پۋشكين... الىپ تا الىپ, اقىن دا اقىن. ءبىر حالىققا پۋشكين سەكىلدى ەڭبەك ءسىڭىرۋ – مىڭنان ءبىر عانا تالانتتىڭ ءىسى. ءسىرا, مۇنداي جاراتىلىس سيرەك بولار.الىپ شايىردان كەيىن كەلگەن كوش-كوش اقىن ونىڭ شاكىرتى ىسپەتتى. وتكەن مەن بولاشاقتىڭ اۋراسىن سىڭىرە بىلگەن سارا تالانت بويىن تەربەگەن بارلىق ءساتتىڭ ەسكەرتكىشىن قالدىرعانداي. سولايشا قاراپايىم بولا تۇرا كۇردەلى, ەسكى بولا تۇرا جاڭا ۇعىمداردى دۇنيەگە اكەلدى. دوستوەۆسكي «پۋشكين تۋرالى سوزىندە»: «مۇلدە وقىس ءھام قايتالانباس ورىس رۋحىنىڭ قۇبىلىسى», «ورىس ادامى ول شىققان مەجەگە مۇمكىن ەكى ءجۇز جىلدان سوڭ عانا جەتە الار» دەگەن سالماقتى وي قورىتادى.
پۋشكين دەگەندە, ەڭ العاش ەرەكشە ەسكە الار جايت – كەڭ اۋقىم. كەيىنگى بلوكتان دا, ەسەنين, برودسكيلەردەن دە بۇل كەڭ ءورىستى تابۋ قيىن. ء«بىر ولەڭى ءبىر ەلدىڭ مۇراسىنداي» بولعان اقىن نە نارسەنى دە باقايشاعىنا دەيىن سارقىپ جازادى. پۋشكينگە ەتەنە اسەر ەتكەن ءۇش تۇلعا – بايرون, ۆولتەر, شەكسپير. شەكسپير, بايرون دا ۇلكەن اۋقىمنىڭ ادامى. جالپى, اعىلشىن جۇرتى كوسىلە ويلاۋعا, فيلوسوفيالىق ءتۇيىن تۇيۋگە شەبەر. ال ۆولتەردەن اقىن شىعىسشىلدىقتى ۇيرەنسە كەرەك. العاش رەت 1704 جىلى انتۋان گالاننىڭ اۋدارماسىمەن جارىق كورگەن «مىڭ ءبىر ءتۇن» ەرتەگىلەرىنىڭ سالقىنى كۇللى ەۋروپانى شارپىعانى انىق. ال ەۋروپاعا شىعىستىق ۇلگىنى جايعان تۇلعانىڭ بىرەگەيى – ۆولتەر. «زاديگ نەمەسە تاعدىر», «ميكرومەگاس» سىندى تۋىندىلارى بۇعان دالەل. حوش, پۋشكيننىڭ شىعىسشىلدىعىنا سەبەپ بولعان ۆولتەر عانا ەمەس, قۇيىن مىنەزدى بايرون دا ەدى. ادەبيەتشىلەر پۋشكين بايروننىڭ شىعىسىنا عاشىق بولعان دەسەدى. ءسابي كۇنىنەن-اق تاربيەشىسىنەن اراب ەرتەگىسىن تىڭداپ وسكەن بايرون ەس بىلگەندە «گياۋر», «ابيدوستىق قالىڭدىق», «كورسار», «لارا» سىندى شىعىستىق پوەمالارىن ومىرگە اكەلدى.
ءجا, پۋشكيننىڭ كەڭ ءپىشىمدى ويلانۋىنا, سىر دەستەسىن اعىتا تولعانۋىنا تاعى ءبىر دايەك – ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمى. ءبىر حاتىندا ء«بىزدىڭ قالامگەرلەر وقىمايدى, تەك وقىعان بولىپ كورىنۋدى ۇيرەنەدى» دەپ اشىنادى. پوليگلوت پۋشكين اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرىپ, شەكسپيردى تۇپنۇسقادا وقىسا, سەرۆانتەستىڭ «دون كيحوتىن» وقىماققا يسپان ءتىلىن ۇيرەنىپ, كلاسسيكالىق شىعارماعا قۇنىعا باس قويادى. پاتشالىق ليتسەيدە جۇرگەن شاعىندا-اق گرەك ءتىلى مەن لاتىن ءتىلىن قاتار ساناعا توقىعان ول انتيكالىق گومەر, ۆەرگيلي, وۆيدي سىندى اقىنداردى تۇپنۇسقادا وقۋعا مۇمكىندىك الدى. زەيىنى بولەك الىپقا تەك نەمىس ءتىلى عانا ازداپ قيىندىق تۋدىرسا كەرەك. زامانداسىنا جازعان حاتىندا «نەمىس تىلىمەن دۇرىس جۇعىسا الماي-اق قويدىم. ۇيرەنەمىن دە قايتادان ۇمىتىپ قالامىن, بۇل ءوزى ءبىر رەت قانا قايتالانعان جوق» دەپ جازادى. ال ۇلى دانتەمەن تانىستىعى 21 جاسىندا باستالىپ, كيشينەۆ پەن ودەسسادا ايداۋدا جۇرگەن شاعىندا يتاليان ءتىلىن ۇيرەنەدى. سول ارقىلى «قۇدىرەتتى كومەديانى» ءتول تىلدە وقىپ تانىسادى. كەيىننەن اڭىزعا اينالعان تۋىندى اقىننىڭ ۇستەلىنەن ءبىر ساتكە دە تۇسپەگەن دەسەدى. پۋشكيننىڭ پوليگلوتتىق قۋاتى مۇنىمەن عانا شەكتەلمەيدى, سونىمەن بىرگە ۇلى اقىن كاۆكازعا بارا ءجۇرىپ, تۇرىك, پارسى, گرۋزين, ارميان تىلدەرىندە ەركىن قارىم-قاتىناس جاساي بىلگەن. 1832 جىلى ەجەلگى ەۆرەي ءتىلىنىڭ الىپپەسىن جاساپ, ىنجىلدەگى «يوۆا كىتابىن» اۋدارۋعا كۇش سالادى.
تالانت پەن تالاپ ەگىز. «بىرەۋىنىڭ كۇنى جوق بىرەۋىنسىز». تالانتتى ادامعا قۇداي تاعالا تالاپتى دا قوسا بەرەدى. «قازىر جەتپىس بەس جاسقا كەلدىم, الايدا جەكە باس قىزىعىنا ارناعان ءبىر اي ۋاقىتىم دا ەسىمدە جوق» دەگەن گەتە, «جۇمىس كەزىندە ۋايىمدارىمدى ۇمىتامىن, جۇمىس – مەنىڭ قۇتقارۋشىم» دەگەن ۇلى بالزاك ءسوزى پىكىرىمىزگە دالەل, ويىمىزعا تۇزدىق.
ەسكەرتكىش ورناتتىم مەن قولدان كەلمەس,
ەل ءىزى وعان سالعان سۋي بىلمەس.
اسقاقتاپ الەكساندر مۇناراسىنان,
جوعارى وقشاۋ شىعىپ تۇر ول دەربەس.
جوق, ولمەن, جانىم جاسار ولەڭىمدە,
شىرىمەي, جاساڭعىرار دەنەم مۇلدە.
بار بولسا جالعىز اقىن اي استىندا,
ارداقتاپ قاسيەتتەر مەنى ءار كۇندە.
دابىسىم ۇلى روسسياعا كەتەر جالپاق,
ءتىل بىتكەن جۇرەر مەنىڭ اتىمدى اتاپ.
سلاۆيان ەلدەرىنىڭ پاك ۇرپاعى,
قازىرگى تاعى تۇڭعىس, قىردا قالماق.
