مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» اتتى ەكىنشى وتىرىسىندا قوعامدا جاڭا ەتيكا قالىپتاستىرۋ, ەلدىڭ بىرلىگى جانە تۇراقتىلىعىن ساقتاۋدا, جاۋاپكەرشىلىك قۇندىلىقتارىن ارتتىرا وتىرىپ, وسكەلەڭ ۇرپاق تاربيەسىنە باستى نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا وتانشىلدىق, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى جاس ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋ, ساپالى ءبىلىم مەن ونەگەلى تاربيەنى ۇشتاستىرۋ رۋحانيات, تاربيە ىسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋدى تالاپ ەتەدى.
ۇلتپەن بىرگە عاسىرلار بويى جاساسىپ, سۇيەگىنە سىڭگەن اسىل قاسيەتتەر جاھاندانۋ كەزەڭىندە جۇتىلىپ بارادى, جاس ۇرپاق تولاسسىز دامىپ جاتقان اقپارتتىق كەڭىستىكتىڭ قارماعىنا ءىلىنىپ, قۇرساۋىندا قالىپ قويىپ جاتىر. «ۇلكەنگە ىزەت, كىشىگە ءىلتيپات» كورسەتەتىن ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى بۇگىنگى ۇرپاق بويىنا سىڭىرۋدە, الەمدىك ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن ۇلتتىق جەتىستىكتەرمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ تاربيەلەۋ, ورتاق ەكونوميكالىق ءھام رۋحاني مۇددە قالىپتاسىرۋ ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىنا دا, وتباسىلارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.
قازىرگى كەزدە ءبىلىم, عىلىمدى ۇيلەستىرىپ وتىرعان ۆەدومستۆولىق ۇيىمدار تاراپىنان كەشەندى جۇمىستار ىسكە اسىپ جاتقانىمەن, جاس ۇرپاق تاربيەسىندە وسال تۇستاردىڭ بار ەكەنىن كۇندەلىكتى ومىردە انىق كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. ەندىگى كەزەكتە بالا تاربيەسىندە اقپارتتىق, تسيفرلىق عاسىردىڭ سىن-قاتەرلەرىنەن قورعانۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ وسى ساۋالعا اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جالپى جانە قولدانبالى پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, PhD گۇلميرا نيەتباەۆا جاۋاپ بەرىپ, ادال ادام تاربيەلەۋدە قاپەرگە الاتىن بىرقاتار جايتتاردى نازارعا الدى. گۇلميرا بەكەنقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بولاشاعىمىز جاستاردى, ياعني مەكتەپتەگى وقۋشىلاردى تاربيەلەۋدە, ولارمەن جۇمىس جۇرگىزگەندە كەشەندى قاتىناستاردى ەسكەرۋ قاجەت. بالانىڭ قالىپتاسۋى, تاربيەسى وتباسىنان باستالادى. سوندىقتان كاسىبي مامانداردىڭ اتا-انالارمەن بايلانىستا بولۋى, مۇعالىمدەردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعى, ەموتسيالىق جاعدايى تۇراقتى بولۋى بالا تاربيەسىندە ۇلكەن ءرول اتقارادى.
اباي اتىنداعى قازۇپۋ ەلىمىزدەگى ءبىلىم وشاقتارىنا, مەكەمەلەرگە پراكتيك-پسيحولوگتار دايارلاۋ ىسىندە كوپتەگەن جوبالاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. وسى ورايدا جالپى جانە قولدانبالى پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ ۇجىمى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ دارىنى مەن قابىلەتىن انىقتاپ, پسيحولوگيالىق دياگنوستيكاسىن جاساپ, دامىتۋ باعىتىنداعى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرىپ جاتىر.
«بالالارمەن جۇمىستا ولاردىڭ قورشاعان ورتامەن قارىم-قاتىناسى, كوللابوراتسيا ءۇردىسى, كرەاتيۆتى قابىلەتى باستى قاپەرگە الىنادى. بالانىڭ وزىندىك كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن, تاپسىرمانى, كەز كەلگەن ءىس-ارەكەتتى ەرەكشە ورىنداۋعا تىرىسۋى جولىندا سىني ويلاۋ قابىلەتىنە زەر سالۋ ماڭىزدى. كوپتەگەن مالىمەتتىڭ ىشىنەن وزىنە كەرەگىن عانا تاڭداۋى ونىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ جاتقانىن ايعاقتايدى. بۇل تولىققاندى تۇلعا قالىپتاستىرۋدا قاپەردە ۇستايتىن باستى قادامدار», دەيدى گ.نيەتباەۆا.
