عىلىم – ۋاقىت كەڭىستىگىن جالعاپ, ۇزدىكسىز وزگەرۋ, ءوسۋ, تۇلەۋ ۇستىندە جۇرەتىن ماڭگىلىك قۇبىلىس. بۇل – كەز كەلگەن عىلىمنىڭ جاراتىلىسىن تانىپ, تابيعاتىن ايقىندايتىن, ومىرلىك وزەگىن انىقتايتىن باستى قاعيدا.
قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ءسوز ونەرىن وقىتۋدىڭ نەگىزىن قالاۋشى احمەت بايتۇرسىن ۇلى بۇدان ءبىر عاسىرداي بۇرىن جازعان «باۋلۋ مەكتەبى» اتتى ماقالاسىندا: ء«Əدىسسىز, تەك ءمəنىس ءبىلىمى – ءولى ءبىلىم. تىرشىلىك – تىرلىك شاراسى. تىرلىك شاراسىنا ۇيرەتەتىن ءبىلىم ءتىرى ءبىلىم بولۋى كەرەك. ونداي ءبىلىمدى ادام ءمəنىس ءبىلىمى مەن ءəدىس ءبىلىمىن قاتار ۇيرەنگەندە عانا بىلمەك», دەپ جازادى.
بۇگىنگىنىڭ تىلىمەن ورسەك, ۇلت ۇستازى ايتىپ وتىرعان ءمانىس ءبىلىمى – تەوريالىق ءبىلىم دە, ءادىس ءبىلىمى – پراكتيكالىق ءبىلىم بولىپ شىعادى. سونداي-اق ءمانىس ءبىلىم بەرۋدى تانىمدىق (كوگنيتيۆتىك) باعدارلى وقىتۋ, ال ءادىس ءبىلىم بەرۋدى قاتىسىمدىق (كوممۋنيكاتيۆتىك) باعدارلى وقىتۋ دەپ قاراستىرعان ءجون.
ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى فاۋزيا شامسيقىزى ورازباەۆانىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن سارالاۋ بارىسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتقان وسى ء«مانىس ءبىلىمى» مەن ء«ادىس ءبىلىمىن» عالىم ءوز زەرتتەۋلەرىندە قاتار ۇستانعانىن ايقىن اڭعارامىز.
فاۋزيا شامسيقىزى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنان باستاپ تىلدىك قاتىناس تۋرالى زەرتتەۋلەرىن تەرەڭدەتە جۇرگىزىپ كەلەدى. ول 1996 جىلى «تىلدىك قاتىناس پەن قاتىسىم ءادىسىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزدەرى» دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. تەورەتيك-ادىسكەر عالىمنىڭ بۇل زەرتتەۋى – قازاق ءتىل بىلىمىندەگى تىلدىك قاتىناس تەورياسىنىڭ عىلىمي نەگىزدەرىن قالاۋمەن قاتار, تۇڭعىش رەت «وقۋشى مەن وقىتۋشىنىڭ تىكەلەي قارىم-قاتىناسى ارقىلى جۇزەگە اساتىن; بەلگىلى ءبىر تىلدە سويلەۋ مانەرىن قالىپتاستىراتىن, تىلدىك قاتىناس پەن ادىستەمەلىك كاتەگوريالارىنا ءتان باستى بەلگىلەر مەن قاعيدالاردىڭ جۇيەسىنەن تۇراتىن ءتىل ۇيرەتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن توعىستىرا كەلىپ, ءتىلدى قارىم-قاتىناس قۇرالى رەتىندە ءىس جۇزىنە اسىراتىن» قاتىسىمدىق ءادىستىڭ ءادىسناماسىن ۇسىنعان ىرگەلى ەڭبەك.
