الەم تانىعان ابە

«الەم تانىعان ابە» اتتى سالتاناتتى ءىس-شارادا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى شاحماردان بايمانوۆ تۋعان جەرىنىڭ تالايلى تاعدىرىن سۋرەتتەگەن قالامگەر رۋحىن ۇلىقتاۋعا جينالعان جۇرتقا العىسىن ايتتى.

«ۇلت پەرزەنتىنە لايىقتى قۇر­مەت كورسەتۋ – ەلدىكتىڭ, قوعامدىق كەمەل­دىكتىڭ بەلگىسى. بۇل مەرەيتوي اياسىنداعى ءىس-شارالار 20 قازاندا باستالعانىن بىلە­سىزدەر. بارلىق ورتا مەكتەپتەر­ مەن ارناۋلى وقۋ ورىندارىندا اپتا­لىق­تار, كىتاپحانالار مەن مۋزەيلەردە كورمەلەر, شىعارماشىلىق كەشتەر, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تا­قىرىپتىق ايدارلار اشىلىپ, ناسي­حاتتىق جۇمىستار كەڭىنەن جۇرگىزىلدى.

سول كۇنى اڭىز تۇلعانىڭ اقىرەت ساپارى الدىندا ءوزى قالاعان ورىنعا, ياعني كوك تەڭىزدىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى سانالاتىن بەلاران توبەنىڭ باسىندا ارنايى اس بەرىلىپ, رۋحىنا قۇران باعىشتالدى. حالىق جازۋشىسىنىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان ءىس-شارالار جەلتوقسان ايىندا جالعاسىن تابادى», دەدى ول.

سۋرەتكەرلىك قاسيەتىن قاداۋ-قاداۋ كەيىپكەرلەردى قاشاۋعا ارناپ, سول ار­قىلى تۇتاس ءبىر ءداۋىر بەينەسىن تۋدىر­عان قالامگەردىڭ ءومىرى مەن شىعارما­شىلىعى جايىنداعى كوپ دەرەك ءوز اتىنداعى ادەبيەت ۇيىندە تۇر. ءىس-شارا قوناقتارى ونداعى ءتۇرلى تاريحي سۋرەتتەر مەن قولجازبالاردى, ابەنىڭ ءوزى تۇتىنعان زاتتارى مەن سان الۋان جادىگەرلەر جيىنتىعىن, كلاسسيكتىڭ قايتا وڭدەگەن كىتابىن كوردى.

وسى كۇنى ارالدىقتار جازۋشىنىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى قازاق كۇ­رەسىنەن وتكەن رەسپۋبليكالىق تۋرنير جانكۇيەرى بولدى. قىزىلوردا, اقتوبە جانە تۇركىستان وبلىستارىنان كەلگەن بالۋاندار بەلدەسۋى №19 ارال ورمبجم-ءنىڭ سپورت زالىندا ۇيىمداستىرىلىپ, وعان «ارالتۇز» اق دەمەۋشىلىك جاسادى.

الەمگە اۋەزوۆتەن كەيىن قازاق ادەبيەتىنىڭ قۋاتىن تاعى ءبىر تانىتقان ابە مەرەيتويىنا وراي جازۋشى-جۋرناليستەر اراسىندا «تەڭىز تەكتى تۇلعا» اتتى شىعارماشىلىق بايقاۋ وت­كەن. اۋداندىق ورتالىق كىتاپ­حانا­نىڭ وقۋ زالىندا جۇرتشىلىق وسى باي­قاۋ جەڭىمپازدارىمەن كەزدەس­تى. جازۋ­شى شىعارماشىلىعىنا ارنال­عان كورمەمەن باستالعان كەزدەسۋ قوناق­تار مەن وقىرمان اراسىنداعى سۇحبات­قا جال­عاسىپ, كەشتى مادەنيەت ورتا­لى­عى­نىڭ ونەرپازدارى اۋەزدى انمەن ارلەدى.

