قۋاتى ايقىن «قازازوت»

مەرەيتوي قارساڭىندا ءارى وبلىس تۇرعىن­دارىنىڭ كاسىپورىن جۇ­مىسى­نا اشىق كوزقاراسىن قا­لىپ­تاس­­تىرۋ ماقساتىن­دا زاۋىت باس­شى­لىعى بۇقارالىق اق­پا­رات قۇرال­دارى وكىل­دەرىنە ءباس­پا­سوز تۋرىن ۇيىم­داستىرىپ, كاسىپ­ورىن جۇمىسىمەن تانىستىردى. تا­نىس­تىرىلىم زاۋىتتىڭ قالىپتى جاعدايداعى جۇمىسى, اممياك, ازوت قىشقىلى وندىرىستەرى, سارى ءتۇتىن شىعاتىن قۇبىردى كورۋدەن باستالدى. جۋرناليستەر كاسىپورىننىڭ نەگىزگى نىساندارىن ارالاپ, ور­تا­لىق ازياداعى ەڭ ءىرى حيميالىق زاۋىتتىڭ ءبىرى سانالاتىن «قازازوت» اق-نىڭ جۇمىس ىرعاعىمەن جان-جاقتى تانىستى.

وندىرىستىك تسەحتاردا كاسىپ­ورىن­نىڭ ءونىم شىعارۋ كەزىندەگى نەگىزگى وندىرىستىك ۇدەرىستەرى ۇزدىك­سىز ءجۇرىپ جاتتى. ءونىمدى باقىلاۋ­دىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى­نىڭ ستانساسىندا بولىپ, وندا قورشا­عان ورتاعا اسەردى ازايتۋعا كومەكتەسە­تىن ونىمدەردى باقىلاۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالارىمەن تانىستىق. ال ءالسىز ازوت قىشقىلى تسەحىندا باس ديرەكتوردىڭ ءوندىرىس جونىندەگى ورىنباسارى داۋرجان جۇمابە­كوۆ پەن باس ەكولوگ يرينا سيۋنيكوۆا ءالسىز ازوت قىشقىلىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى جانە ونىڭ وندىرىس­تە­گى ماڭىزى تۋرالى اقپارات بەردى. سونداي-اق گازپورشەندى ەلەكتر ستانساسىندا ستانسا مۇمكىندىكتەرى كورسەتىلىپ, كاسىپورىندى ۇزدىكسىز ەلەكترمەن جابدىقتاۋ قامتاما­سىز ەتىلەتىنى ايتىلدى.

اممياك ءوندى­رۋ تسەحىندا كومپانيا قىزمەتكەر­لەرى زاۋىت ءونىمىنىڭ نەگىزگى قۇرام­داس بولىكتەرىنىڭ ءبىرى تابيعي گازدان ­اممياك الۋ ۇدەرىسىنىڭ تەحنولوگياسى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي ايتىپ بەردى.

كاسىپورىن زەرتحاناسىندا ونىم­دەردىڭ ساپاسىن باقىلاۋدىڭ سوڭ­عى ادىستەرى مەن تەحنولوگيالارى ۇسىنىلىپ, دەمونستراتسيالىق تا­جىريبە جۇرگىزىلدى, ونىڭ بارىسىندا ازوت قىشقىلىنىڭ مىسقا اسەرىنەن ازوتتى گازداردىڭ ءتۇزىلۋى زەرتحانالىق جاعدايدا كورسەتىل­دى. تاجى­ريبە ناتيجەسىندە مىس نيتراتى ءتۇزىلىپ, حالىق اراسىندا «تۇلكى قۇيرىعى» دەپ اتالاتىن گازدار ءبولىندى. ەكسپەريمەنت سەك­رەتسيالاردىڭ ادامدار ءۇشىن سالىستىرمالى قاۋىپسىزدىگىن جانە وسى حيميالىق ۇدەرىس كەزىندە باسقا يىستەردىڭ جوقتىعىن كورسەتۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ازوتتى گازدار ادام ءۇشىن شەكتى رۇقسات ەتىل­گەن نورماتيۆتەر اسىپ كەتكەن جاع­داي­دا ۋلى بولىپ سانالادى ەكەن.

بيىكتىگى 100 مەتردەن اساتىن سورۋ قۇبى­رىنىڭ ارقاسىندا اۋا­داعى ديسپەرسيا ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن قاۋىپسىز ماندەرگە دەيىن قام­تاماسىز ەتىلەدى. ءاربىر قوندىرعى­دا قالدىق گازدان ازوت وكسيدى شى­عا­رىندىلارىن 0,006%-دان اس­پاي­تىن NOx مولشەرىنە دەيىن تومەن­دەتەتىن ارنايى كاتاليزاتورلاردى پاي­دالانا وتىرىپ, قالدىق گاز­داردى كاتا­ليتيكالىق تا­زارتۋ جۇ­يەسى جۇمىسى تا­نىس­تىرىل­دى. بۇل ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ ۇقساس قون­دىر­عىلارىنا قاراعاندا سالىستىر­­مالى تۇردە وتە تومەن.

