ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن وبلىس ورتالىعى تاراز قالاسىنىڭ اۋماعى ايتارلىقتاي ۇلعاياتىنى تۋرالى اڭگىمە ءجيى ايتىلا باستاعان ەدى. ءتىپتى, جاڭادان قۇرىلاتىن ەكى اۋدانعا «الاتاۋ», «قاراتاۋ» دەپ ات قويۋ تۋرالى ۇسىنىستار دا بولعان. باياندى باستامانى جۇزەگە اسىراتىن كۇن الىس ەمەس. قازىرگى كەزدە قالا باسشىلىعى وسى باعىتتا جۇمىس اتقارىپ جاتىر.
وبلىس ورتالىعىندا 433 مىڭنان استام حالىق قونىستانعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىس تۋرالى زاڭىنا سايكەس, قالا حالقىنىڭ سانى 400 مىڭنان اسقان شاقتا اۋداندار قۇرىلۋى ءتيىس. سول تۇرعىدان العاندا, وبلىس ورتالىعىنان ەكى اۋدان قۇرۋ يدەياسى قۇپتاۋعا تۇرارلىق قادام ەكەنى انىق.
«وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەل ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن قالانىڭ باس جوسپارى بەكىتىلدى. سول باس جوسپارعا سايكەس وبلىس ورتالىعىندا ەكى اۋدان قۇرۋ قاراستىرىلعان. الداعى ۋاقىتتا قالا ماڭىندا ورنالاسقان جامبىل, بايزاق اۋداندارىنان جالپى جەر اۋماعى 13 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن, 45701 تۇرعىنى بار 14 ەلدى مەكەن قالاعا قوسىلادى. سول كەزدە قالا حالقىنىڭ سانى 480 مىڭعا جۋىقتايدى.
وبلىس ورتالىعىنان ەكى اۋدان قۇرۋ ارقىلى قالاداعى احۋالدى تولىق باقىلاۋعا الۋ جەڭىلدەيدى. بارلىق قىزمەتتەردى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋعا جانە قالانى وڭتايلى باسقارۋعا مۇمكىندىك تۋادى», دەيدى تاراز قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ورىنبەكوۆ.
قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ورتالىعىنداعى حالىق سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سول ءۇشىن دە تاراز قالاسىندا ساپالى جۇمىس ىستەيتىن ءوندىرىس ورىندارىن كوبەيتۋدىڭ ماڭىزى زور. ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى جۇزدەگەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ مۇمكىندىگى تۋماق.
«وسى جىلى جالپى قۇنى 6,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن «Alina Group» جشس-ءنىڭ قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالار زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 350 مىڭ توننانى قۇرايدى. مۇندا 35 جاڭا جۇمىس ورىنى اشىلدى. بۇدان بولەك, جالپى قۇنى 34,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 5 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. قولعا العان جوبالار تولىق ىسكە اسقاندا 944 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى», دەيدى ول.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تۇرعىنداردىڭ تىلەگىنە قۇلاق اسقانى كوڭىل قۋانتادى. اسىرەسە ۋاقىتىندا قوقىس پەن قامىس باسىپ كەتكەن «تۇيتە» كانالىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قولعا الىنعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە, ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن شاعىن اۋدان سانالاتىن « ۇلى دالا» ىقشام اۋدانىندا جۇرت سەرۋەندەيتىن ورىن پايدا بولماق.
«وسى جىلى قالانى اباتتاندىرۋ جانە سانيتارلىق-تازارتۋ جۇمىستارىنا بيۋدجەتتەن 2,5 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنا 1,3 ملرد تەڭگە, سانيتارلىق تازالىق جۇمىستارىنا 1,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى.
قالا اۋماعىن كوگالداندىرۋ جانە جاسىل ايماق قۇرۋ جوسپارىنا سايكەس, «جاسىل بەلدەۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وسى جىلى 20 كوشەت وتىرعىزۋدى مىندەتتەگەنبىز. كوكتەم مەزگىلىندە 10 مىڭ ءتۇپ كوشەت ەگىلدى. قالعان 10 مىڭ ءتۇپ كوشەت جاقىن كۇندەرى وتىرعىزىلادى.
بۇدان بولەك, قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىنە, ساياباقتارعا, الەيالار, سكۆەرلەرگە جالپى سانى 10 مىڭعا جۋىق ءارتۇرلى اعاشتار وتىرعىزىلدى. قالانى اباتتاندىرۋداعى ماڭىزدى ماسەلە – كوگالداندىرۋ, ونىڭ ىشىندە جاسىل جەلەكتەردى سۋارۋ.
قازىرگى كەزدە قالانى اعىن سۋمەن قامتيتىن ارىق جۇيەلەرىنىڭ توزىعى جەتكەنى ءمالىم. وسى ولقىلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن مىقتاپ قولعا الدىق. الداعى ەكى جىلدىڭ بەدەرىندە بۇل ماسەلەنى ويداعىداي شەشەمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز.
بىلتىر وسى ماقساتقا بيۋدجەتتەن 1 ملرد تەڭگە قاراجات قاراستىرىلىپ, شاعىن اۋدانداردا 40 شاقىرىمدى قۇرايتىن ەسكى لوتوكتاردى مونتاجداۋ جانە دەمونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ال, بيىل 8 شاقىرىم ارىق جۇيەسىن جاڭارتۋعا بيۋدجەتتەن 400 ملن تەڭگە بولىنگەن. قازىر بىرقاتار شاعىن اۋداندا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
قالا اۋماعىنداعى 6 يرريگاتسيالىق جانە 2 درەناج كانالدى مەحانيكالىق تازالاۋعا قالا بيۋدجەتىنەن 250 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ, جوسپارعا سايكەس جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. سونداي-اق ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «تۇيتە» كانالىنىڭ (« ۇلى دالا» شاعىن اۋدانى مەن «بۋرىل» تۇرعىن الابى ورتاسى) ءبىر بولىگىنە اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون», دەيدى قالا اكىمى.
كۇرەڭ كۇزگە قوش دەيتىن كەز الىس ەمەس. قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلە جاتىر. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ جىلىتۋ ماۋسىمىنا تىڭعىلىقتى دايىندالعانى ابزال. ول ءۇشىن جىلۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قالادا 400 مىڭنان استام حالىق تۇراتىنى ءمالىم. سوندىقتان دا قالا بيلىگى بۇل ىسكە وتكەن جىلدان باستاپ ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر.
«2023 جىلى «تاراز قالاسىنداعى سىپاتاي باتىر, تولە بي, قاراتاي تۇرىسوۆ كوشەلەرىنىڭ بويىنداعى م-1 جىلۋ ماگيسترالىن قايتا جاڭعىرتۋ» جوباسى ازىرلەندى. ونىڭ قۇنى 10,7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جالپى جىلۋ جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 6,1 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتىر.
وسى جىلى اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازىنادان 7,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى 19 ساۋىردە باستالدى. بەكىتىلگەن وندىرىستىك جۇمىس كەستەسىنە سايكەس, قۇرىلىس جۇمىستارىن بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى قازانىنا دەيىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
بۇدان بولەك, «تاراز قالاسىنداعى جامبىل داڭعىلى, قوناەۆ, سەيفۋللين كوشەلەرى بويىنداعى م-3 جىلۋ ماگيسترالىن قايتا جاڭارتۋ» جوباسىنا مەملەكەتتىك ساراپتاما قورىتىندىسى الىنىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ءوتىنىم ۇسىنىلدى. ونىڭ قۇنى 2,1 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
جالپى توزىعى جەتكەن ىشكى كۆارتالدىق جىلۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ بويىنشا 10 جوبا ازىرلەنىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ءوتىنىم بەرىلدى. ولاردىڭ جالپى قۇنى 18,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. وسى جۇمىستار دەر كەزىندە ماقۇلدانىپ, جۇزەگە اسقان جاعدايدا وبلىس ورتالىعىنداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ ماسەلەسى وڭىنان شەشىلمەك», دەيدى ب. ورىنبەكوۆ.
قالاي الىپ قاراساق تا, وبلىس ورتالىعىن كوركەيتۋ جولىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك از جۇمىس اتقارىپ جاتقان جوق. قالا بيلىگى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ۇزاق جىل بويى «جىرلاعان» «تۇيتە» كانالىن رەتكە كەلتىرىپ جاتقانى كوڭىل قۋانتادى.
سونداي-اق جەرگىلىكتى حالىق جىلدار بويى كوتەرگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – تەمىرجول وتكەلى. اباي داڭعىلى ارقىلى تەمىرجول ۇستىمەن وتەتىن جول وتكەلى مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولىن سالۋ جوباسىنا قاتىستى مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى الىنىپتى. سوعان قاراعاندا الداعى بىرنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە بۇل اۋقىمدى جۇمىس تا ويداعىداي ىسكە اساتىن سەكىلدى.
تاراز