«الەم تانىعان ابە» اتتى مەرەيتوي اياسىندا اۋداندىق وقۋشىلار ۇيىندە وتكەن «قالام ۇشىنداعى عالام» اتتى حالىقارالىق سۋرەتشىلەر سيمپوزيۋمى قىلقالام مەن ءسوز سۋرەتكەرىنىڭ شىعارماشىلىعىن جىمداستىرا وتىرىپ, وقىرمانعا مول ولجا ۇسىنعان كەش بولدى.

حالىقارالىق سۋرەتشىلەر سيمپوزيۋمىنا قاتىسۋشى قىلقالام شەبەر­لەرى جازۋشى تۋعان توپىراققا ساياحات جاساپ, ابەڭ شىعارمالارىنان تانىس جەرلەردى ءوز تانىمىندا بەينەلەپ, ارالدىقتارعا تارتۋ ەتتى. كورگەنىن كور­كەم تۋىندىعا اينالدىرعان سۋرەتشىلەر كورمەسىندە بەلگىلى سۋرەتشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى قايىرباي زاكىروۆ ءسوز سويلەدى.

...سياسى ءالى كەپپەگەن كەز كەلگەن سۋرەت كوزگە ىستىق كورىنەدى. تەڭىز قولتى­عىن مەكەندەگەن مىنا ءبىر قورجىن تامدى كەشە عانا كورگەن سياقتىسىز. الدىنداعى جالعىزاياق جول مەن ءبىر قاپتالىن قۇم باسا باستاعان قوراسى دا سونداي تانىس. كەلەسى ءبىر پورترەتتەن تەڭىز جاعالاعان ەلدىڭ تىرشىلىگىن كورەسىز. ارالدىڭ ايدىنى كەمەرىن كەمىرىپ تۇرعان كەزى بەينەلەنگەن بۇل سۋرەت تە جانىڭىزعا سونداي جاقىن. تۋىندىلاردىڭ قويىلعان رەتى دە تە­ڭىزدىڭ شالقىعان كەزىنەن باستاپ, شا­عالاسى اۋىپ, ايدىنى تارتىلعان كەزەڭى ارالىعىن قامتيتىنداي.

كەرى شەگىنگەن تەڭىزدى كوزبەن ۇزا­تىپ سالىپ تۇرعان كەمپىر مەن شال پورترەتى «بەلاران» دەپ اتالىپتى. جان-جاعىنداعى قاربالاستان سىرتتاپ, سوناۋ قيىردان كورىنگەن شاعالاعا كوز تىككەن قوس قاريا ايدىننىڭ قايتا تولارىنان ءۇمىت كۇتكەندەي. ءيا, بۇل كادىمگى بەلاران. ابەڭنىڭ كىندىك قانى تامعان جەر. كوزى تىرىسىندە توبەدەن كوك تەڭىزدى كۇتىپ جاتام دەگەن نيەتپەن ارنايى بەلگى قويدىرعان بەلارانى. كەيىننەن جازۋشى ءومىرىنىڭ اقىرعى كۇندەرىن­دەگى اماناتىنا وراي الماتىداعى ماڭگىلىك مەكەن تاپقان «كەڭساي-2» زيراتىنان بەلاران توبەدەگى بەلگىگە ءبىر ۋىس توپىراق جەتكىزىلگەن.

ايدىندى ولكەنىڭ كيەلى ورىندارىن ارالاپ, تاعدىرلى مەكەننىڭ تا­ريحى­­مەن تانىسقانداعى اسەرىن بەينە­لە­­گەن قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعى­نىڭ توراعاسى ومىربەك جۇبانيا­زوۆ, قىلقالام شەبەرلەرى ءومىرالى يسماي­لوۆ, ورازبەك ەسەنباەۆ, جانداربەك سۇگىروۆ, قايىر ورازعاليەۆ, بەرىك بو­كەشوۆ, وزبەكستان سۋرەتشىلەر ودا­عىنىڭ مۇشەسى نورتويلوك ديەروۆ, قىر­عىزستاننىڭ بەلگىلى سۋرەتشىسى چىن­گىز ورمونبەكوۆتەر سۋرەتتەرىنىڭ كورمەسى ەلدى ەرەكشە ءتانتى ەتتى. وسى ساپاردا سۋرەتشىلەر اۋداندىق وقۋشىلار ۇيىندەگى ۇيىرمە بالالارىنا شەبەرلىك ساعاتىن دا وتكىزىپتى.