باس ديرەكتوردىڭ ءوندىرىس جونىن­دەگى ورىنباسارى داۋر­جان جۇمابەكوۆ, ەكو­لوگيا دەپارتا­مەن­تىنىڭ ديرەكتورى يرينا سيۋنيكوۆا, عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇ­مىس­تار­دىڭ باس تەحنولوگى فارحود سالا­ۆاتوۆ, تۇراقتى دامۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەك­تورى داۋلەت قالي جانە زاڭ دەپار­تا­مەنتىنىڭ ديرەكتورى دميتري كۆون زاۋىت تۋرالى دە­رەك­تەردى ورتاعا سالىپ, «قازازوت» اق-نىڭ قازىرگى ەكولوگيالىق باس­تامالارى, اۋقىمدى جوبالارى مەن الداعى جوسپارلارى تۋرالى ايتتى.

«زاۋىتتىڭ العا قويعان ماقسا­تى زور, ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەتتىك باعىت­تا جوسپارى كوپ. ءبىز قوندىرعىلارىمىز­­دىڭ ۇزدىكسىز جۇ­مىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋدى كۇ­شەيتۋ ءۇشىن ءوندىرىسىمىزدى اۋقىم­دى جاڭعىر­تۋعا ەرەكشە كوڭىل بولدىك. ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋ­شى تاراپىنان كەرنەۋ تومەندەگەن جاعداي­دا ءبىز قاۋىپسىز جاعىندا بولىپ, ەنەرگيا كوزدەرىندە جۇمىس ىستەي الامىز. باستى ماقساتىمىز – شىعارىندىلاردى ازايتىپ, ءوندى­رىستى دامىتۋ», دەدى «قازازوت» اق دي­رەكتورىنىڭ ورىنباسارى داۋر­­جان جۇمابەكوۆ.

زاۋىت ەلىمىزدە العاش بولىپ فران­تسۋزدىق «ENVEA Group» كومپانيا­سى­مەن بىرگە ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە شى­عا­رىندىلار دەرەكتەرىن باقىلاۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەتىن لاستانۋدى اۆتوماتتى با­قى­لاۋ جۇيەسىن ەنگىزگەن. دەرەك­تەر ەكو­لوگيا مينيسترلىگىنە بەرىلە­دى ەكەن. ال ساني­تارلىق-قورعاۋ ايما­عىندا زيان­دى شىعا­رىندىلار بول­عان جاعدايدا كاسىپ­­ورىن پەريمەت­رىن باقىلايتىن ەكى نىسان سالىنعان. اۋا لاستانعان جاعدايدا ولار اۆتو­ماتتى تۇردە مينيسترلىككە جانە بار­لىق مۇددەلى قىزمەتتەرگە دەرەكتەردى جىبەرەدى.

داۋرجان ساتتار ۇلى وتان­دىق اۋىل شارۋاشىلىعىن ساپالى وتان­دىق تىڭايت­قىشتارمەن قامتا­ما­سىز ەتىپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ ەلىمىزدەگى اممياك پەن ­اممياك سەليت­راسىن وندىرەتىن جالعىز كا­­سىپ­ورىن ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى. بۇل جەرگى­لىكتى اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندا­رىنا شەتەلدىك تى­ڭايتقىشتاردى ساتىپ الماۋعا جانە كوكونىس, جەمىس-جيدەك, ەت, بيداي, جارما سياقتى ازىق-ت ۇلىك ونىم­دەرىنىڭ قۇنىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سايكەسىنشە, ازىق-ت ۇلىك تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

«قازازوت» اق-نىڭ وتاندىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىن دامىتۋداعى ءرولى زور. كاسىپورىن ونىمدەرى تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە بۇر­عىلاۋ-جارۋ جۇمىستارى كەزىن­دە كە­ڭىنەن قولدانىلادى. افريكا, لاتىن امەريكاسى, ەۋروپا, قىر­عىزستان جانە وزبەك­ستان سياقتى الىس-جاقىن جاقىن شەتەلدەرگە بەلسەندى ەكسپورت جاسايدى. توقى­راۋ جىلدارىنداعى ءتۇرلى قيىن­دىقتى ارتقا تاستاپ, جارتى عا­سىر­دان استام ۋاقىت بويى تۇ­راقتى جۇمىسىن جولعا قويعان كاسىپ­ورىن جۇمىسى ۇجىم ءۇشىن ماق­تانىش. كونسترۋكتيۆتى ديالوگكە اشىق­تىق, وندىرىستىك ۇدەرىستەردى ۇنەمى جەتىلدىرۋ مەن قورشاعان ور­تاعا اسەردى بارىنشا ازايتۋ – زاۋىت باسشىلىعى مەن ۇجىمنىڭ نەگىزگى ۇستانىمىنىڭ ءبىرى.

ماڭعىستاۋ وبلىسى