قازاق ءتىلىن ەكىنشى ءتىل رەتىندە ۇيرەتۋ ادىستەمەسى كەنجەلەپ دامىپ, قۇرىلىمدىق, اۋدارما-گرامماتيكالىق باعىتتان اسا الماي كەلگەن كەڭەس داۋىرىندە وسى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىنە كوڭىل اۋدارىپ, تەوريالىق ىزدەنىستەرىن انتروپووزەكتىك باعىتقا قاراي بۇرىپ, ءتىلدىڭ باستى كوممۋنيكاتيۆتىك قىزمەتىن جاڭاشا تۇرعىدا زەرتتەگەن عالىم فاۋزيا شامسيقىزى مۇنىمەن دە شەكتەلىپ قالماي, ءوزى تەورياسىن قالىپتاستىرعان قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ جاڭا سالاسى – تىلدىك قاتىناستىڭ ادىستەمەلىك تەورياسى مەن قاتىسىم ءادىسى ارقىلى قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ نەگىزىن قالادى.
عالىمنىڭ لينگۆيستيكا مەن ادىستەمە سىندى ەكى عىلىم سالاسىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان زەرتتەۋ ەڭبەگى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتاپ كورسەتكەن ء«مانىس ءبىلىم» مەن ء«ادىس ءبىلىمنىڭ» ءبىر جەرگە قاتار كەلۋىنىڭ جارقىن ۇلگىسى بولا الاتىنىن دالەلدەدى. فاۋزيا ورازباەۆا ءوزىنىڭ وسى زەرتتەۋ ەڭبەگى ارقىلى ديداكتيكانىڭ باستى ۇستانىمى سانالار – تەوريانىڭ پراكتيكامەن بايلانىسىن ايقىن كورسەتتى, ءارى ونى جۇيەلى تۇردە جان-جاقتى زەرتتەپ, جۇزەگە اسىردى.
ءتىلدىڭ «بارلىق ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى جانە باستىسى» سانالاتىن «قاتىسىمدىق قىزمەتى» اقاڭ ايتقان «تىرلىك شاراسىنا» جۇمسالادى. ولاي بولسا, ءتىلدىڭ وسىنداي ەرەكشە قىزمەتى تۋرالى ءبىلىم: قۇرعاق ءسوز – ء«مانىس ءبىلىم» دارەجەسىندە قالىپ قويماي, ءتىلدىڭ كۇندەلىكتى ومىردە ەركىن قولدانىسىن زەرتتەيتىن ء«ادىس ءبىلىمى» دە قاتار ءجۇرۋى كەرەك ەكەنىن احمەت بايتۇرسىن ۇلى كورەگەندىكپەن بولجاعان.
پروفەسسور فاۋزيا ورازباەۆانىڭ زەرتتەۋ سالاسى وسى باعىتتا ءوربيدى. عالىم اقاڭ ۇسىنعان قوس باعىتتى جان-جاقتى قاراستىرا وتىرىپ, ءتىل عىلىمى كەڭىستىگىندەگى ايتىلىم, جازىلىم, وقىلىم, تىڭدالىم, تىلدەسىم ۇدەرىستەرىنىڭ سويلەۋ جانە ويلاۋ مەحانيزمدەرىنە ىقپالى مەن اسەرىن زەردەلەيدى. ادىستەمەلىك جۇيەنىڭ ءتىل دامۋىنداعى ورنىن, ماڭىزىن بارىنشا كەڭ قاراستىرادى.
«ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى قامتاماسىز ەتەتىن, دىبىستىق تاڭبالار جۇيەسىنىڭ جيىنتىعى ارقىلى ويدى جارىققا شىعارۋدىڭ قۇرالى» سانالاتىن تىلدەگى قاتىسىمدىق قۇبىلىستى زەرتتەۋگە باعىتتالعان ەڭبەگىندە عالىم ف.ورازباەۆا: «تىلدىك قاتىناستىڭ نەگىزى قارىم-قاتىناس قۇرالى ءتىلدىڭ قوعامداعى ءرولى مەن مانىنە بايلانىستى. قازاق ءتىلىنىڭ قاتىسىمدىق ەرەكشەلىگىن زەرتتەۋدە وقۋشىلاردىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىرۋدىڭ, قازاق ءتىلىنىڭ قوعامدىق ءمانىن جەتە ءتۇسىندىرۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. بۇل, بىرىنشىدەن, جالپى دۇنيەگە دەگەن تانىمدىق كوزقاراستىڭ نەگىزىندە تانىلسا, ەكىنشىدەن, قازاق ءتىلىنىڭ قوعامدىق-الەۋمەتتىك قاتىناس قۇرالى رەتىندەگى الاتىن ورنىنا بايلانىستى قاراستىرىلادى» دەپ جازادى.
جوعارىدا اتالعان «باۋلۋ مەكتەبى» ماقالاسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى ء«مانىس ءبىلىمى» مەن ء«ادىس ءبىلىمىنىڭ» ايىرماشىلىعىن كورسەتۋ ماقساتىندا: «تىرشىلىكتىڭ ەڭ وڭاي ءىسى – قازىق ىستەۋ نەمەسە قارىنداش ۇشتاۋ. ءبىرى شوتپەن, ەكىنشىسى پىشاقپەن ىستەلەدى. شوتتى قالاي ۇستاپ, قالاي جونۋ ءمəنىسىن ءتۇسىندىرىپ, əبدەن بىلدىرگەنمەن, شوت شاۋىپ, پىشاقپەن جونىپ ءəدىسىن الماعان ادام قازىقتى دا دۇرىستاپ ىستەي المايدى, قارىنداشتى دا دۇرىستاپ ۇشتاي المايدى», دەگەن مىسال كەلتىرەدى. دەمەك, ءتىلدىڭ قۇرىلىمى مەن ءمانىن, تاريحى مەن بۇگىنىن تەوريالىق تۇرعىدا قۇر سيپاتتاپ, ءمانىس ءبىلىم بەرىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز, ءتىلدى قاتىسىمدىق تۇرعىدان مەڭگەرتىپ, ءومىردىڭ ءتۇرلى تىلدىك جاعداياتتارىندا پراگماتيكالىق تۇرعىدا وڭتايلى قولدانا بىلۋگە باۋلۋ قاجەت. ويتكەنى تەوريالىق ء(مانىس) ءبىلىم تانىمدىق باعدارلى وقىتۋ كەزىندە, ال پراكتيكالىق ء(ادىس) ءبىلىم كوممۋنيكاتيۆتىك باعدارلى وقىتۋ كەزىندە جۇزەگە اسادى.
ءتىلدىڭ قىزمەتى تەك قاتىناس قۇرالى رەتىندە شەكتەلىپ قالمايدى, ودان الدەقايدا ماڭىزدى. تىلدىك قاتىناس ادامداردىڭ ۇجىمدىق ءىس-ارەكەتىنىڭ نەگىزگى سيپاتتاماسىن جانە ۇجىمداعى تۇلعانىڭ ارەكەتىن كورسەتەدى, سوندىقتان تۇلعانى تاربيەلەۋدىڭ كۇشتى فاكتورى رەتىندە سانالادى. شىنىندا دا, ءىس-ارەكەت (ەڭبەك) جانە قارىم-قاتىناس – ادامنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىنىڭ, ونىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىنىڭ ەكى جاعى, قاتىناس تانىم ۇدەرىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا داميدى. سوندىقتان قاتىسىمدىق باعدارلى وقىتۋدىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن جوعارى كوتەرە وتىرىپ, عالىم فاۋزيا شامسيقىزى ءداستۇرلى ادىستەمەدەن بەرى كەلە جاتقان ءتىلدى الەۋمەت تانىمدىق, مادەنيەت تانىمدىق باعىتتا قاراستىرادى.
