اسقارالى تاۋدى, قۇزار شىڭداردى اڭساۋ ادامزات بالاسىنىڭ بيىككە دەگەن عاشىقتىعىنان تۋىنداعان. ادام اياعى باسپاعان قۇزار شىڭعا تابان تىرەۋ – الىنباس قامالدى باعىندىرعانمەن بىردەي. ۇلتتىق ۇلاننىڭ «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنا قاراستى 5518 اسكەري ءبولىمىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرى دميتري كازانتسەۆ تە جاستايىنان تاۋعا قۇمار بولىپ وسكەن. ول ءبىر كەزدەرى ەلىمىزدىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى حان ءتاڭىرى شىڭىنا ورمەلەپ شىعىپ, ءوزىنىڭ بالا كەزگى ارمانىنا جەتكەن.
ونىڭ تاۋعا قۇمارلىعى اياقاستىنان باستالعان. العاشقىدا ەشبىر دايىندىعى بولماسا دا, الپينيستەرگە ىلەسىپ بيىككە ورمەلەۋ ساپارىنا قاتىسىپتى. الايدا العاشقى جورىعى ايتارلىقتاي ناتيجەلى بولا قويماعان. سودان كەيىن شىڭعا ورمەلەۋشى سپورتشىلاردىڭ كەڭەسىمەن تىڭعىلىقتى دايىندىقتان وتكەن. بۇل ونىڭ ستۋدەنت كەزى ەدى.
«الماتىدا الپينيستەرگە ارنالعان ارنايى جاساندى تاۋ جىنىستارىنان تۇراتىن سپورت قالاشىقتارى بار. ول جاقتا الىپ تاۋدى باعىندىرۋدا قانداي قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ كەرەك ەكەنىن ۇيرەنىپ, تاۋعا شىعۋ شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋعا بولادى. مىنە, مەن وسى ءبىر سپورت الاڭقايىندا ۇزدىكسىز دايىندىقتان ءوتتىم. سونداي-اق وتتەگى ماسكاسىن تاعىپ, تاڭعى جۇگىرىسكە كوشتىم. ارقاما ون ليترلىك سۋ بوتەلكەسى سالىنعان سومكەنى اسىنىپ نەمەسە گىر تاستارىن كوتەرىپ ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىردىم. الماتى قالاسىندا اباي داڭعىلىمەن جەتى-سەگىز شاقىرىمدى ەڭسەرۋدى ماقسات تۇتتىم. ون كيلو سالماق ارقاما ۇيرەنشىكتى بولعاندا, جيىرما كيلو سالماقتى كوتەرە باستادىم. مەنىڭ مۇنداي اۋىر سالماققا كوشكەنىمە الپينيستەر توبىنىڭ جەتەكشىسى ارقاۋ بولدى. ول ماعان جۇك تاسۋشى بولساڭ, كيلوسىنا 5 دوللار تولەيمىز دەپ ايتقان ەدى. اقشا تابۋعا تالپىنعان ستۋدەنتكە بۇدان ارتىق قانداي قۇلشىنىس قاجەت», دەيدى د.كازانتسەۆ.
ءدميتريدىڭ ەڭ العاشقى باعىندىرعان اسۋى – الاتاۋدىڭ «استانا شىڭى». تەڭىز دەڭگەيىنەن ەسەپتەگەندە بيىكتىگى – 4 376 مەتر. وعان كەيىپكەرىمىز بەس قارۋىن سايلانىپ, جوعارى دايىندىقپەن بارعان.
ء«بىزدى تىكۇشاق تاۋدىڭ بەلگىلى ءبىر دەڭگەيىنە دەيىن اكەپ تاستادى. ول جەرگە ازىق-ت ۇلىك, قۇرال-جابدىقتارىمىزدى تاستاپ, جوعارى قاراي ءبىرىمىزدىڭ ارتىمىزدان ءبىرىمىز ەسپە ارقان ارقىلى كوتەرىلدىك. مەنىڭ ارقامدا 37 كيلو سالماعى بار جۇك سومكەسى بولدى. ول كۇن مەن ءۇشىن اۋىر سىناققا اينالدى. الايدا تاباندى تۇردە جاساعان جاتتىعۋلارىم بۇل جورىقتا ءوز جەمىسىن بەردى», دەيدى.
ودان كەيىن ىلە الاتاۋىنىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى – تالعار شىڭىن دا باعىندىرىپتى. بۇل شىڭنىڭ قۇزار بيىگى 5 مىڭ مەتردەن اسادى ەكەن. جىل ون ەكى اي اق قارمەن بۇركەنگەن تيان-شان تاۋ جوتالارىنىڭ سولتۇستىك سىلەمىن باعىندىرۋ وڭايعا سوقپاعان. ويتكەنى العاشقى بيىك شىڭدارداي قار مەن قارا جەرى تارعىلدانىپ جاتپايدى. اينالا – تۇگەل اپپاق قار. بۇنداي ۋاقىتتا ارقاڭا اسىنعان سومكەڭنىڭ سالماعى دا ۇلعايا تۇسەدى. ۇستىڭە كيگەن قالىڭ كيىم دە جۇك ۇستىنە جۇك. ونىڭ ۇستىنە ومبى قاردا وماقاسىپ شالت باسساڭ, قار كوشكىنى تۋىنداپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس.
