قازاقستان-گەرمانيا: ەلارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا بەلەسى

تاريحي ءمانى زور قادام

الدىمەن قازاقستان پرەزي­دەنتى مەن گەرمانيا فەدەرالدىق كانتسلەرى ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. قۇرمەت قاراۋىلىنىڭ باس­تىعى راپورت بەرىپ, ەكى ەلدىڭ ءانۇراندارى ورىندالدى. بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ولاف شولتس شاعىن قۇرامدا كەلىسسوز وتكىزدى.

مەملەكەت باسشىسى شا­قىرۋىن قابىل الىپ, قازاق­ستانعا رەسمي ساپارمەن كەل­گەنى ءۇشىن ولاف شولتسكە ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى.

– گەرمانيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كەيىنگى 14 جىلدا ەلىمىزگە العاش رەت ساپارمەن كەلىپ وتىر. سوندىقتان بۇل قادامىڭىزدىڭ تاريحي ءمانى زور. ەكىجاقتى ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەمىز دەپ سەنەمىن. گەرمانيا – ءبىزدىڭ ەۋروپاداعى, ءتىپتى جاھانداعى نەگىزگى سەرىكتەسىمىز. بۇل – وتە ماڭىزدى. ءبىز قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان كوپقىرلى ىقپال­داستىعىمىزعا باسا ءمان بەرەمىز. ءوزارا بايلانىستارىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە جانە نىعايتۋعا بارلىق جاعدايدى جاسايمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

ءوز كەزەگىندە گەرمانيا كانتسلەرى ولاف شولتس قوناق­جايلىق تانىتقانى ءۇشىن قازاق­ستان پرەزيدەنتىنە العىس ايتىپ, قازاق-گەرمان قارىم-قاتىناستارىن وركەن­دەتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى.

– ەلىڭىزگە ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانىڭىزعا, ەكىجاقتى بايلانىستاردى تالقىلاۋعا جانە ىنتىماقتاستىعىمىزدى ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك جاساعا­نى­ڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدى­رەمىن. مەنىمەن بىرگە ىسكەر توپتاردىڭ بەلدى وكىلدەرى كەلدى, – دەدى فەدەرالدىق كانتسلەر.

اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ەكى ەلدىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكو­نوميكالىق, مادەني-گۋما­نيتارلىق بايلانىستارىن نىعايتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, ەنەرگەتيكا, «جاسىل» ترانسفورماتسيا, ونەر­كاسىپ, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, كولىك-لوگيستيكا, كليماتتىڭ وزگەرۋى, ەكولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى ىقپالداستىققا ايرىقشا ءمان بەرىلدى.

كەزدەسۋدە ولاف ءشولتستىڭ وتىنىشىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ۋكراينا توڭىرەگىن­دەگى جاعدايدى رەتتەۋگە بايلانىستى پىكىرىن جەتكىزدى.

– اسكەري تۇرعىدا رەسەيدىڭ جەڭىل­مەيتىنى انىق. سوعىس بۇدان ءارى ءورشي بەرسە, بارشا ادامزاتقا, ەڭ الدىمەن, رەسەي-ۋكراينا قاقتىعىسىنا تىكەلەي قاتىسى بار مەملەكەتتەرگە سالدارى وتە اۋىر تيەدى. وكىنىشكە قاراي, ىستانبۇل كەلىسىمىن بەكىتۋدەن باس تارتىپ, تاتۋلاسۋعا قول جەتكىزەتىن وڭتايلى مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ الدى. دەگەنمەن بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ءالى دە مۇمكىندىك بار. ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ بارلىق بەيبىت باس­تامالارىن مۇقيات قاراپ, اسكەري ءىس-قيمىلداردى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلۋ كەرەك. سودان كەيىن تەرريتوريالىق ماسەلەلەردى تالقىلاعان ءجون. بىزدىڭشە, قىتاي مەن برازيليانىڭ بەيبىتشىلىك جوس­پارى قولداۋعا تۇرارلىق. مەملەكەتتەر باسشىلارى كەلەدى, كەتەدى. ال حالىق, اسىرەسە, كورشىلەس حالىقتار بەيبىت ءارى ءبىر-بىرىمەن ءتۇسىنىسىپ ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ رەسەيمەن دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قۇرلىقتاعى ەڭ ۇزىن شەگەندەلگەن شەكاراسى بار. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق اياسىندا دامىپ كەلەدى. قازاقستان ازاماتتارى ۋكراين حالقى مەن ونىڭ ءتول مادەنيەتىنە شىنايى قۇرمەتپەن قارايدى. قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىندا ەشقانداي كەلىسپەۋشىلىك بولعان ەمەس. كيەۆتە ەلشىلىگىمىز ءالى دە جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