پۋشكين – ساۋەگەي اقىن. دوستوەۆسكي تىلىمەن ايتساق, پايعامبارلىق نۇرى قونعان اقىن. «پايعامبار» اتتى ولەڭىندە كەۋدەسىن جارىپ, ساۋلە ەنگىزگەن پەرىشتەلەر تۋراسىندا ايتىپ, ءوزىنىڭ ۇلى ميسسياسىن جەتكىزەدى. ال جوعارىداعى «ەسكەرتكىش» ولەڭى بولاشاقتى بولجاعان الىپتىڭ ايشىقتى ءسوزى.
پۋشكين جىرلارىندا كۇڭگىرتتىكتەن گورى, جارىققا سەنۋ, بولاشاققا ءۇمىت ارتۋ باسىم. ءار كەز جورعا اتتاي ويناقشىپ تۇراتىن شۋاقتى جىرلار وقىرماننىڭ جانىنا جارىق ءتۇسىرىپ, كۇن قىزىلىن قۇيادى. «سالەمدەر ساعان شۋاق كۇن, جاسىرىنار ءتۇن-تۇنەك!», «ەركىندىكپەن تىنىستايمىن», سونىمەن بىرگە «شۋلا, شۋلا, ۇشاقالاق جەل, تەبىرەن, تولقى, تۇنجىر مۇحيت» سىندى ولەڭدەرى جاپ-جارقىن ءومىر قوزعالاسىنىڭ, ىلعي توقتاۋسىز ۇمتىلىستىڭ سۋرەتىن بەينەلەيدى. جۇمباق جىر قۇسىنىڭ كەۋدەسى الەمگە, سونبەس كۇنگە دەگەن قۇرعاماس سەنىمگە تولى.
اقىنىم! بۇلداما ەلدىڭ ماحابباتىن,
ماقتاۋلار ماسايراسقان از تۇراتىن,
ەستىرسىڭ ەسەر سوتىن, كوپ كۇلكىسىن,
بول بىراق ءوزىڭ, تىنىش, بەرىك, سالقىن.
پاتشاسىڭ: جەكە ءومىر ءسۇر.
جولدا ەركىندەر,
ەركىن اقىلىم قاققان جاققا جونەل.
يگىلىك ەرلىگىڭە سىي سۇراما,
ۇناتقان وي جەمىسىن جەتىلتە بەر.
ء(ىلياس جانسۇگىروۆتىڭ اۋدارماسى)
پۋشكين – ەركىندىك قۇسى. الدەكىمدەرگە جاقپايتىن جىرلارىمەن 21 جاسىندا-اق ايدالىپ كەتە بارعان ول, قايدا جۇرسە دە بوستان اقىلىمەن, شىدەرسىز سەزىمىمەن ورىس اقىل-ويىنا قىزمەت ەتتى. وزىنەن سوڭعى نەشەمە ۇرپاقتى ەركىن ويلاۋعا تاربيەلەدى. «بۇل الەمدە باقىت جوق, تەك ەركىندىك پەن تىنىشتىق قانا بار» دەگەن الىپتىڭ اجالى دا ءوز ەركىندىگى ءۇشىن, نامىسى ءۇشىن كۇرەستەن تۋىندادى.
پۋشكين نەسىمەن الىپ؟ ەڭ ءبىرىنشى – دارا تۋمىسىمەن. ەكىنشى – اسا زور ەڭبەكقورلىعىمەن. قاي عاسىرعا قاراساق تا, ءدال پۋشكيندەي اۋقىمدى اقىل يەلەرى سيرەك. پۋشكين ءبىر حالىقتىڭ ەمەس, گومەر, دانتە, ۆەرگيلي, شەكسپير, گەتە سەكىلدى بارلىق حالىقتىڭ مادەنيەتىنە ورتاق تۇلعا. سونىمەن قاتار قازاق مادەنيەتىنە ەڭ كوپ ىقپال ەتكەن تۇلعانىڭ بىرەگەيى دە – پۋشكين.