الەمدىك كورسەتكىشتەگى وتاندىق تۋريزم

بۇل ەسەپ 2007 جىلدان بەرى شىعارىلىپ كەلە جاتقان دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ىرگەلى زەرتتەۋىنە جاتاتىنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. يندەكس سۋررەي ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ جانە جەتەكشى تۋريستىك مۇددەلى تاراپتاردىڭ (T&T), اناليتيكالىق كوشباسشىلاردىڭ, دەرەكتەر سەرىكتەستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇزىلگەن تۋريزم جانە ساياحاتتىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن فاكتورلار مەن ستراتەگيالار جيىنتىعىن ولشەيدى.

يندەكستەگى دەرەكتەر جيىنتىعىنىڭ كوپ بولىگى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىنەن الىنعان. ال قالعان بولىگى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ جىل سايىنعى كوشباسشىلاردىڭ پىكىرىن زەرتتەۋ ساۋالناماسىنىڭ قورىتىندى دەرەكتەرىنە سۇيەنگەن. ەسەپ الەمنىڭ 119 ەلىنىڭ ەكونوميكاسىن قامتي وتىرىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە سالىستىرىلاتىن تۇجىرىمدامالاردى ولشەۋ ماقساتىندا پايدالانىلادى. زەرتتەۋدە ءار ينديكاتور بويىنشا ۇپايلار ساراپتالىپ, 1-دەن 7-گە دەيىنگى جالپى شكالا بويىنشا باعالانعان. 1 – ەڭ ناشار, ال 7 ەڭ جاقسى ناتيجەنى كورسەتەدى. يندەكس بەس ولشەمنەن, 17 باعاننان تۇرادى, 102 جەكە ينديكاتوردى قامتيدى. الايدا بەس ولشەم يندەكستى ەسەپتەۋ كەزىندە ەسكەرىلمەيدى, تەك ۇسىنۋ جانە ساناتتاۋ ماقساتىندا قولدانىلادى.

ماماندار بەرگەن قورىتىندىعا سۇيەنسەك, جوعارى جاھاندىق ينفلياتسيا, الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى قاقتىعىس سياقتى سىرتقى ماكرو­ەكونوميكالىق, گەوساياسي جانە ەكولوگيالىق فاكتورلار تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ جاتىر. سونداي-اق الداعى جىلدارى كليماتتىڭ وزگەرۋى, گەوساياسي شيەلەنىستەر, ماكروەكونوميكالىق بەلگىسىزدىك جانە جاساندى ينتەللەكت سياقتى جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ فاكتورلارىنىڭ اسەرى تۋريزم جانە ساياحات سالاسى ءۇشىن نەگىزگى سىن-تەگەۋرىنگە اينالۋى مۇمكىن.

بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن ەۋروپالىق تۋريستىك كومپانيا ءالى دە جۇمىس كۇشىنىڭ تاپشىلىعىن سەزىنىپ وتىر. بۇل ءىشىنارا ەكونوميكانىڭ باسقا سەگمەنتتەرىمەن سالىستىرعاندا جالاقىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە تومەندىگىمەن تۇسىندىرىلەدى.

ەسەپتە بەرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, پاندەميادان كەيىن تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ ءوسىمى جالعاسىپ كەلەدى. سونداي-اق مەملەكەتتەگى مادەني رەسۋرستاردىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋداعى ماڭىزدىلىعى ەرەكشە اتالىپ كورسەتىلگەن. بۇل باعان ارحەولوگيالىق كەشەندەر مەن ويىن-ساۋىق ورىندارى سياقتى مادەني رەسۋرستاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ولشەيدى. بەلگىلى ءبىر دارەجەدە يندەكستەگى اتالعان يندي­كاتور مادەني رەسۋرستار الەۋەتىنىڭ قالاي العا جىلجىعانى مەن دامۋ قار­قىنىن بىلدىرەدى. وسى ورايدا مادەني رەسۋرستىڭ ساياحات جانە تۋريزم الەۋەتىن دامىتۋداعى كورسەتكىشى وسكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ەسەپتە بەرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, مادەني رەسۋرستار كورسەتكىشى 2019 جىل­دان بەرى ءوسىپ كەلەدى. 2021 جىلى +3,4% بولسا, 2024 جىلى +4,1% كورسەت­كىشتى قۇراعان.

زەرتتەۋدە ماماندار كەلۋشىلەر مەن جەرگىلىكتى قوعامداستىق اراسىنداعى مادەني الماسۋدى ىنتالاندىرۋ باعىتىندا بىرقاتار كەڭەس بەرگەن. مادەني الماسۋ ءارى تولەرانتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ءتۋريزمدى پايدالانا وتىرىپ, كەلۋشىلەر مەن جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق اراسىنداعى شىنايى مادەني تاجىريبە جانە ءوزارا ارەكەتتەسۋدى ىلگەرىلەتۋگە كۇش سالۋ كەرەك. بۇعان مادەني مۇرا تۋرلارى, دەمالىس ۇيلەرى, قوعامدىق تۋريستىك جوبالار جانە مادەني فەس­تيۆال سياقتى باستامالار ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتاردى مادەني مۇرالاردى قاستەرلەۋگە, ءتۋريزمدى جوسپارلاۋ جانە دامىتۋعا تارتۋ قاجەتتىگى اتاپ كورسەتىلگەن. سونداي-اق شىنايى مادەني تاجىريبە مەن كورنەكتى ورىنداردى قورعاۋعا باعىتتالعان ماقساتتى ماركەتينگتىك ءىس-شارالار ۇسىنۋ كەرەكتىگى ايتىلعان.

تومەندەگى كەستەدە ساياحات پەن تۋريزم سالاسىنداعى مەملەكەتتەردىڭ كورسەتكىشى بەرىلىپ وتىر. كەستەدەن كورىپ وتىرعانىمىزداي, العاشقى بەستىكتە اقش, يسپانيا, جاپونيا, فرانتسيا, اۋستراليا مەملەكەتتەرى ورنالاسقان. قازاقستان الەمدىك رەيتينگتە 52-ورىننان كورىندى. 56-ورىندا ازەربايجان, 72-ورىندا ارمەنيا تۇرسا, ورتا ازيا ەلدەرىنەن وزبەكستان – 78-ورىندا, تاجىكستان – 99-ورىندا جانە قىرعىزستان – 102-ورىندا.

ورىن

مەملەكەت اتاۋى

ۇپايى

1

اقش

5,24

2

يسپانيا

5,18

3

جاپونيا

5,09

4

فرانتسيا

5,07

5

اۋستراليا

5,00

8

قىتاي

4,94

29

تۇركيا

4,39

45

گرۋزيا

4,14

48

يزرايل

4,10

52

قازاقستان

4,07

56

ازەربايجان

3,98

72

ارمەنيا

3,73

78

وزبەكستان

3,68

99

تاجىكستان

3,42

102

قىرعىزستان

3,38

دەرەككوز: Travel &Tourism Development Index 2024

قورىتىندىلاي العاندا, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ساياحات جانە ءتۋريزمدى دامىتۋ يندەكسى زەرتتەۋشىلەر مەن عالىمدارعا, تاقىرىپقا قىزىعۋشى ماماندارعا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىمەن, ماماندار تاراپىنان بەرىلگەن ۇسىنىستارىمەن قوسىمشا كومەكشى قۇرال بولادى.

 

ماريا جىلقىشيەۆا,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى