ۇلت پەن ۇلتتى ايىراتىن – مادەنيەتى, ءتىلى, سالت-ءداستۇرى. جەر بەتىندە قانشاما حالىق جەكە مادەنيەتى مەن ءتىلىن جوعالتىپ قۇردىمعا كەتتى. ۇلتتى ءسۇيۋ سول ەلدىڭ ءتىلىن سۇيۋدەن باستاۋ الۋ كەرەك.
ماعجان اقىننىڭ وتكەن كۇننەن قالعان باعاسىز بەلگىگە ءتىلدى جاتقىزعانى تەگىن ەمەس.
«ەرلىك, ەلدىك, بىرلىك, قايرات, باق, اردىڭ –
جاۋىز تاعدىر جويدى بارىن نە باردىڭ...
التىن كۇننەن باعاسىز ءبىر بەلگى بوپ,
نۇرلى جۇلدىز – بابام ءتىلى, سەن قالدىڭ!»
ءيا, اتا-بابادان بەرىلگەن كەستەلى مۇرا – بابا ءتىلى. موينىنا بۇرشاق سالىپ تىلەگەن ارۋاقتى ەرلەردىڭ تاۋەلسىزدىك تۋراسىنداعى ارمانى وڭگە اينالىپ, ازاتتىق تاڭى اتتى. ارايلى كۇن شۇعىلاسى بەتىمىزگە ءتۇستى, رۋحىمىز قۋاتتاندى. ەندى بابا ءتىلىمىزدى كوركەيتۋگە نە كەدەرگى؟
قالا مەكتەپتەرىندەگى وقۋشىلاردىڭ دەنى ورىس تىلىندە سويلەپ, ورىس تىلىندە ءبىر-بىرىمەن ۇعىنىسىپ جۇرگەنىن بايقايمىز. ارينە, كەڭەستىك كەزەڭدە تاربيەلەنگەن ۇرپاققا تاعار كىنامىز جوق, بىراق سول ۇرپاق رۋحاني ەنجارلىقتان اۋلاق بولىپ, بالالارىن قازاق تىلىندە تاربيەلەسە ەكەن. ادام قاي تىلدە سويلەسە, سول تىلدە ويلانادى, قالاي ويلانسا, ءومىرى سولاي ءوربيدى. ماسەلەن, ءورىستىلدى زامانداستارىمىزدىڭ ادەتى مەن ادەبى دە قازاق سالتىنا ۇقسامايتىنى بەلگىلى. ياعني ءتىل ارقىلى تۇلعانىڭ مادەنيەتى قالىپتاسپاق, ءتىل ارقىلى تۇتاس بولمىس تۇزىلمەك.
اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتۋدەن اۋلاقپىز, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرگى كەزەڭدە ءتول تىلىمىزدە سويلەۋشىلەردىڭ سانى ارتتى. تەلەديدارداعى ءتۇرلى باعدارلامالار قازاق تىلىندە جۇزەگە استى. قازاق باسىلىمدارى كوبەيدى, قوعامدىق ورتالاردا قازاقشا سويلەنىپ, ۇلتشىل جاستار مولايدى. الەمدىك بەستسەللەرلەر مەن ماڭىزدى كىتاپتار قازاقشاعا اۋدارىلىپ, جاستار شەتەلدىڭ بەدەلدى اۆتورلارىن ەركىن وقۋعا مۇمكىندىك الدى. ۇلت رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قاداۋ-قاداۋ تۇلعالار تۋرالى كينو ءتۇسىرىلىپ, ناسيحاتتالدى. كونستانتين پاۋستوۆسكي: «تۋعان تىلىنە جانى اشىماعان ادام – جاندىكپەن تەڭ», دەگەن ەكەن. شىنىندا, انا ءتىلى – ار ولشەمى. ءتىلدى شۇبارلاۋ – اردى شۇبارلاۋ, كوڭىل تۇنىعىن لايلاۋ. ۇلت تاعدىرىنا سەلقوس قاراۋ سىندى سالعىرت ۇعىمدار تىلگە تەرىس قاراۋدان باستالماق.
ءتىلىمىزدى قورعاۋدىڭ, اياسىن كەڭەيتۋدىڭ بىرنەشە ءادىسىن, العىشارتىن ۇسىنىپ كورەلىك. بىرىنشىدەن, ءار وتباسى قازاقشا سويلەسۋدى, ۇيدە قازاقشا مامىلەگە كەلىسۋدى قولعا الۋى كەرەك. وسى ارقىلى كەلەسى ۇرپاق انا تىلىندە سويلەپ وسەتىن بولادى. لەۆ تولستوي: «اركىم ءوز اۋلاسىن سىپىرسا, بۇكىل قوعام تازالانار ەدى», دەگەن بولاتىن. قازىرگى ۇرپاقتى قازاقشا تاربيەلەمەسەك, ودان كەيىنگى ۇرپاق تا ءورىستىلدى بولىپ وسەدى. ەكىنشىدەن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا انا تىلىندە سويلەۋدىڭ قۇدىرەتى, انا ءتىلىنىڭ تاعىلىمى جونىندە باعدارلامالار كوبەيۋى كەرەك. اسىرەسە اۋقىمى كەڭ تەلەارنالار عيبراتتى ءىستى قولعا السا, نۇر ۇستىنە نۇر. فيلوسوف نيتسشە ء«بىز بارلىق قاسىرەتتى ۇساق نارسەنى ەلەمەۋدەن تابامىز» دەگەن-ءتىن. ءبىراۋىز ءسوز كەيدە ەلەۋسىز, ۇساق نارسە بولىپ كورىنۋى مۇمكىن, الايدا سول ارقىلى وزىڭنەن وربىگەن تۇتاس ۇرپاققا ۇلگى شاشۋعا بولادى. جات ەلدىڭ ءتىلى ءھام مادەنيەتىمەن وسكەن بالا وركوكىرەك, يمانسىز, دورەكى بولۋى مۇمكىن, ونداي بالاعا قازاقى مەيىرىم, قايىرىمدىلىق, ىزگىلىكتى ۇيرەتۋ قيىننىڭ قيىنى. ۇشىنشىدەن, ءتىلدى قۋاتتاۋ جونىندە, بابا تانىم حاقىندا ارنايى سايىستار, دەباتتار ۇيىمداستىرىلۋى ءتيىس. سايىستاردىڭ جۇلدەسىنە مول قارجى تاعايىندالىپ, ءورىستىلدى قازاقتاردىڭ ىنتاسىن وياتا ءبىلۋ قاجەت.
ءتىل – ۇلتتىڭ جۇرەگى, ءتىل – ۇلتتىڭ بايلىعى. بۇل جاتتاندى افوريزمدەر ەمەس, جۇرەككە ەنگىزىپ تۇشىنۋعا ءتيىس كيەلى ۇعىمدار. جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى: «انا ءتىلى – حالىق بوپ جاساعاننان بەرى جان-دۇنيەمىزدىڭ ايناسى, ءوسىپ-ءونىپ تۇرلەنە بەرەتىن, ماڭگى قۇلامايتىن بايتەرەگى», دەگەن. ءتىلىمىزدىڭ تابيعاتىنداعى زور قابىلەتىن اشىپ, ءوزىمىز تانىپ ۇلگەرمەگەن بايلىعىن يگەرۋ – باستى دۇنيە. جۇيەلى باستامالار قولعا الىنىپ, بولاشاقتا قازاق ءتىلى ءوز كۇشىن تانىتارىنا سەنىمىم مول.