مەركىدەگى ءبىلىم ورداسى ءالى دايىن ەمەس...

سالا قولداۋدان كەندە ەمەس

دەرەككە سەنسەك, وسى جىلى وبلىس­تا ءبىلىم سالاسىنا 319,2 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنگەن. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعى قارجىمەن سالىستىرعاندا 39 ملرد تەڭگەگە ارتىق. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا, ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالا­سىنا ايتار­لىق­تاي دەڭگەيدە قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر.

جالپى العاندا, وبلىستا 1 239 مەكەمە جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 587-ءسى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بولسا, 507-ءسى ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ ساناتىنا ەنگەن. قالعان 42-ءسى كوللەدج, سونداي-اق 76 مەكەمە قوسىمشا بىلىممەن اينالىسسا, 25 مەكەمە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ارنالعان.

وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى راۋان سادىرقۇلوۆ كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, جاڭا وقۋ جىلىندا وڭىردەگى 507 ورتا ءبىلىم ۇيىمى 248 مىڭنان استام وقۋشىنى قابىلداماق. بولجام بويىنشا 1-سىنىپقا قابىلدا­ناتىن بالالاردىڭ سانى 20 800-گە جەتە­دى دەپ كۇتىلىپ وتىر. كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسى بالالارىن ىس­تىق تاماق, كيىم-كەشەك جانە جازعى ساۋىق­تىرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 5,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. جاڭا وقۋ جىلىنا كيىم الۋعا ءار بالاعا 47 389 تەڭگەدەن بەرىلگەن. ال «مەكتەپكە جول» اكتسياسى اياسىندا بۇگىنگە دەيىن 1 481 بالاعا 38,747 ميلليون تەڭگەگە كومەك كورسەتىلگەن.

ءبىر قاراعاندا ءوڭىردىڭ ءبىلىم باسقار­ما­سىنا قاراستى ءبىلىم ۇيىمدارى جاڭا وقۋ جىلىنا ساقاداي ساي دايىن سەكىلدى كورىنەدى. ايتكەنمەن, وزەكتى ماسەلەلەر دە جەتىپ ارتىلادى. جەرگىلىكتى بيلىك سالاداعى كەيبىر كەمشىلىكتەردى دەر كەزىن­دە جويۋعا مۇددەلى بولىپ وتىر.

مەركىنىڭ اكىمى نەگە ەرتە قامدانباعان؟

وقۋ جىلى اياقتالعاننان كەيىن جاۋاپتى باسقارما مەن اۋداندارداعى ءبىلىم بولىمدەرى مەكتەپتەردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە جانۇشىرا كىرىسەتىنى بەلگىلى. جاۋاپتىلار دەر كەزىندە قام­دانعانىمەن, مەردىگەرلەر تاراپىنان اعاتتىق كەتىپ, كەيبىر عيماراتتار جاڭا وقۋ جىلىنا دايىن بولماي جاتادى. مۇنداي ولقىلىق بيىل دا كەزدەسىپ وتىر.

جالپى, 2024-2025 جىلدارى 41 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىس جۇمىسىن جۇر­گىزۋ جوسپارلانسا, وسى جىلى 18 عيماراتتىڭ قۇرىلىسى اياقتالماق. ونىڭ 6-ۋى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قولدانىسقا بەرىلەدى ەكەن. سونداي-اق 9 ءبىلىم ۇياسى مەن 1 مەكتەپتەن تىس مەكەمەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وڭىردە 96 ءبىلىم ۇيىمىندا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعان. جەرگىلىكتى بيلىك جانۇشىرا ىسكە كىرىسكەنىمەن, كەيبىر مەكتەپتەر جاڭا وقۋ جىلىن باستاۋعا دەر كەزىندە دايىن بولمايتىن سەكىلدى.

جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىسى اياقتالمايتىن مەكتەپتەر مەركى اۋدانىندا دا بار. اقتوعان جانە مىڭقازان اۋلىنىڭ بالالارى جاڭا وقۋ جىلىن باسقا عيماراتتا باستاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ءبىر قىزىعى, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سالەموۆ اتالعان اۋدانعا جۇ­مىس ساپارىمەن بارعاندا جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى بيلىك بالاما نۇسقا رەتىندە وقۋشىلاردى مادەنيەت ۇيىندە وقىتا تۇرۋعا قۇلشىنىپ وتىرعانى انىق­تال­عان. الايدا ءوڭىر باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مادەنيەت ۇيىندە وقۋشىلاردى وقىتۋ قيسىنسىز ەكەنىن, قالىپتى جاعداي قاراستىرىلماعانىن العا تارتقان.

ءبىر قىزىعى, مەركىنىڭ ماسەلەسى جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى اپپاراتتىق كەڭەستە دە قارالدى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جۇمىس ساپارىمەن بارعان كەزدە اۋدان باسشىسى ماسەلەسى بار مەكتەپكە ات باسىن بۇرماعان. ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ «ورىنباسارىم بارعاندا ءسىز نەگە ول جەردە بولمادىڭىز؟» دەپ مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى جورابەك باۋبەكوۆتى ساستىردى. اۋدان اكىمى بولسا: «حابار كەش جەتتى» دەپ ءبىرتۇرلى جاۋاپ بەرىپ, ءبارىمىزدى قايران قالدىردى.

اقتوعانداعى مەكتەپتىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا دايىن بولماۋىنىڭ قانداي سەبەبى بار؟ جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تاراپى­نان قاداعالاۋ ءالسىز بولدى ما؟ قالاي دەسەك تە, جاڭا وقۋ جىلى باستالار شاقتا جىل سايىن ءدال وسىنداي ماسەلەلەر كەزدەسە بەرەدى...

«اقتوعانداعى مەكتەپتىڭ ماسەلەسى كۇر­دەلى بولىپ تۇر. جوباسىندا سەيسمو­كۇشەيتۋ قاراستىرىلعان. ول ءۇشىن بەتونمەن ءۇش قايتارا قاپتاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋى كەرەك. سوندىقتان عيماراتتىڭ كەي تۇسى دەر كەزىندە كەپپەدى. كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى ەرتەرەك باستالسىن دەگەن نيەتپەن عيماراتتى مامىر ايىندا بوساتىپ, بالالاردى مادەنيەت ۇيىندە وقىتتىق. الايدا تەحنيكالىق جاعدايعا بايلانىستى مەكتەپ دەر كەزىندە دايىن بولماي تۇر.

ال مىڭقازان اۋلىنىڭ وقۋشى­لارىن ەكى شاقىرىم جەردەگى قوستاعان اۋلىنداعى مەكتەپكە تاسىمالداپ وقىتا تۇرامىز. ەكى مەكتەپتەگى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى ءبىرىنشى قازانعا دەيىن بىتەدى», دەيدى اۋدان اكىمى جورابەك باۋبەكوۆ.

اۋدان باسشىسى اقتوعانداعى وقۋشى­لار­دى ۋاقىتشا مادەنيەت ۇيىندە وقىتۋعا نيەتتەنىپ وتىر. الايدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سالەموۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم الۋشىلاردى مادەنيەت ۇيىن­دە وقىتۋدىڭ قاجەتى شامالى. ويتكەنى ساني­تار­ل­ىق نورماعا سايكەس كەلمەيدى.

قالاي دەسەك تە, وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى مەن مەركى اۋدانىنىڭ باس­شى­لارى بۇل ماسەلەگە ەرتەرەك دەن قوي­ماعانى بايقالىپ قالدى. اسىرەسە مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى جورابەك باۋبەكوۆ اقتو­عاندىق وقۋشىلاردىڭ ماسەلەسىن تامىز ايىنىڭ اياعىنا دەيىن سوزباي ەرتەرەك شەشكەنى ءجون ەدى. ەندى بۇل ماسەلەنى جەدەل رەتتەۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اۋدان اكىمىنىڭ جوس­پارىن جوققا شىعاردى.

