سۋ سالاسىنىڭ باستى ۋنيۆەرسيتەتى

جۇرت كوكەيىندە تۇر­عان «با­يىر­عى گيدرومە­ليو­را­تيۆ­تىك-قۇرىلىس ينستيتۋتى نەگە جابىلدى؟» دەگەن تۇيتكىلدى سۇراق­قا مەملەكەت باسشىسى نۇكتە قويدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا وڭىردە سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتى ءوز جۇمىسىن باستاپ وتىر.

تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇرا­مىن­داعى «سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ» ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى ەندى جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنەن سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ستاندارتتاردى جۇيەلەي الاتىن باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋعا كۇش سالماق.

پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى تاراز گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىن ءتيىستى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى قالپىنا كەلتىرۋ شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىرعاننان كەيىن وڭىردە جۇمىس قىزا ءتۇستى. قازىرگى ۋاقىتتا سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا سالاسى ءۇشىن جوعارى بىلىكتى كادر دايارلايتىن ۋنيۆەرسيتەت ساپالى ماماندار دايىنداۋ ىسىنە كىرىسىپ كەتكەن.

«جوعارى وقۋ ورىندارىن ءتۇرلى دەڭگەيگە جىكتەپ سالىستىرۋدىڭ قيسىنى جوق. بۇعان كارى قۇرلىقتا جۇرگەن كەزدە كوز جەتكىزدىم. ول جاقتا ۋنيۆەرسيتەتتەر ۇلتتىق نەمەسە وڭىرلىك ساناتقا بولىنبەيدى. ستۋدەنتتەرى از وقۋ وردالارىندا دا مىقتى عالىمدار جەتكىلىكتى. وسىعان قاراپ-اق ءبىلىم بەرۋدەگى تاسىلدەردى تۇرلەندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.

مۇندا ينستيتۋت كەزدەن قالىپتاسقان عىلىمي-تاجىريبەلىك بايلانىس بار. سونى ودان ارمەن قاراي جەتىلدىرۋ ءۇشىن جۇمىس اتقارامىز. الداعى ۋاقىتتا اۋىلدارمەن جۇمىستى جەتىلدىرۋگە بەل بۋىپ وتىرمىز. ويتكەنى حالىقتىڭ ەداۋىر بولىگى ەلدى مەكەندەردە قونىستانعان. سونداي-اق ستۋدەنتتەر شەت مەملەكەتتەرگە بارىپ تاجىريبە الماسقانى ءلازىم. ول جاعىنان ەشقانداي ماسەلە جوق.

قازىر ءبىرىنشى كۋرسقا قابىلدانعان ستۋدەنتتەرگە اعىلشىن تىلىندە لەكتسيا وقۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز. ستۋدەنتتەر ءتىل بىلۋگە ۇمتىلعانى ابزال. جاستار جاڭا تەحنولوگيانى جەتىك بىلەدى. نە ايت­قا­نىمىزدى ىزدەنىپ, ءتۇسىنىپ الادى. بۇل – وزگە ەلدەردەگى وقۋ ورىندارىمەن بەرىك بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى ءىس.

ستۋدەنتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى قاي ۋاقىتتا دا نازاردان تىس قالمايدى. ولاردى وزگە مەملەكەتتەرگە جىبەرەتىن كەزدە وسىنى ەسكەرگەن ءجون. ءبىلىم باعدارلامالارى­نىڭ ساي كەلۋى, وندى­رىستىك تاجىريبە­مەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا دەن قويامىز. الداعى ۋاقىتتا سۋ سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارىمەن, مينيسترلىك وكىل­دەرىمەن ونلاين لەكتسيا­لار وتكىزسەك دەگەن ويى­مىز بار», دەيدى جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى كامشات ءتۇسىپوۆا.

ەسكى دە جاڭا وقۋ ورداسى جاڭا ستۋدەنت­­تەرمەن تولىققاننان كەيىن تۇسىندىر­مە جۇمىسىن مىقتاپ قولعا العان. شۆەتسيادان ارنايى كەلگەن رەكتوردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى كامشات ءتۇسىپوۆا باستاپ, قىتايلىق بەلگىلى عالىمدار مەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىلارى قوشتاپ ولارعا ءدارىس وقىپ جاتىر.

مۇنداعى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وڭىرىندە بولعان سۋ تاسقىنى قاي باعىتتا مامان تاپشى ەكەنىن ايعاقتاپ بەرگەن. ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى ستۋدەنتتەرگە سالانىڭ قاي باعىتى بويىنشا ءبىلىم الۋدىڭ تيىمدىلىگىن ۇدايى ايتىپ وتىرادى.

كەرەك دەرەككە كوز جۇگىرتسەك, قا­زىر­­گى كەزدە سۋ شارۋاشىلىعى سالاسى ءۇشىن مىڭداعان مامان قاجەت. ارينە, ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭى اتقان توقسانىنشى جىلدارداعى كورسەتكىشكە قاراعاندا تومەن. ول كەزدە 38 مىڭ مامان تاپشىلىعى بايقالىپتى. سونداي-اق ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى تيەسىلى سانالاتىن وزەندەردىڭ كوپشىلىگى ترانسشەكارالىق وزەندەر ساناتىنا جاتادى. ءبىرى رەسەيدەن باس­تاۋ السا, ەندى ءبىرى قىتاي, قىرعىز رەسپۋبليكاسى سەكىلدى وزگە دە مەملەكەتتەردەن باستالادى. ماسەلەن, قارا ەرتىستىڭ ەداۋىر بولىگى شىعىس قازاقستان, اباي, پاۆلودار وبلىستارىن باسىپ وتەدى. وزگە وزەندەرگە قاتىستى مۇنداي دەرەكتەردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ماماندار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, كەيبىر وڭىرلەر اۋەلگىدە مامان تاپشىلىعىن جاسىرعىسى كەلگەن ءتارىزدى. ءبىر عانا كادر كەرەك دەپ مالىمەت بەرگەن وبلىستار دا بار ەكەن. قىسقاسى, سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنا مامان دايارلاۋ ءۇشىن اتقارىلاتىن جۇمىس از ەمەس.

ماماندار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, جاڭا وقۋ ورداسىندا زەرتحانالىق جۇمىس جۇرگىزۋگە بارلىق مۇمكىندىك قاراس­ت­­ىرىلعان. عىلىمي زەرتحانالاردىڭ كەرەكتى كەشەنى قالىپتاسقان. گيدراۆليكا جانە گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار بو­يىنشا مامانداندىرىلعان زەرتحانالار, سۋارمالى تەحنيكانىڭ وقۋ پوليگونى, اۋىل شارۋاشىلىعى مەليوراتسياسى زەرتحاناسى, مەليوراتيۆتىك توپىراقتانۋ, ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى جانە گيدرومەليوراتسيالىق جۇيەلەردى سالۋ تەحنولوگياسى زەرتحانالارى جۇمىس ىستەپ تۇر.

«وقۋ ورداسىندا ۆيرتۋالدى زەرتحانا بار. وڭىردەگى سۋ ايدىندارى مەن بوگەتتەردىڭ, باسقا دا ماڭىزدى نىسان­داردىڭ 2D, 3D فورماتىنداعى كەسكىن­دە­مەلەرى دايىندالعانىن ايتا كەتكەن ءلازىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ستۋ­دەنت­تەردىڭ وبلىستاعى نىساندارمەن تولىق تانىسۋى­نا مۇمكىندىك قاراس­تى­رىلعان.

ىلگەرىدە م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا تەحنيكالىق جابدىقتاۋ باعىتى بويىنشا گرانت جەڭىپ العانبىز. سول گرانتتىڭ بىرنەشە باعىتى جاڭا ۋنيۆەرسيتەتكە تيەسىلى. قازىر كافەدرالارعا قاجەتتى قۇرال جابدىقتار الىپ جاتىرمىز. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەر قازاق سۋ شارۋاشىلىعى زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن ورناتقان كونسورتسيۋمدىق كەلىسىم اياسىندا تاجىريبە الماسىپ, ۋنيۆەرسيتەت اۋماعىندا ورنالاسقان سۋارۋ ايما­عىندا زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزەدى», دەيدى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى عاليا وماروۆا.

سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى مامان تاپشىلىعىن ازايتۋعا ۇلەس قوساتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ موينىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنى انىق. قازىر­گى كەزدە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق ءبىلىم باعىت­­ى بويىنشا 1-كۋرسقا 636 تالاپكەر قابىلدانعان. 129 تالاپكەر سۋ سالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولعان. كوللەدجدەن كەيىنگى جانە ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الۋشىلارمەن قوسا ەسەپتەگەندە 189 تالاپكەر وقۋعا ءتۇسىپتى. ءبىر قاراعاندا ماڭىزدى سالا بو­يىنشا وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ سانى از سەكىلدى. ايتسە دە, بۇل بار بولعانى ءبىرىنشى جىل ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون.

سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەر «سۋ شارۋاشىلىعى جانە مەليوراتسيا», «گەودەزيا جانە كارتوگرافيا», «سۋ شارۋاشىلىعىنداعى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس», «سۋمەن جابدىقتاۋدىڭ ينجە­نەر­لىك جۇيەلەرى», «سۋ شارۋاشى­لى­عىنداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار» سەكىلدى بىرنەشە ماڭىزدى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتىر.

شۆەتسيانىڭ لۋند ۋنيۆەرسيتەتىندە ءتالىم العان عالىم-گيدرولوگ كامشات ءتۇسى­پو­ۆا وقۋ ورداسى باسشىسىنىڭ مىندە­تىن ات­قا­رىپ وتىر. ول جاڭا وقۋ ورداسىنىڭ الە­ۋەتى زور ەكەنىنە سەنىمدى. قازىر رەك­تور­ ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنە ساباق بەرىپ, ءدارىس وقىپ ءجۇر. جاڭا باس­شى­نىڭ ايتۋىنشا, ول شۆەتسياداعى بۇكىل جۇ­مى­سىن تاستاپ, ەلگە ورالىپتى. ماق­سا­تى – جاڭا وقۋ ورداسىنداعى جۇمىستى جان­دان­­دىرۋ.

جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان ۋنيۆەرسيتەتكە ينستيتۋت قۇرامىندا بولعان وقۋ كورپۋستارى مەن «جاستار سارايى», «عىلىم ءۇيى» عيماراتتارى, اسكەري كافەدرا, جاتاق­­حانا پاي­دالانۋعا بەرىل­مەك. وقۋ وردا­سى­نىڭ قۇرى­لىمدىق نەگىز­دەمەلەرى تولىق ساق­­تالعان.

ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, وقۋ ورداسىندا جالپى سانى 2260 ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. سونداي-اق جاڭا وقۋ ورداسىندا بىرنەشە جىل بەدەرىندە قالىپتاسقان قوس ديپلومدى ءبىلىم جۇيەسى ساقتالىپتى.

سۋ جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتە ماسەلە دە جوق ەمەس. رەكتوردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى كامشات ءتۇسىپوۆانىڭ ايتۋىنشا, الدا­عى ۋاقىتتا مۇنداعى مامانداردىڭ بىلىك­­تى­لىگىن ارتتىرۋ جۇمىستارى قولعا الىن­باق. جاڭا باسشىنىڭ بۇل باعىتتا وزىندىك جوسپارى دا بار.

قالاي الىپ قاراساق تا, جاڭا ۋنيۆەرسيتەت ءالى دە تولىققاندى قۇرىلىپ بىتكەن جوق. ازىرگە سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنەن تولىققاندى ءبولىنىپ كەتپەدى. جۇمىسشىلار جالاقىنى بۇرىنعى جۇيە بويىنشا الىپ وتىر. قاجەتتى قۇجاتتاردى رەسىمدەۋ جۇمىس­تارى تولىققاندى اياقتالعاننان كەيىن سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تىنىسى اشىلاتىنى داۋسىز. وقۋ ورداسى تولىققاندى دەربەس جۇمىس ىستەگەن كەزدە عانا ناتيجە وڭ بولاتىنى انىق قوي. قازىردىڭ وزىندە مۇنداعى جۇمىس جۇيەلەنىپ قالعانىن كوز كوردى.

جامبىل وبلىسى