بۇل باعىتتا كافەدرا تاراپىنان 16 باعدارلاما ازىرلەنگەن. جىل سايىن قىركۇيەك, قازان ايلارىندا «ەل ءۇمىتى» كورپوراتسياسىنىڭ قولداۋىمەن, «قابىلەت» ورتالىعىمەن بىرلەسىپ رەسپۋبليكالىق سەمينار وتكىزىپ جۇرگەن كافەدرا ماماندارى مەكتەپ پسيحولوگتارى ءۇشىن اتا-انالارمەن جۇمىستىڭ قيىندىعىنا كوز جەتكىزىپ وتىر.
«كۇن سايىن ەلىمىز مەكتەپتەرىندەگى وقۋشىلار قابىلەت دياگنوستيكاسىنان وتەدى. بىراق دياگنوستيكا ءۇشىن اتا-انانىڭ ارنايى رۇقساتى كەرەك. ولار كوپ جاعدايدا پسيحولوگتار ءۇشىن اشىق ەمەس. مۇنداي سالعىرتتىقتىڭ سالدارى پسيحولوگيالىق كوڭىل-كۇيى ءارتۇرلى, تۇيىق, كۇيزەلىسكە توزىمدىلىگى تومەن بالالارمەن جۇمىستى شەكتەيدى. بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي داعدارىستى كەزەڭدى ءساتتى ەڭسەرۋ ءۇشىن مەكتەپ پسيحولوگتارمەن وتباسىلاردىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلى قاجەت. وسىنداي جاعدايدا عانا سالاۋاتتى تاربيە بەرىپ, ادال, اشىق, ءبىلىمدى ۇرپاق تاربيەلەي الامىز. ول ءۇشىن بالانىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىمەن جۇمىس ىستەۋ باستى ماقسات», دەيدى ول.
جاقىندا قازۇپۋ ماماندارى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ «وركەن» ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, اتا-انالارمەن سەمينار وتكىزدى. وسى كەزدەسۋدە ءمالىم بولعانىنداي, بالا تاربيەسىندە اتا-اناعا تۇسەتىن سالماق كوپ. ال بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋدا اتا-انالاردى گادجەتتەرگە تاۋەلدىلىك الاڭداتادى. قازىرگى كەزدە بىرقاتار وڭىرلەردە اكەلەردىڭ كەڭەسى قۇرىلىپ جاتىر. قازۇپۋ ماماندارى اتاپ وتكەندەي, ونداي وڭىرلەردە بالالاردىڭ بەلسەندىلىگى دە ءبىلىم كورسەتكىشى دە جوعارى.
وسى ورايدا سوڭعى ۋاقىتتا قوعامدا بەلەڭ الىپ وتىرعان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ءوز-وزىنە قول سالۋ ارەكەتىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن گۇلميرا بەكەنقىزى وعان وتباسىنداعى تاربيە مەن الەۋمەتتىك جەلىنىڭ اسەرى كوپ ەكەنىن ايتادى.
«ول ءۇشىن مەكتەپ پسيحولوگى بالالارمەن تۇراقتى بايلانىستا بولىپ, كوڭىل-كۇيىن تانىپ وتىرۋى قاجەت. وتباسىندا بالا ءۇشىن ەموتسيالىق كوڭىل-كۇي قىمبات. اتا-انا, مۇعالىمىنە سەنىمى جوعارى بولعاندا عانا بالانىڭ بويىنداعى ىزگى قاسيەتتەر داميدى. سىني ويلاپ, ءوز ويىن اشىق جەتكىزىپ, اينالاسىندا بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى ساراپتاي بىلەتىن بولادى. بالانىڭ ادال ءارى شىنشىل بولىپ ءوسۋى, ونەگەلى ورتا, تاربيەلى وتباسى ەكەنىن ۇمىتپايىق» دەيدى ول.