 

كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوز

قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ولاف شولتس رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز وتكىزدى. پرەزيدەنت كانتسلەردىڭ ەلىمىزگە جاساعان العاشقى رەسمي ساپارىنىڭ ءمانى زور ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, بۇگىنگى كەزدەسۋ قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ كوپقىرلى ىنتىماقتاستىعىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرە­تىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

– ءبىز جاڭا عانا شاعىن قۇرامدا ەكىجاق­تى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعاي­تۋ ماسە­لەسىن تالقىلادىق. ساۋدا-ەكونو­ميكا, ينۆەس­تيتسيا سالالارىنداعى ىقپالداس­تىقتى تە­رەڭدەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇعان قوسا وزەكتى حالىقارالىق ماسەلە­لەر تۋرالى ءسوز قوزعادىق. اتاپ ايتقان­دا, قازىرگى گەوساياسي احۋالعا, جاھان­دىق قاۋىپسىزدىككە جانە ايماقتىق دامۋعا, كلي­ماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى پىكىر الماس­تىق. سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ىقپالداستىق ماسەلەسىن قاراستىردىق. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر ونىڭ اياسىن كەڭەيتە تۇسۋگە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, گەرمانيا قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى جانە ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسيا سالعان جەتەكشى ەلدەردىڭ ساناتىنا كىرەدى.

– بىلتىر ەكىجاقتى تاۋار اينا­لىمى 1,5 ەسەدەي ءوسىپ, 4 ملرد دوللارعا جۋىقتادى. بيىل دا وڭ ديناميكا بايقالىپ وتىر. كەيىنگى جەتى ايدا ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2,3 ملرد دوللاردان استى. 2005 جىلدان بەرى گەرمانيادان شامامەن 6,7 ملرد دوللار كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل قارجىنىڭ 90 پايىزى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا تيەسىلى ەكەنى قۋانتادى. بۇگىندە قازاقستاندا نەمىس كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار مىڭنان اسا كومپانيا جۇمىس ىستەيدى, – دەدى پرەزيدەنت.

ءوز كەزەگىندە گەرمانيانىڭ فەدەرال­دىق كانتسلەرى قازاق جەرىندە كورسەتىلگەن سىي-قۇرمەت ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتىپ, ەكىجاقتى بايلا­نىس­­تاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جات­قانىنا توقتالدى.

– ءسىزدىڭ ەلىڭىزگە تىكەلەي ينۆەستيتسيا سالۋ جانە ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزدى جاقسارتۋعا بار­لىق جاعداي جاسايمىز. ارينە ەكو­نوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى بارلىق سالادا دامىتقىمىز كەلەدى. ەنەرگە­تيكا سالاسىنداعى سەرىكتەستىگىمىز دايەكتى تۇردە العا جىلجىپ كەلە جاتقانىنا ءدان ريزامىز. ەكى ەل اراسىندا سەنىمدى ءارى جۇيەلى ىنتىماقتاستىق ورناعان. بۇل – بۇكىل الەمگە جاقسى ۇلگى. سونداي-اق ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان حالىقارالىق سىن-قاتەرلەر توڭىرەگىندە جان-جاقتى پىكىر الماسقانىمىزعا قۋانىشتىمىز, – دەدى ولاف شولتس.

تاراپتار ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ەكونومي­كا­لىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا, اسىرەسە, ەنەرگەتيكا, «جاسىل» ترانسفورما­تسيا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, كولىك-لوگيستيكا, كليمات­تى قورعاۋ, ەكولوگيا جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى سالالارىنداعى ىقپالداس­تىقتى كۇشەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن راستادى. سونداي-اق قازاق-گەرمان مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن نىعايتۋ پەرسپەكتيۆاسى قاراستىرىلدى.

 

قول قويىلعان قۇجاتتار

كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن فەدەرالدىق كانتسلەر ولاف شولتس قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسيا قابىلدادى.

سونىمەن قاتار رەسمي دەلەگاتسيا مۇ­شە­لەرى مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى مەن دويچە بۋندەسبانك اراسىنداعى ورتالىق بانكتەر ىنتىماقتاستىعىنىڭ تەحنيكالىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدىق سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان قازاقستان-نەمىس عىلىم جانە تەحنولوگيالار ينستيتۋتىن قۇرۋ جونىندەگى نيەت تۋرالى مەموراندۋم. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «ۆوزروجدەنيە» قازاقستاندىق نەمىستەر بىرلەستىگى» قوعامدىق قورى جانە گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدىق سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى قازاق-نەمىس مەكتەبىن قۇرۋ نيەتى تۋرالى مەموراندۋم.