مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى حالىققا جولداۋىندا تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەردى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ وتكەن ەدى. بۇگىندە وركەنيەت كوشىنە ىلەسكەن ەلدەردىڭ قاي-قايسىسى دا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىپ وتىرعانى ءمالىم. بۇل ۇردىستەن ەلىمىز دە شەت قالمايتىنى انىق.
بۇگىندە بۇۇ باعالاۋىنشا ەلىمىز تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ وتىر. 193 مەملەكەت اراسىندا قازاقستان 24-ورىندا, سونداي-اق ونلاين-قىزمەتتەر يندەكسىندە 10 كوشباسشىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. مىسالى, ينتەرنەت ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋ 92%-عا جەتتى.
Primeminister.kz سايتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ جانە QR-قولتاڭبا قىزمەتتەرى ەنگىزىلىپ جاتىر, بۇل ەلەكتروندىق قىزمەتتەردى الۋ ۇدەرىسىن ەداۋىر جەڭىلدەتكەن. 2024 جىلى QR-كودتاردىڭ كومەگىمەن 8 ملن-نان استام قول قويىلدى, ال Digital ID جۇيەسى ارقىلى 18 ملن-نان استام سايكەستەندىرۋ جۇرگىزىلدى.
«ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پلاتفورماسىن جەتىلدىرۋ جانە جاڭعىرتۋ ۇدەرىسى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ جاتىر جانە ءۇشىنشى نۇسقاعا كوشۋدىڭ بەلسەندى كەزەڭىندە. جاڭا eGov جي تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ارقىلى ايتارلىقتاي تۇراقتى ءارى ىڭعايلى بولادى.
ەلىمىز تاجىكستان, توگو, سەررا-لەونە سياقتى ەلدەرمەن ەلەكتروندىق ۇكىمەت سالاسىنداعى وزىق شەشىمدەرىن بولىسە باستادى. مەملەكەت تىركەۋدەن باستاپ كومپانيالاردى تاراتۋعا دەيىنگى قولداۋدىڭ تولىق تسيكلىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, بيزنەس ءۇشىن دە وسىنداي سەرۆيستەردى ازىرلەيدى.
2024 جىلى ەلىمىز IT-سالاسى قارقىندى ءوسىمدى كورسەتتى. IT-كومپانيالاردىڭ سانى 18 683-كە جەتتى. سوڭعى ءۇش جىلدا 16% ءوسىم. ماسەلەن, ەلىمىزدە «Astana Hub» حالىقارالىق تەحنولوگيا پاركى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە ول قازاقستانداعى IT-ستارتاپتاردى دامىتۋ ورتالىعى رەتىندەگى ءرولىن ايقىندادى. تەحنوپارك 1,5 مىڭنان استام قاتىسۋشىنى بىرىكتىردى. ولاردىڭ ىشىندە 1102 وتاندىق جانە 437 شەتەلدىك كومپانيا بار. قاتىسۋشىلاردىڭ جالپى تابىسى 1,2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ءوسىم سوڭعى بەس جىلدا 31 ەسە ارتتى. بيىل ەكسپورتتىق ءتۇسىم 140 ملرد تەڭگەدەن استى. ءتورت جىلداعى جىلدىق ءوسىم دە 10 ەسەدەن استام. وسىلايشا, «Astana Hub» وڭىردەگى جەتەكشى تەحنوپارك رەتىندە ءوز پوزيتسياسىن نىعايتۋدا.
يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى – ايماقتىق حابتاردىڭ دامۋى. بۇگىندە ەلىمىزدە وسىنداي 18 الاڭ جۇمىس ىستەيدى. ولار جەرگىلىكتى ستارتاپتار مەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بەلسەندى ىقپال ەتەدى. ستارتاپتار مەن IT-يندۋسترياسىن دامىتۋ جونىندەگى بارلىق باعدارلاما ايماقتىق IT-حابتار ءۇشىن قولجەتىمدى. وسىعان سايكەس, وڭىرلىك حابتار دارىنداردى اشۋعا جانە كۇشتى يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى قۇرۋعا ىقپال ەتەتىن وتاندىق IT-يندۋستريانى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى درايۆەرىنە اينالدى.
IT-سالانىڭ الەۋەتىن تولىققاندى اشۋ ءۇشىن «ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنىڭ «بىرىڭعاي تەرەزەسى» قۇرىلدى, وندا IT-ماماندارعا, يننوۆاتورلار مەن عالىمدارعا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ كوپشىلىگى شىعارىلدى. پورتال مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ءبولۋدىڭ اشىقتىعى مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇگىندە ونى جىل سايىن جارتى ملن-نان استام ادام پايدالانادى. پورتال eGov سەكىلدى بىرىڭعاي تەرەزەگە اينالدى دەپ ايتۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن بىلىكتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر. احقو بازاسىندا ەكسپات ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ول شەتەلدىك ماماندارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋدىڭ بىرىڭعاي تەرەزەسى رەتىندە قىزمەت ەتەدى.