قىزدار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ كافەدراسىنىڭ باعدارلاما كوشباسشىسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اقگۇل جۇباندىقوۆا:
«ادالدىق پەن ادىلدىك – بالا تاربيەسىندەگى نەگىزگى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى. ادال بولۋعا ۇيرەتۋ, بولاشاقتا مىنەز-قۇلقىنا اسەر ەتەتىن ماڭىزدى مورالدىق-ەتيكالىق ادەتتەردى بويىنا ءسىڭىرۋ بالا تاربيەسىندەگى باستى ماسەلە. بالا ادالدىقتىڭ اينالاسىنداعىلارمەن سالاۋاتتى قارىم-قاتىناستىڭ نەگىزى ەكەنىن ءتۇسىنىپ ءوسۋى ءتيىس. ادىلدىك, ءوز كەزەگىندە, وزىنە جانە باسقا ادامدارعا قۇرمەتپەن جانە تەڭ قۇقىقپەن قاراۋدى بىلدىرەدى. ادىلەتتى بولۋ – ەموتسياعا بەرىلمەۋ, سالماقتى شەشىم قابىلداۋ ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى. قازىرگى بالالاردىڭ مىنەز-قۇلقىنا اقپاراتتىق قوعامنىڭ اسەرى كوپ. وتباسىندا بەلەڭ الىپ وتىرعان كەرەعار ادەتتەر جاس وسكىننىڭ پسيحولوگيالىق دامۋىنا كەرى اسەر ەتىپ جاتىر. مۇنداي جاعدايدا وتباسىمەن بىرلەسكەن جۇمىستار, بالاباقشا, مەكتەپتەگى تاربيەلىك ءىس-شارالارعا كەشەندى كوزقاراس قاجەت. وتباسى تاربيەسىندە اتا-انالار بالاسىنا ۇلگى بولۋعا تىرىسىپ, بەرگەن ۋادەسىن ورىنداۋ, شىندىقتى ايتۋ, ءادىل شەشىم قابىلداۋ, بىرگە كىتاپ وقۋ, اڭگىمەلەسۋ جانە تالقىلاۋ, شىنايى سويلەسىپ, ونىڭ وي-پىكىرىمەن ساناسۋ, بالانىڭ ادالدىق پەن ادىلدىك كورسەتكەن ارەكەتتەرىن بايقاپ, ماداقتاپ وتىرۋ, مىنەز-ق ۇلىقتى دامىتۋعا ىنتالاندىرۋ تالاپتارىنا سەرگەك قاراۋى ءتيىس. قاي زاماندا بولماسىن ادامزات الدىندا تۇراتىن مىندەتتەرىنىڭ ەڭ باستىسى – ءوزىنىڭ ءىسىن, ءومىرىن جالعاستىراتىن سالاۋاتتى سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ. ال ۇرپاقتى جان-جاقتى كەلبەتتى ەتىپ وسىرۋدە حالىقتىق سالت-داستۇرلەردىڭ ءتالىم-تاربيەلىك, ءبىلىم-تانىمدىلىق ءرولى وراسان زور. قازاق حالقى جەتكىنشەك ۇرپاقتىڭ جات ادەتتەن جەرىنىپ وسۋىنە ۇلكەن ءمان بەرگەن. سول سياقتى الەمدىك دامۋ جولىنا تۇسكەن ەل ءداستۇرىن زامانمەن ۇشتاستىرىپ, جاڭا تەحنولوگياداعى الەم تاجىريبەسىنە ءمان بەرگەنى ماڭىزدى», دەيدى عالىم.
قازىرگى كەزدە قىزدار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارىنا ماماندار دايارلاۋدا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا «وتباسى پەداگوگيكاسى» ءپانى ەنگىزىلگەن. وندا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, قازىرگى جاعدايداعى وتباسىلارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى كورسەتىلگەن. وسى ءپان نەگىزىندە تۇراقتى ترەنينگتەر وتكىزىلىپ كەلەدى. قازىرگى كەزدە كافەدرادا اتا-انالارعا ارنالعان PlayHab قىزمەتى شەڭبەرىندەگى ىشكى گرانتتىق جوبا قولعا الىندى. ۋنيۆەرسيتەت جانىنان اتا-انالارعا ارنالعان كەڭەس ورتالىقتارى مەن بالالاردى ەرتە دامىتۋ جانە وتباسىن زەرتتەۋ كەڭەستىگى قۇرىلىپ جاتىر. وندا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەن اتا-انالارعا دياگنوستيكالاۋ, كەڭەس بەرۋ جانە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىلەدى.