تاۋار وڭدەۋگە تۇبەگەيلى وزگەرىس كەرەك

ەل تىلەگى كۇن تارتىبىندە

وتىرىستا ۆيتسە-پرەمەر قانات بوزىمباەۆ زالالدى وتەۋ الگوريتمىنە سايكەس وڭىرلەردە اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار تۋرالى باياندادى. مالىمەتكە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكا بويىنشا 30 مىڭنان استام وتباسى 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) مولشەرىندە بىر­جولعى تولەم الدى. بۇل باعىت­تاعى جۇمىس باقىلاۋدا, قاجەتتى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. بۇعان قوسا, 15 مىڭنان استام ءۇي مەن ساياجاي قۇرىلىسى تەكسەرىلدى. ونىڭ 11 134-ءى بويىنشا باعالاۋ جۇرگىزىلدى. بۇل رەتتە جەكەلەگەن وڭىرلەردە ساراپتامانىڭ تومەن كورسەتكىشى بايقالدى. مىسالى, باتىس قازاقستان وبلىسىندا سۋ باسقان 4 مىڭ ءۇيدىڭ 2 176-ى تەكسەرىلىپ, 770 ۇيگە باعالاۋ جاسالدى. اقتوبە وبلىسىندا 3 679 ءۇي تەكسەرىلىپ, 1673 ءۇي باعالاندى.

بۇگىندە اتىراۋ, اقمولا, قوستا­ناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىنىڭ اكىمدىكتەرى تاسقىننان زاقىمدانعان ۇيلەردى تەكسەرۋ جانە باعالاۋ جۇمىستارىن اياقتادى. جالپى, ەل بويىنشا 9 مىڭنان استام ءۇي قالپىنا كەلتىرىلۋگە بولاتىن قۇرىلىس قاتارىنا جاتادى. ونىڭ 4 315-ءى اپاتتى جاعدايدا دەپ تانىلعان. وڭىرلەردە 1 847 ءۇي مەن پاتەردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. قايتالاما نارىقتان 3 417 تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر. قۇرىلىس ماۋسىمىنىڭ قىسقالىعىن ەسكەرە وتىرىپ, وقۋ جىلىنىڭ باسىنا دەيىن زارداپ شەككەن ازاماتتارعا ءۇي مەن پاتەر بەرىپ ۇلگەرۋ جوسپارلانعان.

«اكىمدىكتەرگە ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىمەن بىرگە تۇر­عىن­داردىڭ باسپاناسى مەن مۇلكىنە كەل­تىرىلگەن زالالدى باعالاۋ جۇمىس­تارىن وسى اپتانىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىرامىن. ازاماتتار­دىڭ قيىن جاعدايىنا تۇسىنىستىكپەن قاراپ, پروبلەماسىن تياناقتى شەشۋگە مۇقيات بولىڭىزدار. جۇمىستى كەشىكتىرمەي, بارىنشا تەزدەتۋ كەرەك. قانات الدابەرگەن ۇلى, ءار ءىستى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاڭىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

دەپۋتاتتىڭ سىندارلى پىكىرى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن 70%-عا جەتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ونىمدەردى قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدىڭ 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن ازىرلەدى. سالا باسشىسى ايداربەك ساپاروۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قولجەتىمدى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ, نەگىزگى جانە اينالىم قاراجاتىن تولىق­تىرۋ­عا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ, جاڭا نارىقتاردى اشۋ ارقىلى قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن.

كەشەندى جوسپار اياسىندا جالپى سوماسى 176,2 ملرد تەڭگەنى قۇراي­تىن 58 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ازىق-ت ۇلىك جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا تەگەۋرىندى سەرپىن بەرەدى. سونداي-اق قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ جالپى ءوندىرىسىن 1,4 ەسە ۇلعايتۋعا, وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70%-عا دەيىن جەتكىزۋگە جول اشادى.