ەلىمىزدىڭ IT-قىزمەتتەرىنىڭ ەكسپورتى قارقىندى ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. 2023 جىلى ونىڭ كولەمى 529 ملن دوللارعا جەتتى, ال 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا بۇل كورسەتكىش 305 ملن دوللاردان استى. ياعني مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2026 جىلعا قاراي IT-قىزمەت ەكسپورتىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسى سەنىمدى تۇردە ورىندالىپ جاتىر. ول ءۇشىن ەلىمىزدە جەتەكشى ساراپشىلار مەن ينۆەستورلار تارتىلاتىن ءتۇرلى اكسەلەراتسيالىق باعدارلامالار جۇرگىزىلىپ وتىر. وسىلايشا, كوممەرتسيالىق ونىمدەردىڭ سىرتقى نارىقتارعا شىعۋىن جەڭىلدەتەدى.
سونىمەن قاتار حالىقارالىق جەلى دە كەڭەيىپ كەلەدى. قازىر اقش, ساۋد ارابياسى جانە سينگاپۋردا ءۇش شەتەلدىك IT-حاب تابىستى جۇمىس ىستەپ وتىر. وسى باستامالاردىڭ بارلىعى دارىنداردىڭ باسىن قوسۋعا كومەكتەسەدى ءارى وتاندىق ستارتاپتارعا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.
ەلىمىز قازىردىڭ وزىندە جاسالعان ۆەنچۋرلىق مامىلەلەر كولەمى جونىنەن كوش باستاپ تۇر. ماڭىزدى ينۆەستيتسيالاردى CITIX, Hero’s Journey, Higgsfield AI جانە باسقا دا كومپانيالار سالدى. وسى كومپانيالاردىڭ كەيبىرى قازىردىڭ وزىندە 100 ملن دوللار باعالاۋعا قول جەتكىزدى. شىن مانىندە, ەلىمىز وڭىردەگى يننوۆاتسيالاردىڭ نەگىزگى ورتالىعىنا اينالىپ كەلەدى.
بۇگىندە 86 ەلگە IT-قىزمەت ەكسپورتتالادى, بۇل وتاندىق كومپانيالاردىڭ جوعارى سۇرانىسى مەن جاھاندىق دەڭگەيدە تابىستى باسەكەلەسۋ قابىلەتىن راستايدى. ەكسپورتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى – رەسەي, يرلانديا, مەكسيكا, اقش جانە سينگاپۋر.
2024 جىلى IT-مامانداردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 54%-عا ءوسىپ, 673 مىڭ تەڭگەگە جەتتى, بۇل بىلىكتى كادرلارعا جانە باسەكەگە قابىلەتتى ەڭبەك جاعدايلارىنا جوعارى سۇرانىستى كورسەتەدى. IT-سالاداعى جۇمىسپەن قامتۋ 12%-عا ارتىپ, 187 مىڭ ادامعا جەتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا جەكە IT-مەكتەپتەردى ىنتالاندىرۋ ارقىلى 2025 جىلعا قاراي 20 مىڭ IT-مامان دايارلاۋعا باعىتتالعان «Tech Orda» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. جەكە IT-مەكتەپتەر اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا 16 مىڭنان استام ساراپشى دايىندادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ەڭبەك نارىعىن بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ شەڭبەرىندە جۇرگىزىلىپ وتىر. ايتپاقشى, باسقا سالالاردان IT-سالاسىنا اۋىسا العان «Tech Orda» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىنىڭ ءساتتى مىسالى دا از ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا تۇراقتى دامۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ وتكەن ەدى. وسىعان بايلانىستى, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى بىرنەشە ماڭىزدى باستامانى جۇزەگە اسىردى:
- سالانىڭ دامۋىن ۇيلەستىرەتىن جي كوميتەتى قۇرىلدى;
- 2024-2029 جىلدارعا ارنالعان جي دامىتۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى;
- جي تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەندى, ول ودان ءارى ءوسۋ ءۇشىن قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى قامتاماسىز ەتەدى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسى نەگىزىندە استانا قالاسىندا جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىن اشۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ورتالىقتىڭ ميسسياسى – ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن دارىنداردى تارتۋ ارقىلى وتاندىق جي-ترانسفورماتسياسىنا جاردەمدەسۋ. جىل سايىن مىڭداعان مامانداردى, جۇزدەگەن ستارتاپتاردى جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ونداعان عىلىمي جوبالاردى دايىنداۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار قازىرگى ۋاقىتتا مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان TUMO كرەاتيۆتى تەحنولوگيالار ورتالىعىن قوسقاندا, ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن ىسكە قوسۋ جوسپاردا بار. بۇعان قوسا بيىلعى قازان ايىندا جي سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋعا وڭىردەگى العاشقى جاساندى ينتەللەكت مەكتەبى Tomorrow School اشىلدى.
سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن KazLLM جەكە تىلدىك مودەلى ازىرلەنىپ جاتىر. ول وتاندىق كومپانيالار ازىرلەيتىن بىرقاتار تەحنولوگيالىق شەشىمدەرگە نەگىز بولۋعا ءتيىس. بۇل شەتەلدىك تەحنولوگيالارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, اسىرەسە ۇلتتىق مۇددەنى, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ جانە ەلىمىزدىڭ يدەولوگيالىق تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى. ءوزىمىزدىڭ تىلدىك مودەلىمىزدى قولدانۋ IT-قىزمەتتەردىڭ ىشكى نارىعىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا جينالعان 148 ملرد تاڭبالاۋىشتا مودەلدىك جاتتىعۋلار بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جي نەگىزىندە eGov, E-otinish جانە زاڭ كومەكشىسى سياقتى باعىتتارداعى ونىمدەر جاسالىپ وتىر.