بۇگىن قازاقستاننىڭ تاياۋ جانە الىس بولاشاعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى كۇن. رەسپۋبليكا حالقى الەمدىك عىلىمنىڭ اۆانگاردى – اتوم ەنەرگەتيكاسى جايلى تاڭداۋىن ساراپقا سالىپ جاتىر.
ەنەرگەتيكادا ديسپەتچەرلەنەتىن قۋات كوزى دەگەن تەرمين بار ەكەن. مۇنى مەن ويدان شىعارعان جوقپىن, كۇنى كەشە اتوم سالاسىنىڭ بىلگىرى مۇحتار جاكىشەۆتىڭ سۇحباتىنان ەستىدىم. ياعني, بۇل كوپشىلىككە تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا تۇراقتى توق كوزى.
مىسالى, بىزدە كۇن شاقىرايىپ, جەل سوعىپ تۇراتىن وڭىرلەر بار. بىراق ولار جىل ون ەكى اي تۇراقتى ەمەس. ءبىر ساعاتقا جەل سوقپاي نەمەسە كۇن بۇلتتى بولىپ قالسا, ەنەرگوجۇيە تۇگەل توقتايدى. ارينە, ءبىز كوشەدەگى شامداردى, نە قىرداعى بىرەر ءۇيدى جارىقپەن قامتيتىن شاعىن قوندىرعىلار تۋرالى ايتىپ تۇرعان جوقپىز. ولار بازاردا تۇر, ەشقانداي پروبلەما جوق, ال دا قولدانا بەر. سوسىن بىزدە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن قاتار دامىتۋعا تىيىم جوق قوي. جەل قالاعى دا, كۇن پانەلدەرى دە ىستەپ تۇر بىرقاتار جەردە.
بۇل جەردەگى اڭگىمە وزەگى – تۇتاس قالالاردى, ءىرى ءوندىرىس وشاقتارىن, الەۋمەتتىك نىسانداردى ۇزدىكسىز مول قۋاتپەن قامتۋ جونىندە. وسى جەردە ەشقانداي ىشكى, سىرتقى تابيعي فاكتورلارعا تاۋەلسىز اەس-ءتىڭ ءرولى الدىڭعى قاتارعا شىعا كەلەدى.
ء«بىز ۇناتساق تا, ۇناتپاساق تا, قورشاعان ورتاعا زياندى كومىرقىشقىل زات شىعارمايتىن جالعىز «جاسىل ەنەرگيا» كوزى – اەس. قالاي دەسەك تە, ادامزات بالاسى اتوم ەنەرگياسىنان بولاشاقتا باس تارتپايدى». بۇل توقتاردىڭ پىكىرى ەمەس, مۇحتاردىڭ پىكىرى.
حالىق اراسىندا كەڭىنەن تالقىلانىپ جۇرگەن گازدان, كومىردەن قۋات وندىرۋگە كەلەتىن بولساق, بۇلار دا قورى جاعىنان شەكتەۋلى. مۇحتار ەركىن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, گاز گەنەراتسياسىنىڭ «عۇمىرى» ءارى كەتسە 20 جىل كورىنەدى. كومىردىكى دە تىم كوپ ەمەس, ءارى ەكولوگياعا وتە زياندى. ەندەشە, كۇنى ەرتەڭ تاۋسىلاتىن قازبا بايلىققا كەلەشەگىمىزدى قالاي بايلاپ قويىپ, قامسىز وتىرامىز؟!
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالاساق تا, قالاماساق تا الەمنىڭ ەكونوميكالىق دامىعان ەلدەرى باعىت ۇستاعان اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قازاقستان ءبىر كۇنى ءبارىبىر بەت بۇرۋى ءتيىس بولادى. ەندەشە ەرتە كۇندى كەش قىلۋدىڭ ءجونى جوق. مەنىڭ تاڭداۋىم وسى.
توقتار عابدرەش ۇلى,
باتىس قازاقستان وبلىستىق «پريۋرالە» گازەتىنىڭ رەداكتورى