الاساپىران كۇن وتكەن, بۇرناعىداي جىل وتكەن. كۇرمەۋدەن سالالى وقيعا, وقيعادان اڭىز تۋعان. اڭىز ءتۇبى اقيقات, اقيقات تۋى قۇلاماس دەيدى. ءيا, كۇي تاريحى – كونە تاريح, ابزال بەت, ايدىندى شەجىرە.
«دومبىرا عانا ءبىلىپتى,
قازاقتىڭ بارلىق
قايعىسىن.
كىمىڭ بار ودان سۇيىكتى,
شاپپاي بەر ونىڭ بايگەسىن!»
القيسسا, «اققۋ» كۇيىنىڭ تاريحىن ءسوز ەتپەكپىز. باياعى وتكەن زاماندا, ءدىن مۇسىلمان اماندا, شالقار قازاق جەرىنىڭ توعاي-توعاي دالاسىندا الدەبىر كەمپىر عۇمىر كەشىپتى. قولدا بارى, كوڭىلگە دەمەۋ, كوز قۋانىشى جەتىم سابيلەر – نەمەرە ۇلى مەن نەمەرە قىزى بولىپتى. ارمان-تىلەگى, وي-اڭسارى ەكەۋىن باعىپ, ءوسىرۋ بولعان ەكەن. كەمپىر كورشى اۋىلداعى بايدىڭ سيىرىن ساۋىپ, كىرىن جۋىپ, تاماعىن ءپىسىرىپ بولماشى عانا ەڭبەك اقىسىن الىپ وتىرعان-دى. نەمەرەلەرى دە بايدىڭ جۇمىسىن ىستەيدى ەكەن: بالا قوزى باعادى, قىز شاي قايناتىپ, كاكىر-شۇكىرمەن شۇعىلدانادى. وسىلايشا, ولار جۇپىنى تىرلىكپەن جان باعىپ ءومىر سۇرە بەرەدى, جازمىشقا تاعار كىناسى, ارتار وكپەسى بولمايدى.
تاعدىر سالسا نە كۇيدى كەشەسىڭ دە, ءبىر كۇنى ويلاماعان, كۇتپەگەن جەردەن ولارعا پالە تاپ بولادى. باي اۋلىنا جاۋ شاۋىپ, ەل ءبىر ءتۇن ىشىندە ساپىرىلىسىپ, باسقا جاققا كوشىپ كەتەدى. الاساپىران كەزىندە جۇرت ورنىندا ابايسىزدا بالا-شاعاسى مەن جارلى كەمپىر قالىپ قويادى. ءبىر اينالدىرعاندى قۇداي شىر اينالدىرادى دەگەندەي, سول مەزەت كوزگە تۇرتسە كورگىسىز داۋىل تۇرىپ, الاقۇيىن سوعادى. تاڭ اتا داۋىل باسىلىپ, جۇرتتا قالعان بەيشارالار اڭ-تاڭ قالادى. ولاردىڭ ىشەيىن دەسە اسى, كيەيىن دەسە كيىمى, تۇرارعا باسپاناسى جوق. تاعدىر تورىنا تۇسكەن بۇلار ەگىلىپ جىلاي بەرەدى. بالانىڭ اكەسىنەن قالعان اڭ اتاتىن مىلتىعىنان وڭگە تۇگى دە قالمايدى. اقىرى, كەمپىر بالالارىن ارتىنان ەرتىپ, باسى اۋعان جاققا جۇرە بەرەدى. كۇنى بويى ءجۇرىپ-ءجۇرىپ, كۇن باتۋعا تايانعاندا ابدەن دىڭكەلەرى قۇرىپ شارشاعان ولار ءبىر-بىرىنە جانتايا جاتىپ, ۇلكەن كولدىڭ جاعاسىندا ۇيىقتاپ كەتەدى. تاڭ سارىدە ۇيقىلى-وياۋ جاتقان بالا ءبىر ادەمى داۋىس ەستيدى. ويانا كەلسە, توبەسىندە اينالا ۇشىپ, قونعالى جۇرگەن اققۋلاردى كورەدى. بالا ازدان كەيىن اققۋلاردىڭ كولگە قونعانىن سەزەدى دە, قۋانعاننان اندەتەدى. ءانىن ءارلى ەتەدى, ءساندى ەتەدى. قولدا بار جالعىز قىمبات مۇلكى – مىلتىعىن الىپ, كوزدەپ اتىپ جىبەرەدى. بىراق كەربەز قۇسقا ونىڭ وعى تيمەي, جاناي كەتەدى. اققۋلار ۇشىپ كەتەدى, جولى بولماي قامىققان بالا كول جاعاسىندا قالا بەرەدى. «ۇشەۋىمىز دە ەندى اشتان ولەمىز عوي» دەپ ويلايدى ول. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن «وسى ارادان قاشىق ەمەس تاۋ مەن ورمان اراسىنداعى كولدە اققۋلار پانالايدى» دەگەن اڭشىلاردىڭ ءسوزى بالانىڭ ەسىنە تۇسەدى. اجەسىنە وسىنى ايتىپ, ەگدە كىسىنى قارىنداسىنىڭ قاسىنا قالدىرىپ, قولىنا مىلتىعىن الىپ, اققۋلار ۇشىپ كەتكەن جاققا قاراي ءجۇرىپ كەتەدى. جۇگىرىپ كەلە جاتىپ بالا تاعى دا اندەتە جونەلەدى:
«بارار جەرىڭ بالقان تاۋ,
و دا ءبىزدىڭ كورگەن تاۋ!»
ابدەن شارشاپ-شالدىققان ول قاراڭعى تۇسە بالقان تاۋىنىڭ باسىنا شىعىپ, تۇڭعيىقتا جىلتىراعان كولدى كورەدى. قالىڭ ءشوپتى قاق جارىپ, جوعارى قاراي تىرمىسىپ, كولدىڭ جاعاسىنا كەلىپ, ءتاتتى ۇيقىعا سۇڭگىپ كەتەدى. ەرتەڭگىسىن بالا تاعى دا كول ۇستىندە اينالىپ ۇشىپ جۇرگەن اققۋلاردى كورەدى. مىنە, اققۋ سۋعا قوندى. ەشبىر قاۋىپسىز تۇمسىعىن قاناتىنىڭ استىنا تىعىپ, اققۋدىڭ ۇيىقتاپ كەتكەنىن بالا باقىلايدى.
«اققۋلار, اققۋ مويىن,
سۇمبە قانات,
الاڭسىز تارانۋدا
كۇنگە قاراپ.
ايدىننىڭ ەركەلەرى,
بىلمەي تۇرمىن,
ەتەرمىن تاعدىرىڭدى
كىمگە امانات؟»
ۇيىقتاعان تابيعات ەركەسىن كورگەن بالا اققۋدى اتىپ, اجال وعىن ءدال تيگىزەدى. وسى كەزدە ونى كۇتە-كۇتە زارىعىپ, اجەسى مەن قارىنداسى زار قاعىپ جىلايدى. بۇل كەزدە اتىپ العان اققۋىن ارقالاپ, بالا دا ورتاسىنا كەلىپ, اجەسى مەن قارىنداسىن ءماز ەتەدى. ولار اققۋدىڭ ەتىن جەپ, ءتاتتى ۇيقىعا شومىپ كەتەدى. ەرتەڭگىسىن ۇشەۋى كوڭىلدەنىپ, تىنىعىپ العاننان كەيىن قايتا قاربالاسىپ جولعا شىعادى. كەشكە قاراي قاتەرلى, تىنىشسىز تۇندە بۇلاردى دالاعا تاستاپ, كوشىپ كەتكەن اۋىلعا قايتا قوسىلىپ, بۇرىنعىسىنداي ءومىر سۇرە بەرەدى. بالا تەك مەرگەن بولماعان, اكەسىنەن قونعان دارىندى, جاقسى كۇيشى بولعان كورىنەدى. سولايشا اۋىر مەحناتتى كەزدە اجالدان اراشالاپ, بويىنا ءال, كوڭىلگە دەم بەرگەن اققۋدى ويلاي-ويلاي كۇڭىرەنگەن قوبىزىمەن «اققۋ» كۇيىن ومىرگە اكەلىپتى.
كۇي اڭىزى سولاي دەيدى, ونەر ءىشى اراي دەيدى. تالان-تاراج تاۋقىمەت جىلداردان تاڭبا بولىپ قالعان كۇي بولاشاق كەۋدەسىنەن ورىن الىپ, بەرىك جەلكەندى قوڭىر كەمە بۇگىننەن ەرتەڭگە سىرعىپ بارادى.