«قاسات قاردىڭ ماشاقاتىنا تاپ بولدىم. الايدا بۇل جاعداي مەنىڭ تاۋعا شىعۋعا دەگەن قۇلشىنىسىمدى قايتارمادى. قايتپاس قايسار مىنەزىمە ءتانتى بولعاندار مەنىڭ تاراپىما جىلى لەبىزدەرىن جولدادى. جالپى, تاۋ شىڭىنا ورمەلەگەندەر تەك قولدىڭ عانا ەمەس, اياقتىڭ دا كۇشىن ءتيىمدى پايدالانعانى ابزال. تاۋ شىڭىنا ورمەلەۋ ءاربىر ماقساتشىل ازاماتقا الاسارماس بيىكتەردى باعىندىرۋعا, باسقا تۇسكەن سىن-سىناققا سىنىپ قالماي, تايسالماي, ءاردايىم جەڭىمپاز بولا بىلۋگە ۇيرەتەدى. كەي كەزدە شىڭنىڭ قۇزار باسىنا شىققاندا تاۋعا ورمەلەۋشىلەر ىشكى ەموتسياسىن شىعارادى. بىرەۋى ايعاي سالسا, بىرەۋى كوز جاسىنا ەرىك بەرەدى. اسىرەسە كوڭىلدىڭ مۇنداي الابوتەن شاعىنا وتانىمىزدىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى شىعىس تيان-شان تاۋىنداعى حان تəڭىرىنە شىققاندا كۋاگەر بولدىم», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
الپينيستەر توبىن حان ءتاڭىرىنىڭ بەلگىلى ءبىر جازىق باۋرايىنا دەيىن تىكۇشاق الىپ كەلگەن. ءارى قاراي ەكى اياققا سەنىم ارتىپ, بيىككە ورلەۋ باستالىپتى. د.كازانتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ومىرىندەگى وسى ەڭ ماڭىزدى ساپارى ءساتتى اياقتالىپ, ەلىمىزدىڭ باستى بيىك شىڭىن باعىندىرعان. بۇل – البەتتە, ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيتىن ەرلىك. بالكىم, العىر جىگىتتىڭ اسكەري بورىشىن وتەۋگە كەلۋى دە وسى توزىمدىلىگى مەن شىدامدىلىعىنان شىعار.
كەيىپكەرىمىز الپينيزمنەن ۇلكەن جەتىستىكتەردى باعىندىرۋ ۇزدىكسىز ەڭبەكتى, بەلگىلى ءبىر دارىندى قاجەت ەتەتىنىن ايتادى. قولدانبالى جانە سپورتتىق داعدىلاردى قالىپتاستىرادى. ادام موتوريكاسىنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ۇزاقتىعى ادامدى توزىمدىلىككە, سابىرلىلىققا تاربيەلەيدى.
«جالپى, تاۋ سپورتىنان كەيىن ۇلتتىق ۇلان ساپىندا مەرزىمدى اسكەري قىزمەتىمدى وتكەرۋگە كەلگەنىمدە ەشقانداي قيىندىققا كەزىكپەدىم. اسىرەسە دەنە دايارلىعىندا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندىم. بۇل سپورت ءتۇرىنىڭ ءبىر ءتيىمدى تۇسى – ساعان اينالاڭداعى كەرەمەت پەيزاج كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي سىيلايدى. الەمدە تابيعاتتان كوركەم جانە ونىمەن قارىم-قاتىناستا بولۋدان ادەمى ەشتەڭە جوق. بيىك تاۋلى لاندشافتىڭ الۋان ءتۇرلى قىرات-بۇيراتى كوز الدىمنان كەتپەيدى», دەيدى ول.
ۇلتتىق ۇلان ساپىندا وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋدى وزىنە ابىروي سانايتىن دميتري ءوزىنىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قارايدى. الداعى ۋاقىتتا حان ءتاڭىرى شىڭىن ەكىنشى رەت باعىندىرعىسى كەلەتىنىن ايتتى. ءبىرىنشى رەت الپينيستەر سالعان سۇرلەۋ ارقىلى شىقسا, ەندى تىكەلەي جارتاس ارقىلى شىعۋدى ماقسات تۇتادى. بۇل – ناعىز كوزسىز ەرلەردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن شارۋا. ونىڭ قاۋىپتى ەكەنىن دە مويىندايدى.
«ەگەر مەن قۇز-جارتاستى اۋىزدىقتاۋ ارقىلى شىڭ باسىنا كوتەرىلسەم, «التىن مۇزجارعىش» جۇلدەسىنە يە بولامىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ءبىز تاۋعا ىنتىق تارلانعا مەرزىمدى اسكەري قىزمەتىن ءساتتى وتكەرىپ, العا قويعان ارمانىنا جەتە بەرۋىنە تىلەكتەستىك بىلدىردىك.