فاۋزيا ورازباەۆا بۇل ماسەلەگە قاتىستى: «تانىمدىق لينگۆيستيكا ءتىل ارقىلى قورشاعان ورتانى, ادامزات قاسيەتتەرىن, قوعامدىق قۇبىلىستار مەن جاراتىلىستى تانىپ ءبىلۋدىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزدەرىن قاراستىرادى. سوندىقتان قازاق ءتىلىن وقىتۋدا تانىمدىق لينگۆيستيكا ءىلىمى ءبىلىم مازمۇنىنىڭ تانىمدىق باعىتتارى مەن اسپەكتىلەرىن ءارتۇرلى قىرىنان عىلىمي نەگىزدەيدى جانە ادامنىڭ تانىم ۇدەرىسىنە قاتىستى ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, تاجىريبەسىن مولايتادى», – دەپ تۇسىندىرەدى.
تانىمدىق باعدارلى وقىتۋ ءتىل ۇيرەنۋشىگە ۇسىنىلاتىن تىلدىك جانە سويلەسىمدىك بىرلىكتەر ارقىلى سول ءتىلدى قولدانۋشى ەلدى, حالىقتى, ۇلتتى, ونىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني بايلىعىن تانىتۋدى كوزدەيدى. قازاق ءتىلىن وقىتۋ ساباقتارىندا ەلتانىمدىق, ۇلتتانىمدىق دەرەكتەردى قاتىسىمدىق ءادىس ارقىلى تارتىمدى, قىزىقتى ەتىپ ۇسىنۋ ماقساتى قويىلادى. ۇستاز ۇلت تاريحى, مادەنيەتى, تۇرمىس-سالتى, دۇنيەتانىمى جايىندا تەرەڭ بىلىممەن قارۋلانعان, جان-جاقتى, بىلىكتى, ناعىز ۇلتجاندى, تانىمدىق ءارى قاتىسىمدىق باعدارلى ساباقتاردى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولا الاتىن كاسىبي قۇزىرەتتىلىك دەڭگەيى جوعارى مامان تاربيەلەۋدى كوزدەيدى. فاۋزيا ورازباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن شىققان «دەڭگەيلىك قازاق ءتىلى» وقۋلىق كەشەنىندە ءتىل ارقىلى ۇلتتىڭ وي-ارمانىن, سانا-سەزىمىن, ماقسات-مۇددەسىن تانىتۋعا, قازاق ۇلتىنىڭ الەمدى تىلدىك بەينەلەۋىنىڭ سىرلارىن ءتۇسىندىرىپ, باستى قۇندىلىقتارىن مەڭگەرتۋگە باعىتتالعان ماتىندەر جۇيەسى, قاتىسىمدىق باعدارلى وقىتۋعا نەگىزدەلگەن ديسكۋرسستىق, اۋتەنتيۆتى ماتىندەردى مەڭگەرتۋگە ارنالعان ء«ادىس ءبىلىمىنىڭ» سويلەۋ جاتتىعۋلارى ۇسىنىلادى.
لينگۆيستيكادا ء«تىل» مەن «سويلەسىمنىڭ» ديحوتومياسى بەلگىلى. ءتىل – ستاتيكالىق كۇيگە يە, سويلەسىم – ديناميكالىق ۇدەرىس. ءتىل دەگەنىمىز – سويلەسىمدى تۋدىرۋ ەرەجەلەرىنىڭ جيىنتىعى بولسا, سويلەسىم دەگەنىمىز – وسى ەرەجەلەردى تىلدىك قاتىناستا قولدانۋ. ءتىل – ادام ساناسى مەن تانىمىن, مادەنيەتى مەن پسيحولوگياسىن جيناقتاۋشى, سويلەسىم فورماسىندا جەتكىزۋشى فەنومەن. ءتىل سويلەسىم ارقىلى جۇزەگە اسادى. فاۋزيا ورازباەۆا: «قاتىسىمدىق بايلانىس بار جەردە سويلەسىم ارقىلى قارىم-قاتىناس بار. تىلدىك قاتىناستىڭ قاي ءتۇرى بولسىن, سويلەسىمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن ىسكە قوسادى. سونىمەن, سويلەسىمدى جۇزەگە اسىراتىن – ءتىل دە, ونىڭ ىسكە اسۋىنا جاعداي جاسايتىن – قارىم-قاتىناس. ءتىل مەن سويلەسىم ءبىر ورتاق جۇيەنىڭ ەكى ءبۇتىن قۇرامى بولسا, قارىم-قاتىناس, ياعني قاتىسىم – ولاردىڭ شارتى. سونىمەن, اۆتور: «سويلەسىم دەگەنىمىز – ءتىل ارقىلى دىبىستالىپ ايتىلاتىن, ويدى جارىققا شىعاراتىن, قاتىسىمدىق ءمانى بار, ءارى الەۋمەتتىك, ءارى داراتۇرلىك قۇبىلىس», – دەپ اتاپ كورسەتەدى.
