قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى مەن «Qyzylorda» تەلەارناسى بىرلەسە قولعا العان «قۇندى جادىگەر» جوباسى مۋزەي قورىن تاريحي مۇرالارمەن تولىقتىرا تۇسكەن باستاما بولىپ وتىر. جۋىردا وسى جوبا اياسىندا قازاق دالاسىنداعى ورنى بولەك ءدىني قايراتكەر مارال يشان قۇرمان ۇلىنىڭ اساسىنىڭ كوشىرمەسى مەن تاقىمى تيگەن ەر مۋزەي قورىنا تاپسىرىلدى.
تۇركىستان قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءحVىىى–حىح عاسىرلاردا ءومىر ءسۇرىپ, ءدىن ازاتتىعى جولىنداعى كۇرەستە ۇلت كوسەمى رەتىندە تانىلعان مارال يشاننىڭ كەنەسارى حانعا سىيلاعان قۇراننىڭ تابىلۋىن ەلىمىزدىڭ رۋحاني ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعاعا بالاعان ەدى. ەكى عاسىر بويى قولدان قولعا ءوتىپ, اقىرى شەتكە شىققان قۇندى دۇنيەنى كەرى قايتارۋعا مەتسەناتتار دا ۇلەس قوسقانىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى بابالاردان ميراس بولعان ءاربىر جادىگەردى قادىرلەپ, ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەكتىگىن دە اتاپ وتكەن بولاتىن.
رەسەي يمپەرياسىنىڭ وتارشىل ساياساتىنا قارسى شىققان قايراتكەردىڭ ۇلتقا جاساعان قىزمەتى, ونىڭ ۇرپاقتارى جايلى دەرەكتەر تەك كەيىنگى جىلدارى عانا باسپا ءجۇزىن كورە باستادى. ال ول تۇتىنعان زاتتاردىڭ كوشىرمەسىن جاساۋ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايگەرىم بەكقۇليەۆا مەن قولونەر شەبەرى بەكزات جاقىپتىڭ ۇسىنىسىمەن جۇزەگە اسىپتى. وسىنىڭ ارقاسىندا قايراتكەر تۇتىنعان ەردىڭ تۇپنۇسقاسى, ال كيەلى اساسىنىڭ كوشىرمەسى مۋزەي قورىنا الىندى.
مۋزەيدىڭ عىلىمي حاتشىسى اسحات سايلاۋ ءحىح عاسىردان بەرى ساقتالعان كەرەي ەرى وسىعان دەيىن وتباسىلىق مۇرا بولىپ كەلگەنىن ايتادى. ءاۋ باستا ەرگە ءتاجى تومان ۇلى دەگەن جورىقتاس سەرىگى يە بولىپ قالىپتى. يشاننىڭ وققاعارى ەسەبىندەگى ول كەنەسارى حان اسكەرى قاتارىندا سوڭعى جورىعىنا اتتانار الدىندا ەردى بالاسى وتەۋلىگە اماناتتايدى. زامانىندا الىس-جاقىنعا اتى ءمالىم ۇستا بولعان وتەۋلى قۇندى جادىگەردى ۇلكەن ۇلى جاقىپقا قالدىرىپ, كەيىن جاقىپتىڭ ەكىنشى ۇلى ءانىستىڭ قولىنا تيەدى. ءانىس جاقىپ ۇلى اقساقال ءۇشىنشى ۇلى باعداتقا «دۇرىستاپ ۇستاۋعا شاماڭ كەلمەسە, اعاڭا نە مۇراجايعا تاپسىرارسىڭ», دەپ اماناتتاپتى.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن وسى جوبا اياسىندا مارال يشاننىڭ بالاسى قالقاي يشاننىڭ ءمورى تابىلىپ, ونداعى جازۋ قازاقشاعا اۋدارىلىپ, ءموردىڭ كوشىرمەسى جاسالعان ەدى. قالقاي يشان دا 27 جىل باعداتتا ءىلىم العان بەلگىلى ءدىني قايراتكەر, قازاقتىڭ كورنەكتى عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ ەسىمىن قويعان ارۋاقتى ادام.
«ەر قاتتى اعاشتان 4 بولىكتەن شابىلىپ قۇراستىرىلعان. الدى مەن ارتقى قاستارى كۇمىستەن ويۋلاپ اشەكەيلەنگەن. ەتنوگرافيالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, رۋلىق سايكەستىلىك قاعيداتىمەن جاسالعان كەرەي ەرى اۋقىمدى, كەڭ, قاسى جالپاق كەلگەن ءارى بيىك. بابالارى اماناتتاعان جادىگەردى ءتاجىنىڭ تىكەلەي ۇرپاعى بەكزات جاقىپ مۋزەي قورىنا تاپسىردى», دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي حاتشىسى اسحات سايلاۋ.
ال يشاننىڭ كوك اساسى ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا ساقتالىپ كەلىپتى. ءتورت بولىكتەن تۇراتىن اسانى قىلىش, نايزا رەتىندە پايدالانۋعا بولاتىنى انىق بايقالادى. زەرتتەۋشىلەر پىكىرىنشە, ءحVىىى–حىح عاسىرلاردا وسىعان ۇقساس اسالار كوپتەپ جاسالعان. مارال يشان تۋرالى اڭىزداردا جام تاۋىنداعى جالاڭاياق يشاننان شاكىرتتىك جولمەن قابىلداپ العان كيەلى كوك اسا تۋرالى ايتىلادى.
ۇلكەن اۋلەتتەگى كيەلى مۇراعا اينالعان جادىگەر كوشىرمەسىن شەبەر بەكزات جاقىپوۆ جاساپتى.
قىزىلوردا