بۇرىن, ەلدە ءسوز قادىرىن بىلەتىندەر زامانىندا, بەيپىل اۋىزدار ازداي كورىنەدى. راسى, اقيقات سوعان جاقىن-اۋ. جالپى ەل مادەنيەتى وسكەن سايىن جاماندىق, داتتاۋ مەن مانسۇقتاۋ ازايا بەرەتىنگە ۇقسايدى. دەيتۇرعانمەن, مادەنيەتسىزدەر قاي كەزدە دە ۇشىراسقان.
كونەكوزدەردىڭ ايتۋىنشا, كلاسسيك جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتى دە بالاعاتتاعاندار بولىپتى. كەڭەس زامانى. يدەولوگيا مەن ۇگىت-ناسيحاتتىڭ قالاماقىسى اعىل-تەگىل. ونىڭ ۇستىنە مۇقاڭداردى «مۇقاتاتىن دەرەك» تە بار. مىسالى, الاشقا بايلانىسى, باي-باعلان ابايدى «بۇرمالاپ سۋرەتتەگەنى», ت.ب. ءسىرا, ىشكىلىكتىڭ بۋىمەن بەيپىل ءھام بوقتىق ءسوزدى لاق ەتكىزەتىن زامانداستارى تابىلسا كەرەك. سوندا جوعارى مادەنيەتتى مۇقاڭ مۇنداي وسپادارلارعا ءبىراۋىز ءسوز عانا ايتادى ەكەن: «بارلىق بوقتىق سوزدەرىڭدى وزىڭە قايتاردىم!».
وسىعان بايلانىستى جۇگىنىس بايدالى ەسىمدى يماندى ەل اعاسىنىڭ ءبىر اڭگىمەسى جادىمىزدا جاڭعىردى.
ەرتەدە شىعىستىڭ ءبىر قالاسىندا دانا, وقىمىستى ادام جاساپتى. سارايعا دا, اسىرە قياليلارعا دا تىم جاقىنداماپتى. ويىن, پىكىرىن جۇرتشىلىق سۇراعان جەردە عانا ورنىمەن ايتىپ وتىرادى ەكەن. سوعان قاراماي ءبىراز جاۋ تاۋىپتى.
سول دانا جازدىگۇنى شىنار اعاشىنىڭ ساياسىندا دەمالىپ وتىرسا, ونىڭ اتى مەن زاتىنا قانىق بولسا دا, ء«بىر ءتۇرتىپ قالايىق» دەگەن پەيىلى قيسىق, ءىشى تار ەكى-ءۇش پەندە وعان ءتۇرلى اسىلىق ءسوز ايتىپ, ءتىپتى مازاققا اينالدىرا باستاپتى.
بىراق وقىمىستى ساسپايدى. ۇندەمەيدى. بۇعان الگى ەلبۇزارلاردىڭ اشۋى كەلەدى. دانا الگىلەردىڭ ءسوزىن شىبىن شاققان قۇرلى كورمەيدى.
سوندا ىشىندەگى ءبىر سۋماقايى: ء«اي, وقىمىستى-سىماق, ءبىز سەن تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. ايتقانىمىزدى ەستىپ وتىرسىڭ با؟ الدە قۇلاقتان قالدىڭ با؟» دەپ سۇرايدى.
بۇعان دانا: «ەستىگەندە قانداي! وسىنداي ءپاتۋاسىز ءسوزدى ەستىگەندە ۇندەمەگەن ماقۇل. جاراتقان بارىمىزگە ەرىك بەرگەن. مەنى مە, باسقانى ما, بالاعاتتاۋ – سەندەردىڭ تاڭداۋلارىڭ. سەندەردىڭ اقىماق سوزدەرىڭدى قابىلداۋ-قابىلداماۋ – مەنىڭ ەركىم. ويلانا كەلە, سوزدەرىڭنىڭ تۇككە العىسىز ەكەنىن اڭعاردىم. سەبەبى ونىڭ قۇنى – كوك تيىن. الماعان نارسە, ارينە, وزدەرىڭدە قالادى. سويتە تۇرا وڭدى-سولدى بالعاتتاۋلارىڭا توقتاۋ سالا المايمىن. بۇل – وزدەرىڭنىڭ ەرىكتەرىڭ ءارى حاقىلارىڭ» دەپ جاۋاپ بەرىپتى.
مۇنى ەستىگەن بەيپىل اۋىزدار ايىلىن جيا قالادى. دانا كىسى ويىن بىلايشا تۇيىندەپتى: «اقىلدى ادام اقىماقتان دا ءبىر نارسە ۇيرەنەدى», دەگەن, سەندەر قازىعا جەتەكتەپ اپارۋعا دا, جوندارىڭنان تاسپا تىلۋگە دە جارامايسىڭدار. مەنىڭ ۇندەمەۋىمنىڭ سىرى وسىندا».
ايتۋعان دوسبي