سويلەسىم ارەكەتى ميدىڭ سەنسورلى ايماعىنىڭ قىزمەتى مەن ميدىڭ فۋنكتسيونالدى ءوسىپ-وربۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. ميدىڭ نەگىزگى ءبولىمى ەكى (وڭ جانە سول) مي سىڭارىنان تۇرادى. ادامنىڭ سويلەسىم ارەكەتى ونىڭ ميىنىڭ جارتىشارلارىنىڭ جاراتىلىسىنا قاراي, ءبىر جارتىسىنىڭ ەكىنشىسىنە قاراعاندا باسىم قىزمەت اتقارۋىنا بايلانىستى كورىنىس بەرەتىنى عىلىمدا دالەلدەنگەن. ءبىر جاق مي سىڭارىنىڭ ارەكەتتەرگە ەرەكشە جاۋاپتى بولىپ, بەلگىلى ءبىر ۇستەمدىك ورتالىققا اينالۋى لاتەرياليزاتسيا قۇبىلىسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. لاتەرياليزاتسيا – ادامنىڭ دامۋىمەن بىرگە جەتىلىپ وتىراتىن تابيعي قۇبىلىس, بوگدە ءتىلدى مەڭگەرۋدەگى بۇل قۇبىلىستىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سوعان بايلانىستى ءتىل ۇيرەنۋشىلەردىڭ قاتىسىمدىق الەۋەتىن انىقتاۋ ماقساتىندا ولاردىڭ ميىنداعى قوس جارتىشارلاردىڭ قىزمەتىنە قاراي تىلدىك جانە سويلەۋ تيپتەرىن ايقىنداپ الۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ادام ميىنىڭ قوس جارتىشارلارىنىڭ ويلاۋ ارەكەتىندە اتقاراتىن قىزمەتىن ءتىل ۇيرەتۋ ۇدەرىسىندە دۇرىس پايدالانۋ – ساپالى ناتيجەگە جىلدام قول جەتكىزۋدىڭ باستى العىشارتى. ادام ميىنداعى قوس جارتىشارلاردىڭ ۇيلەسىمدى قىزمەتى تۇلعانىڭ تانىمدىق ءارى قاتىسىمدىق قۇزىرەتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.
بۇل جونىندە فاۋزيا ورازباەۆا: «تىلدىك قاتىناستاعى ۆەربالدى جانە كوگنيتيۆتىك ارەكەتتەردىڭ بىرلەستىگى ادامزاتتىڭ قورشاعان ورتانى, الەمدى ءتىل ارقىلى بەينەلەپ, ونى زەردەلەپ تانۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى. تانىم تىلدەن كورىنىس تاۋىپ, ادام ويىن سىرتقا شىعارادى. ادامنىڭ تانىمدىق الەمىندەگى تىلدىك جانە تىلدىك ەمەس جۇيەسى قاتىسىمدىق جانە تانىمدىق قۇرىلىم رەتىندە كوممۋنيكاتسيا مەن كوگنيتسيانىڭ زەرتتەۋ نىساندارىن بىرىكتىرە وتىرىپ, تىلدىك قاتىناس پەن تانىم ۇدەرىسىن ءبىر-بىرىمەن ساباقتاستىرادى, توعىستىرادى», دەپ جازادى.