«كەشە مەن دەپۋتات جيگۋلي دايرا­باەۆپەن كەزدەستىم. ونىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ, شەكارالاس ەلدى مەكەندەر, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردى قولداۋ جانە باسقا دا باعىتتار بو­يىنشا كوپتەگەن يدەياسى بار. ايداربەك سەيپىل ۇلى, دەپۋتاتپەن كەزدەسىپ, ءبارىن ەگجەي-تەگجەي تالقىلاپ, ماعان ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزىڭىز. جالپى, دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن تىعىز جۇمىس ىستەۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.

جاڭا تەحنولوگياعا قولايلى جاعداي

ۇكىمەت وتىرىسىندا قازاقستاننىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ماسەلەسى باستى نازاردا بولدى. وسى جىلدىڭ 4 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوندىرىس كولەمى 5,2%-عا ءوسىپ, 7,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ناتيجەسىندە, 5,6 ملرد دوللار سوماسىنا تاۋار ەكسپورتتالدى. بۇل رەتتە نەگىز­گى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولە­مى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭى­مەن سالىستىرعاندا 19,9%-عا ارتىپ, 403,2 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ەڭ كوپ ۇلەس مەتال­لۋرگيا ونەركاسىبىنە, ماشينا جا­ساۋ جانە ازىق-ت ۇلىك وندىرىسىنە تيەسىلى.

پرەمەر-مينيستر كەز كەلگەن مەم­لەكەتتىڭ ونەركاسىپ سالاسىنىڭ تابىستى دامۋى نەگىزىنەن وڭدەۋ سەكتورىنا بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىن­دا وڭدەۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى بارىنەن جوعارى تۇرۋعا ءتيىس. بىلتىر وڭدەۋ سەكتورى ءونىم شىعارۋ كولەمى جاعىنان تاۋ-كەن سالاسىمەن تەڭەستى دەسەك بولادى. ەندى ودان دا جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ كەرەك.

ۇكىمەت الدىندا ەلدىڭ بەرىك ونەر­­­كاسىپتىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ, جەرگىلىكتى قامتۋ دەڭگەيى جوعارى ءوندىرىس تسيكلىن قۇرۋ جانە ۇلتتىق ەكونوميكا كولەمىن 2 ەسە ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. ولاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەت.

«الەمدە تسيفرلىق تەحنو­لوگيا­نى بەلسەندى قولدانۋ, ءوندىرىستى روبوتتان­دىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ ۇدەرىسى ءجۇ­رىپ جاتىر. بۇل ترەندتەردەن قا­ل­ىپ قويماۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ كاسىپورىندار دا جاڭا تەحنولوگيانى بەلسەندى ەنگىزۋگە ءتيىس. سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار وسى ۇدە­رىستى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن قولاي­لى جاع­دايلار جاساۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى ونەركاسىپتىڭ جەكەلەگەن سەكتورلارىنا, اتاپ ايتقان­دا, مەتاللۋرگياعا ەگجەي-تەگجەي توقتالىپ ءوتتى. ەلىمىزدە بۇل سەكتوردى دامىتۋ ءۇشىن سيرەك جانە جەردە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار سالاسىن دامىتۋدىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. وندا ينۆەستيتسيا مەن ءوندىرىس كولەمىن 40%-عا ارتتىرۋ كوزدەلگەن.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيستر­لىگىنە وسى باعىتتاعى جۇ­مىستى جانداندىرىپ, جىل سوڭىنا دەيىن بولات قۇيۋ, جالپاق پرو­كات جانە شويىن ءوندىرىسى كاسىپ­ورىندارىنىڭ ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋ تاپسىرىلدى.

«قازاقستاننىڭ جاھاندىق قۇن تىزبەگىنىڭ ورتا بۋىنىنداعى ءرولىن نىعايتۋ ماڭىزدى. ول ءۇشىن ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى بيزنەس-قوعام­داستىقپەن بىرگە مينە­رالدىق بازا­نى ۇلعايتۋ, زاماناۋي تەحنو­لوگيا­لار­دى ەنگىزۋ جانە قولدانىستاعى وندىرىستەردى كەڭەي­تۋ جونىندە ءتيىس­تى شارالار قابىل­داۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

اۆتوموبيل ءوندىرىسى جەتەكشى ءرول اتقاراتىن ماشينا جاساۋ سالاسىندا 2024 جىلدىڭ 4 ايىندا ءوسىم 22%-دى قۇرادى. اتاپ ايتقاندا, ەلىمىزدە اۆتوموبيل ءوندىرىسى 8,6%-عا ارتتى. بارلىعى 46 مىڭنان استام كولىك قۇرالى شىعارىلدى.

