شەكسپير تۋراسىندا توم-توم كىتاپ, سان سالالى پىكىر ايتىلسا دا, جۇمباق تۇلعا تۇگەسىلمەي كەلەدى. الىپ مۇزارتقا قانشا ادام تاس اتتى, قانشاسى الىپقا وكپەلەپ اشۋ شاقىردى. بىراق زامانالار كوشى الىپ داڭقىنا نۇقسان كەلتىرە العان جوق.
«مىناۋ شەكسپير دەگەن ءوزى قانداي ادام؟ ءوز-وزىمە كەلە الار ەمەسپىن! ونىمەن سالىستىرعاندا بايرون-تراگيك قانداي ۇساق ادام ەدى!» دەيدى ۇلى پۋشكين. ال بەرنارد شوۋ بولسا, «شەكسكە قارسى شوۋ» اتتى شىعارماسىن جازىپ, الىپ تۇلعانى وزىنە باسەلەكەلەس سانايدى, كەيدە جوققا شىعارادى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى شەكسپيردى بىرەسە اقىماق, بىرەسە ۇلى اقىن دەپ, شاماسى, «مەن دە شەكسپيردەن بەرى ەمەسپىن!» دەگەن ىشكى قۋاتىن بىلدىرەدى. دانىشپان گەتە العاشقى تاڭ-تاماشا اسەرىن جەتكىزە وتىرىپ: «شەكسپير شىعارماسىنىڭ العاشقى بەتىن وقىپ-اق مەن وعان ءتانتى بولدىم. ال شىعارمانى وقىپ بىتكەندە ومىرگە سوقىر بولىپ كەلىپ, قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن كوزى اشىلعان ادامداي حالدە بولدىم» دەگەن بولاتىن.
«باقىلاپ تۇردىم, الاۋلاپ كۇننىڭ جانارى,
مەيىرىن توگىپ, ماپەلەپ تاۋعا قارادى.
كۇلكىسى ويناپ شابىندىقتاردىڭ ۇستىندە,
اق بەتى سۋدىڭ الاۋلاپ جانىپ بارادى».
شەكسپيردىڭ پەسالارى عانا ەمەس, سونەتتەرى دە ايداي الەمگە قانات جايىپ سالا بەردى. الايدا وسىنداي سوم تۇلعاعا شابۋىل جاساۋشىلار دا بىردە-ءبىر رەت تولاستاعان ەمەس.
شەكسپيرگە قارسى ءسوزدىڭ ەڭ تانىمالى – تولستوي ءسوزى ەدى. تيتان تۇلعا اعىلشىن دراماتۋرگياسىنىڭ اتاسىنا ادامدىق ىزگىلىكتەن جىراق, جاقسىلىقتان تىسقارى پەسالار جازدى دەپ سىنعا الدى.
لەۆ نيكولاەۆيچ: «شەكسپيردى ءبىرىنشى وقىعاننان باستاپ تاڭعالعانىم ەسىمدە. مەن ۇلكەن ەستەتيكالىق ءلاززات الامىن دەپ كۇتكەنمىن. بىراق ونىڭ ەڭ جاقسى دەگەن «كورول لير», «رومەو مەن دجۋلەتتا», «گاملەت», «ماكبەت» شىعارمالارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن وقىپ, ءلاززات الۋدىڭ ورنىنا, قايتا جيىركەنىشتى سەزىندىم... ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ كەز كەلگەن ادامى, ەگەر ول وسى دراما كەمەلدىكتىڭ شىڭى دەگەنى بولماسا, ەگەر شىدامدىلىق تانىتىپ, سوڭىنا دەيىن وقىپ شىقسا, بۇل تەك كەمەلدىكتىڭ شىڭى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وتە ناشار, كولبەۋ جازىلعان شىعارما ەكەنىنە كوز جەتكىزەر ەدى, ولاردا ءبىزدىڭ ارامىزدا جەكسۇرىندىقتان باسقا ەشتەڭە جوق ەكەنىن كورەسىز», دەيدى تولستوي.
تولستويدىڭ شەكسپيرگە تىجىرىنا قاراعان, اياۋسىز سىناعان تۇستارى تەك جازبالارىندا عانا ەمەس, زامانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرىندە كورىنىس تابادى. سونىڭ ءبىرى انتون چەحوۆتىڭ ەستەلىگىندە. «وعان ءبىز سەكىلدى ەرگەجەيلىلەردى ماقتاي سالۋ تۇك ەمەس. ال شەكسپيردەي الىپ ونىڭ جىنىنا تيەدى», دەيدى چەحوۆ ءوزىنىڭ ءبىر پىكىرىندە. تاعى بىردە ومىرىنەن مىسال كەلتىرەدى: «بىلەسىز بە, مەن جاقىندا گاسپردە, تولستويدا بولدىم. ول توسەگىندە جاتىپ ءارتۇرلى تاقىرىپتا جانە مەن تۋرالى دا ءبىرشاما ءسوز قوزعادى. اقىرى قوشتاسىپ قايتۋعا بەكىندىم. ول قولىمنان ۇستاپ: «مەنى ءسۇيىڭىز», دەدى. مەن ءسۇيدىم, سوڭىرا وتە شاپشاڭ تۇردە قۇلاعىما بىلاي دەپ سىبىرلادى: ء«بارىبىر ءسىزدىڭ پەسالارىڭىزدى وقۋعا مەنىڭ شىدامىم جەتپەيدى. شەكسپير ناشار جازعان, ءسىز ودان دا وتەسىز!» دەيدى ايگىلى چەحوۆ.
تولستويدىڭ شەكسپيرگە شۇيلىگۋىنىڭ باستى قۇپياسى – تولستوي ۇلى گۋمانيست بولسا, شەكسپيردە كەيدە كەككە, كەيدە زۇلىمدىققا ماس بولعان كەيىپكەرلەر جەتەرلىك. سونىمەن بىرگە لەۆ تولستوي «كورول لير» تراگەدياسىن ۇسقىنسىز ديالوگتەردەن قۇرىلعانىن, كەيىپكەرلەر شىنايىلىقتان ادا, جاساندى ەكەنىن العا تارتادى. كەيىپكەرلەرى قاراپايىم ادامدار تىلىنەن الىس, كەۋدەدە كەك, وكىنىش, رەنىشتەن باسقا ەشتەڭە تۋدىرمايتىنىن جازادى.
ارينە, قوس الىپتىڭ تارتىسىنا ناقتى باعا بەرۋ قيىن. «حاننىڭ باسىن حان الادى» دەگەندەي, سالماقتى وي پاتشالارىنا تورەشى بولۋ ءۇشىن سەن دە الىپتىققا ماڭايلاۋىڭ كەرەك. جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ بۇل تارتىس حاقىندا ءبۇي دەيدى: « ۇلى ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن كوزقاراستارى ءارتۇرلى بولعان شىعار. ويتكەنى ول «مۇندا قاندى وقيعا كوپ, سپەكتاكل سوڭىندا ءبارى «قىرىلىپ قالا بەرەدى» دەگەن ويدا بولىپ, ونى ۇناتپاعان بولۋى كەرەك», دەگەن پىكىر تۇيەدى.
شەكسپير – كوپقىرلى تۇلعا. ونىڭ بيىگىنە قاراي وتىرىپ باس اينالادى, بوي تىكسىنەدى. جەمىسى قۇنارلى اعاشقا قاشاندا تاس اتۋشىلار كوپ. بىراق قاشاندا تاۋ, تاۋ قالپىندا...