42 مەكتەپتە باسشى جوق

بىرنەشە جىل بويى ءبىر ماسەلە قايتالانا بەرەدى. ءيا, باسشىسى جوق مەك­تەپتەرگە ديرەكتور تاعايىنداۋ مۇڭعا اينالعان سەكىلدى. بوس ورىندارعا كونكۋرستار دەر كەزىندە وتكىزىلگەنىنە قاراماستان, وڭىردەگى ونداعان ءبىلىم ورداسى جاڭا وقۋ جىلىن تاعى دا ديرەكتورسىز باستايدى. ءتىپتى ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بويى باسشىسىز وتىرعان مەكتەپتەر دە بار.

وسى جىلدىڭ باسىندا وڭىردەگى 59 مەكتەپتىڭ ديرەكتورسىز وتىرعانىن ايتىپ, دابىل قاققان ەدىك. 19 اقپان كۇنى باس باسىلىمدا جاريالانعان «ديرەكتورسىز مەكتەپتەر» اتتى ماقالادا وزەكتى ماسەلەگە جان-جاقتى توقتالعانبىز. ول كەزدە وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسى دا باسشىسىز قالعان ەدى. ناۋرىز ايىندا قىزمەتكە تاعايىندالعان راۋان سادىرقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ول قىزمەتكە كەلگەلى 17 مەكتەپكە باسشى تاعايىندالىپتى.

«مەن باسقارماعا باسشى بولىپ كەلگەن كەزدە 59 ورىن بوس بولاتىن. ءتورتىنشى ساۋىردەن بەرى ءتورت مارتە كونكۋرس ۇيىم­داس­تىر­دىق. ناتيجەسىندە, 17 مەكتەپ ديرەكتورى تاعايىندالدى. جاقىندا بەسىنشى مارتە كونكۋرس جاريالادىق. ونىڭ ناتيجەسى بەسىنشى قىركۇيەك كۇنى شىعادى», دەيدى وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى.

باسقارما باسشىسى كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, ديرەكتورى جوق ءبىلىم وردا­لا­رىنىڭ سانى باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ ەسەبىنەن كۇرت ارتقان كورىنەدى.

«ديرەكتورسىز قالعان وقۋ وردالارى­نىڭ سانىن باستاۋىش مەكتەپتەر ارتتىرىپ وتىر. ول جەردە ديرەكتور ەمەس, ادىسكەر دەپ اتالادى. جالاقىسىندا 10 مىڭ تەڭگە عانا ايىرماشىلىق بولعاندىقتان, ماماندار ول قىزمەتكە قىزىعۋشىلىق تانىتپايدى. كونكۋرستىڭ باسىم كوپشىلىگى وسىلارعا ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر», دەيدى ر. سادىرقۇلوۆ.

قالاي دەسەك تە, جىل باسىنداعى دەرەكپەن سالىستىرعاندا 17 ديرەكتور تاعايىندالىپتى. ءالى 42 باسشىنىڭ ورنى بوس تۇر. ولارعا ديرەكتور نەمەسە ادىسكەر تاعايىنداۋعا ءالى قانشا كونكۋرس ۇيىمداستىرىلادى ەكەن؟ بەسىنشى قىركۇيەكتە بارلىق ماسەلە وڭىنان شەشىلە مە؟ ازىرگە بەلگىسىز.

ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىن وركەندەتۋ بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان از جۇمىس اتقارىلىپ جاتقان جوق. زامان تالابىنا ساي جاڭا مەكتەپتەر سالىنىپ جاتىر. ايتسە دە, ءبىلىم سالاسىندا بىرقاتار كەمشىلىك تە بار. ماسەلەن, ءبىلىم الۋشىلاردى وقۋلىقتارمەن قامتۋ ماسەلەسى تامىز ايىنىڭ اياق تۇسىندا عانا وڭىنان شەشىلدى. قالاي الىپ قاراساق تا, سالاعا جاۋاپتى ماماندار كەيبىر وتكىر ماسەلەنى دەر كەزىندە شەشە الماي وتىرعانى انىق.

جامبىل وبلىسى