ۇكىمەت باسشىسى 2025 جىلعا قاراي جەڭىل اۆتوموبيلدەر ءوندىرىسىن – 160 مىڭ بىرلىككە دەيىن, جولاۋشى ۆاگوندارى ءوندىرىسىن – 100 بىرلىككە دەيىن, لوكوموتيۆ ءوندىرىسىن – 120-عا دەيىن, پلاتفورمالار ءوندىرىسىن – 500-گە دەيىن جانە جارتىلاي ۆاگون ءوندىرىسىن 1,5 مىڭعا دەيىن ۇلعايتۋدى تاپسىردى.

سونىمەن قاتار ەكىباستۇزداعى تەمىرجول كلاستەرىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلدى. ويتكەنى وندا تەمىرجول كولىگىنە جانە ماگيسترالدىق جولدارعا ارنالعان ونىمدەردىڭ بۇكىل جەلىسى يگەرىلگەن.

ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ كۇش الادى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ءونىم شىعاراتىن كلاستەرلەر قۇرۋ ءۇشىن وڭدەۋ سەكتورىنىڭ نەگىزگى ءىرى جوبالارىنىڭ تىزبەسىن ايقىندادى. وعان مەتاللۋرگيا, حيميا, مۇناي-گاز حيمياسى, اۆتوموبيل جاساۋ جانە باسقا دا سالالاردىڭ 17 جوباسى كىردى. ولار وندىرىستىك سالالاردىڭ جانە ەكونو­ميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن بولادى. ءاربىر جوبا بويىنشا ءتيىستى ىسكە اسىرۋ جوسپارى قابىلداندى.

«وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋ بويىنشا بارلىق نەگىزگى باعىت پەن مىندەت ايقىن. ءبىز شيكىزاتتى ەمەس, جوعارى وڭدەلگەن تاۋارلاردى ءوندىرۋىمىز قاجەت. سوندا عانا تابىستىڭ كوبىسى ەلىمىزدە قالادى. ەكونوميكانىڭ كۇردەلىلىگى وسەدى. جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىندا سالىق مولشەرلەمەسى شىعارىلاتىن تاۋاردىڭ وڭدەۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى. ياعني كاسىپورىن جوعا­رى وڭدەلگەن تاۋار شىعارسا سالىق مولشەرلەمەسى تومەندەيدى. ال جاي شيكىزات شىعاراتىن بولسا سالىق جوعارى كوتەرىلەدى. بۇل وندى­رىستىك دامۋدى ىنتالاندىراتىن ما­ڭىزدى قادام», دەدى پرەمەر-مينيستر.

بيىل يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 180 جوباسىن ىسكە قوسىپ, 18 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانعان. ءوندىرىستىڭ جالپى كولەمى – 1,6 ترلن, ەكسپورت – 600 ملرد, يمپورتتى الماستىرۋ – 1 ترلن تەڭگە.

«ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مي­نيسترلىگى سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىر­لەسىپ, جوبالاردى ۋاقتىلى ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. ينۆەس­تورلاردىڭ بارلىق سۇراعىن اۋرە-سارساڭعا سالماي, جەدەل شەشۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ارنايى ينۆەستيتسيالىق شتاب جۇمىس ىستەيدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر وتان­دىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى وتاندىق كاسىپورىنداردى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن زاڭناما­لىق تۇرعىدان رەتتەۋدى تاپسىردى. بۇگىندە ءتۇستى مەتالداردى قايتا وڭ­دەۋ سالاسىندا بۇل مەحانيزم وڭ نا­تي­جە كورسەتىپ وتىر. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرلەسىپ, يمپورتتى الماستىراتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ جوبالارىن جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋى قاجەت.

«سامۇرىق-قازىنا» حولدينگى مەن ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بويىنشا جەرگىلىكتى قامتۋ دەڭگەيىنە جانە سۋ تاسقىنىنان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.