانا قالىپتاسىپ بارادى», دەيدى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ اعا وقىتۋشىسى, PhD مىرزاحمەت جۇزەي. ونىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جەلى – جاستار ەڭ كوپ اقپارات الاتىن اۋقىمدى پلاتفورما. سالدارىنان جاستار ءدىني ۇيىمداردىڭ جەتەگىندە, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ىقپالىندا كەتىپ جاتىر. ويتكەنى تۇراقتى جانە بولاشاققا باعىتتالعان, جاستارعا ارنالعان يدەيالار قولجەتىمسىز. وكىنىشكە قاراي, ەندى اتا-اجە ينستيتۋتىن دامىتۋىمىز قيىنداۋ. ويتكەنى الدىڭعى بۋىن جاستارمەن ءتىل تابىسۋعا دايىن ەمەس. ال بالاباقشا, مەكتەپتەگى ءتالىم العان بالالار اراسىندا كەرەعار ادەتتەر بەلەڭ الىپ بارادى. وسىعان وراي عالىمدار, ماماندار تىزگىندى قولعا الاتىن كەز كەلدى. ءبىر-ءبىرىمىزدى قۇرمەتتەۋ قاعيداتتارى ۇلت زيالىلارىنىڭ ەڭبەكتەرىندە از ايتىلعان جوق. اباي, شاكارىم, ىبىراي التىنسارين, بەرىدە الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ارمانى ۇلتتىق مەكتەپ قۇرۋ بولعان جوق پا», دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى ول.
الداعى ۋاقىتتا ساراپشى عالىمدار ءوز قۇزىرەتى شەڭبەرىندە وڭىرلەرگە جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىندەگى ساۋالدارعا جاۋاپ بەرىپ, اقپارتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرماقشى. ال عالىمداردىڭ ۇسىنىستارى ءتيىستى ورىندارعا جولداناتىن بولادى.
الماتى