كەزدەسۋدە ءسوز العان ارال اۋدانى­نىڭ اكىمى, رۋحانيات جاناشىرى امان­جول وڭعارباەۆ وسىدان ون جىل بۇرىن ابەڭنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي كىتاپ شى­عارعان ءساتىن ەسكە الدى. توقسان جاسىن تويلاۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بول­عان كلاس­سيكتىڭ كەلىسىمىمەن شىققان سول كىتاپ-البومدا جازۋشى ومىرىنە قاتىس­تى تىڭ دەرەكتەر بار.

«ابەڭ – ءبىر عانا اۋدان مەن وبلىستىڭ نەمەسە مەملەكەتتىڭ اۋقى­مىنا سىيمايتىن تۇلعا. الەمدىك دەڭگەيگە الدەقا­شان كوتەرىلىپ كەتكەن جازۋشىنىڭ جەرلەسى ەكەندىگىمىزدى ماقتانىش تۇ­تامىز. شىعارمالارىندا كوپكە تانىس كەيىپكەرلەرىمەن قاتار تەلەگەي تەڭىز­دىڭ ءتىرى سۋرەتىن سالعان ابەڭ – قايتالان­­باس سۋرەتكەر. كلاسسيك شىعارمالارى­نان قىلقالامعا ۇندەستىك ىزدەپ, وسى كەزدەسۋدى «قالام ۇشىنداعى عالام» دەپ اتاعاندى ءجون كوردىك. سەگىز سۋرەت­شىنىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ەڭبەگى اۋدان رۋحانياتىنىڭ باعا جەتپەس بايلىعى بولىپ قالادى. مەرەيتوي اياسىنداعى وسى ءبىر شارا كەيىنگى تالاپتى جاستارعا باعىت-باعدار بەرەدى دەگەن ويدامىز. شاقىرتۋىمىزدى قابىل الىپ, سيمپوزيۋمعا قاتىسقان جەرلەستەرىمىزدەن بولەك قىرعىزستان, وزبەكستان ەلىنەن كەلگەن سۋرەتشىلەرگە العىس ايتامىز», دەدى اۋدان باسشىسى. 

قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى ومىربەك جۇبانيازوۆ, وزبەك­ستاندىق سۋرەتشى نورتويلوك ديە­روۆ, قىرعىزستانداعى تانىمال قىل­قا­لام­شى چىنگىز ورمونبەكوۆتەر باۋىرلاس ەلدىڭ باسىن قوسقان سيمپوزيۋم مەن ارال تاعدىرى تۋرالى وي قوزعادى.

«سۋرەتشىلىك – وگەي قالعان ونەر­­دىڭ ءبىرى ەدى. ەل بويىنشا ارال حا­لىقارالىق سۋرەتشىلەر سيمپوزيۋمىن ۇيىمداستىرىپ جاتقان العاشقى اۋداننىڭ ءبىرى. ونەردى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ۇلكەن پاراسات پەن پايىم كەرەك. سۋرەتكەر جازۋشى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ مەرەيتويىنا سۋرەتشىلەردى شاقىرىپ, كورەگەندىلىك تانىتقان جەرگىلىكتى ازاماتتارعا ايرىقشا العىسىمىزدى ايتامىز», دەدى ومىربەك جۇبانيازوۆ.

قىزىلوردا وبلىسى,

ارال اۋدانى