قىرىق جىلدان سوڭ قايتا جاڭعىردى

بۇل ۋاقىت ارالىعىندا بالەت قويى­لىمىنا كىشىگىرىم وڭدەۋ, از­داعان تو­لىقتىرۋ, كەي ساحنانى جەتىل­دىرۋ, كەيىپ­كەرلەردى جاڭا بۋىن اكتەر­لەرى­مەن الماستىرۋ سەكىلدى ءار كەزەڭگە لايىق وزگە­رىس­تەرىمەن جاڭالانعانىمەن, العاشقى تۇپنۇسقا ساقتالىپ كەلگەن ەدى. بيىلعى 90-ماۋسىمنىڭ شىمىلدىعىن جاڭا كەيىپتەگى جاسانعان «سيلفيدا» بالەتىمەن جابۋدى ءجون كورگەن تەاتر باسشىلىعى ەلەۋلى جاڭالىققا وراي ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, الداعى جوسپار-جوبالارىن ءبولىستى.

1832 جىلدىڭ 12 ناۋرىزىندا پاريج­دەگى مۋزىكا مەن بي كورولدىك اكادە­مياسىنىڭ ساحناسىندا كلاسسيكالىق بي ونەرىنىڭ الداعى تاعدىرى مەن بولا­شاعىن انىقتاعان اسا ماڭىزدى كەش بولىپ ءوتتى. بالەت ءارتىسى ساحنادا العاش رەت پۋانتىمەن بيلەدى. بۇل سول زامانداعى ەڭ ايگىلى بالەت ءبيشىسى فيليپپو ءتالوني­دىڭ قىزى ماري تالوني ءۇشىن جان شنەيتس­حوففەر ارنايى قويعان «سيلفيدا» بالەتى ەدى. «سيلفيدا» رومانتيكالىق حورەوگرافيانىڭ جاڭا ءداۋىرىن اشتى. 1936 جىلى نورۆەگيا-دانياعا ورتاق كومپوزيتور ءارى ورگانشى حەرمان لەۆەنسحولدتىڭ مۋزىكاسىنا, اۆگۋست ءبۋرنونۆيلدىڭ ساحنالاۋىندا «سيلفيدا» بالەتىنىڭ تاعى ءبىر بالاما نۇسقاسى پايدا بولدى. «سيلفيدا­نىڭ» ءدال وسى نۇسقاسى الەم تەاترلارىندا 188 جىل بويى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلىپ كەلەدى. ليبرەتتو ف.تالوني مەن وپەرا ءانشىسى ا.ءنۋريدىڭ 1822 جىلى فرانتسۋز جازۋشىسى چارلز نودە جازعان «تريلبي نەمەسە ارگەلي رۋحى» اتتى نوۆەللاسىنىڭ نەگىزىندە جازىلعان. تەك نودە پوەماسىندا بالىقشىنىڭ ايەلى فانتاستيكالىق جاراتىلىس يەسى – ەلفكە عاشىق بولسا, نۋرري مەن ءتالونيدىڭ نۇسقاسىندا كەيىپكەر ەلەس قىزعا عاشىق بولادى. «سيلفيدا» – جاس شوتلاند شارۋاسى مەن اۋا پەرىشتەسىنىڭ ءومىرى بەينەلەنگەن ەكى اكتىلى بالەت. ەففيمەن ۇيلەنۋ تويى قارساڭىندا جاس شارۋا دجەيمسكە ادەمى قىز بەينەسىندەگى اۋا پەرىشتەسى كەلەدى. دجەيمس سيقىرلى ەلەسكە تاڭدانىپ, وعان جاقىنىراق كەلۋدى ارماندايدى, الايدا سيلفيداعا كەز كەلگەن اداممەن جاقىنداسۋ ولىممەن تەڭ...

اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, «سيلفيدانى» قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن رەسەيدەن مارين تەاترىنىڭ بالەت ءارتىسى, «Benois de la Danse», «زولوتايا ماسكا», «زولوتوي سوفيت» سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى لەونيد سارافانوۆ پەن رەسەيدىڭ حالىق سۋرەتشىسى, قازاقستان, مولدوۆا, بەلارۋس ەلدەرى مەملەكەتتىك سىيلىعى­نىڭ لاۋ­رەاتى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆ قويۋشى-سۋرەتشىلىك­كە ارنايى شاقىرىلعان. رەسەي­لىك رەجيسسەر بالەتتى ءوز قيالىمەن دامىتىپ, كوركەم كەڭىستىگىن ۇلعايتىپ, ءوز بوياۋىمەن جان بەرگەن. تىلشىلەردىڭ: «بۇرىن­عى سپەكتاكلمەن سالىستىرعاندا قانداي ەلەۋلى وزگەرىس ەنگىزىلدى؟» دەگەن سۇراعى­نا ۆ.وكۋنەۆ: «سپەكتاكلدىڭ كەلبەتى تۇتاس وز­گەردى. دەكوراتسيا, ستسەنوگرافيا, كوستيۋم, جارىق بەرۋ شەشىمى, بارلىعى جاڭا, ەكى عاسىر بۇرىنعى بالەتتىڭ نۇسقاسى قالاي بولعانىن ءبىز بىلمەيمىز, بىراق ءبىز بالەتتى ناق وسى قازاق تەاترىنىڭ, ونىڭ ارتىستەرى­نىڭ قالىپتاسقان ءداستۇرى مەن مەكتەبىنە لايىقتاپ قويدىق» دەدى. كلاسسيكالىق ونەر ورداسىنىڭ ساحناسىندا ەكى كۇن بويى انشلاگپەن وتكەن سپەكتاكلدىڭ باستى كەيىپكەرى, سيلفيدانىڭ وبرازىندا جانەل تۇكەەۆا, دجەيمس – بوگدان ۆەربوۆوي, مەدج, بالگەر – ءامىر جەكسەنبەك, ەففي – ايمان ەگىسباەۆا كورىندى. ال سپەكتاكلدىڭ قويۋ­شى-ديريجەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى نۇرجان بايبوسىنوۆ.

الماتى