احمەت بايتۇرسىن ۇلى: ء«ادىس – كەرەكشىلىكتەن شىعاتىن نارسە. ءادىستىڭ جاقسى-جامان بولماعى جۇمسالاتىن ورنىنىڭ كەرەك قىلۋىنا قاراي», دەپ تۇجىرىمدايدى. ءتىلشى-ادىسكەر فاۋزيا ورازباەۆا قاتىسىم ءادىسىن قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ جۇيەسىنە پارمەندى وزگەرىستەر ەنگىزۋ اسا قاجەت بولىپ وتىرعان دەر كەزىندە ۇسىندى. فاۋزيا ورازباەۆا ۇسىنعان عىلىمي-ادىستەمەلىك ۇستانىمداردا قازاق ءتىلىن ءارى قاتىسىمدىق, ءارى تانىمدىق باعدارلى وقىتۋ ماسەلەلەرى قازىرگى ۋاقىتتا دا جان-جاقتى زەرتتەلىپ جاتىر.
قازاق ءتىلىن قاتىسىمدىق-تانىمدىق تۇرعىدان وقىتۋ ماسەلەسى بويىنشا فاۋزيا شامسيقىزى ورازباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن 16 دوكتورلىق, 39 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى, 42 گرانتتىق عىلىمي جوبا ورىندالدى. ۇستاز ءىلىمىن جالعاستىرعان ەڭبەكتەردە قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدە دەڭگەيلىك وقىتۋ تەحنولوگياسىن دامىتا وتىرىپ, لەكسيكالىق بىرلىكتەردى تانىمدىق باعدارلى وقىتۋ, سويلەسىم ماتىندەرىن مەڭگەرتۋ تاپسىرمالارىن قاتىسىمدىق باعدارلى قۇرۋ ماسەلەلەرى تەرەڭنەن زەرتتەلىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلىپ, تيىمدىلىگى دالەلدەنىپ وتىر.
بۇل ايتىلىپ وتىرعان مىسالدار – ۇلاعاتتى ۇستاز, تاباندى عالىمنىڭ ۇزاق جىلدىق عىلىمي, شىعارماشىلىق, تالىمگەرلىك ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. سونداي-اق بۇل – ءبىر جىل, ون جىل ەمەس, عالىم-ۇستازدىڭ ونداعان جىلدىق ءومىرىنىڭ سەرىگى بولعان ءتىل تەورياسى مەن ءتىلدى وقىتۋ ادىستەمەسى عىلىمدارىنىڭ ايتۋلى قوس سالاسىن زەرتتەۋگە ارنالعان وراسان ۋاقىت كەڭىستىگىنىڭ جارقىن بەتتەرى.
شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى ءبىرىنشى دارەجەلى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, مەملەكەتتىك عىلىمي ستيپەنديانىڭ يەگەرى, ەكى مارتە جوو ۇزدىك وقىتۋشىسى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى فاۋزيا شامسيقىزى – جاراتىلىسىنان ادال ەڭبەك پەن ءادىل شەشىمگە دەن قويا بىلەر كەڭ مىنەزىنىڭ ارقاسىندا زامانا تالابىنا ساي مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋدى پاندىك-كاسىبي شەڭبەردە عانا قالدىرماي, قازاق ءتىلىن ميلليون ساندى اۋديتورياعا ءسىڭىرۋدىڭ, ۇيرەتۋدىڭ, مەڭگەرتۋدىڭ كوپدەڭگەيلى تۇجىرىمداماسى مەن باعدارلاماسىن, وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنىن ۇسىنىپ, ءتىل مەتوديكاسىن جاڭا ارناعا سالعان ءورىسى كەڭ, ونەگەلى مەكتەپ قالىپتاستىرعان كورنەكتى ءتىلشى-عالىم, ۇلاعاتتى ۇستاز.
ۇستازىمىز قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىن باياندى ەتۋ باعىتىندا الدا دا تالاي عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرادى دەپ سەنەمىز.
شىنار قۇرمانباەۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى