ەگىس كولەمى ەكى ەسە ارتتى

الاكول دالاسىنا ءداندى جانە مايلى داقىلدار, مال ازىعى, قانت قىزىلشاسى, باقشا ونىمدەرى مەن كوكونىس سەبىلەدى. بۇگىندە تۇقىمدار زەرتحانالىق تەكسە­رۋ­دەن ءوتىپ, كەرەكتى تىڭايتقىشتار دايىن­دالعان. جۇمىستى ناتيجەلى اياقتاۋ ءۇشىن 882 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تراكتورى, 404 دانا سوقا, 189 دانا دانسەپكىش, 130 دانا قوپسىتقىش, 372 دانا جەر تىرماسى تەحنيكالىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ, ناۋقاندىق جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتى. كوكتەمگى دالا جۇمىسىنا كەرەكتى جانار-جاعارماي قورى جەتكىلىكتى. الداعى ۋاقىتتا 52 246 گەكتار جەر جىرتىلىپ, 13 500 گەكتار ىلعال جابىلادى, ال 19 384 گەكتار جەردى تىرمالاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلمەك.

كوكتەمگى دالا جۇمىسىنا الاكولدىك شارۋا قوجالىقتارى قىزۋ كىرىستى. ونى كولباي اۋىلىنداعى «سامات اگرو» جەكە شارۋاشىلىعىنا بارعاندا بايقادىق.

«جەكە شارۋاشىلىقتىڭ قۇرىل­عا­نىنا 5 جىل بولسا دا, مەملەكەتتىك قول­داۋ مەن جۇمىستى جۇيەلى جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە تامىر جايىپ كەلەمىز. 1000 گەكتار جەرىمىز بار. وسىعان دەيىن ارپا, بيداي, كۇنباعىس, سويا, جۇگەرى ەگۋمەن اينالىسىپ كەلگەنبىز, وتكەن جىلدان باستاپ قانت قىزىلشاسىن ەگۋدى قولعا الدىق. بىلتىر 20 گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسىن سەۋىپ, گەكتارىنان 400 تسەنتنەردەن ءونىم جينادىق. بيىل 120 گەكتارعا قانت قىزىلشاسىن سەبۋدى جوس­پارلاپ, ىسكە كىرىسىپ كەتتىك. قولىمىزدا 5 تراكتور, 2 كومباين, «كاماز» كولىگىمىز, ءدان سەپكىش بار. بيىل ليزينگپەن 500 ملن تەڭگەگە قانت قىزىلشاسىن سەبەتىن جانە قازاتىن, جەر جىرتاتىن بىرنەشە تەحنيكا الدىق. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا 20-دان استام ادام جۇمىلدىردىق. ال جازدىكۇنگى جانە كۇزگى جيىن-تەرىن كەزىندە جۇمىسشىلار سانى ارتا تۇسەدى», دەيدى «سامات اگرو» جەكە شارۋاشىلىعىنىڭ جەتەكشىسى سامات مۇقانوۆ.

اتالعان شارۋاشىلىق كولباي اۋى­لى­نىڭ وزىندە 1000 گەكتارعا جۋىق جەرگە ارپا, بيداي سەپسە, سارقان, الاكول, اقسۋ اۋداندارىنان جەردى جالعا الىپ, جىلىنا 3 مىڭ گەكتارداي جەردى يگەرەدى. سونىمەن قاتار 700 تۇياق قوي, 300 باس سيىر, 150 باس جىلقى ءوسىرىپ جاتىر.

شارۋاشىلىقتىڭ جۇمىس ورنىنداعى قۋاتتى تراكتورلار مەن جاڭادان الىنعان تەحنيكانى دايىندىقتان وتكىزىپ جاتقان دانەكەرلەۋشى, مەحانيك, جۇرگىزۋشى-تراكتورشىلاردىڭ تاجىريبەسىنە كوڭىل تولادى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى ماماندار جەتكىلىكتى. سول قاتاردا شارۋا قوجالىعىنىڭ اگرونومى سايات قامزانوۆتى سوزگە تارتىپ ەدىك.

«حالقىمىزدا «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن ءسوز بار. وسى جۇ­مىس­تى سايات باستاپ, ءبىز بىلگەنىمىزبەن كومەكتەسىپ كەلەمىز. ەگىس داقىلدارى بولسىن, قانت قىزىلشاسى بولسىن, ونى عىلىمي جولمەن ەگىپ, ۇنەمى باپتاپ وتىرعاندا عانا مول ءونىم الۋعا بولادى. وتكەن جىلى قانت قىزىلشاسىنان گەكتارىنا 400 تسەنتنەردەن ءونىم الدىق. جالپى, ونىمدىلىك كوڭىلدەگىدەي بولدى. بىراق بىلتىرعى تاجىريبەنى جي­ناقتاي كەلە قانت قىزىلشاسىنىڭ تۇ­قى­مىن جاق­­سارتۋ كەرەكتىگىن تۇسىن­دىك. كولبايدا سۋ جەتكىلىكتى. بيىل گەرمانيانىڭ «كارە­دو­نيا كۆس» تۇقىمىن ارنايى الدىردىق. تىڭايتقىشىمەن قوسا ەسەپتەگەندە ءبىر گەكتارعا 365 مىڭ تەڭگەنىڭ تۇقىمى كەتەدى. ەسەسىنە ءونىمدى مول بەرەدى جانە كۇزدىڭ قارا سۋىعىنا ۇرىن­دىرماي جيناپ الۋعا قولايلى. كۇز­دە قانت قىزىلشاسىنىڭ گەكتارىنان 650-700 تسەنتنەردەن ءونىم الامىز دەگەن ويدامىن», دەيدى س.قامزانوۆ.

كولبايدا شارۋاشىلىقتى وركەن­دەتۋمەن قاتار اۋىلدىڭ ءتۇرلى تۇيتكىلدى ماسەلەسىن شەشۋگە قارجىلىق جانە مورالدىق تۇرعىدا ىقپال ەتەتىن ازامات­تار­دىڭ قاتارى ءوسىپ وتىر.

«اۋىل جىل سايىن وركەندەپ كەلەدى. اسىرەسە تالدىقورعان-ءۇشارال اۆتو­جو­لىنىڭ سالىنۋى تۇرعىنداردىڭ تىر­شىلىگىنە تىنىس بەردى. ازاماتتاردىڭ ۇمتى­لىسى جاڭا لەپ اكەلدى دەسەك بولادى. اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن نىعايتۋ ماقساتىندا ءبىز دە ايانىپ قال­ماي ەڭبەك ەتۋدەمىز. كوشەلەرگە تولىق اسفالت توسەلىپ, اۋلالار رەتتەلدى. ال­داعى ۋاقىتتا مادەنيەت ءۇيى جانە اۋرۋحانا سالىنادى. اۋىلدى كوركەيتۋگە باعىتتالعان وزگە دە جوسپارلارىمىز رەت-رەتىمەن ورىندالا بەرمەك», دەيدى كولباي اۋىلىنىڭ اكىمى ەرجان شاكەر ۇلى.

وسى تۇستا ايتا كەتەيىك, تالدىق­ور­عان­دىق شارۋا قوجالىقتارى دا ءبىرى قانت قىزىلشاسى ەگىستىگىنىڭ كولەمىن بىر­دەن ەكى ەسە ۇلعايتۋدا. مۇنداي مۇم­كىن­دىككە شارۋاشىلىق زاماناۋي اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن ساپالى تۇقىمداردى قولدانۋ, سول سياقتى اگروتەحنولوگيالاردى ساقتاۋ ارقىلى قول جەتكىزىپ وتىر. قانت قىزىلشاسىن سەبۋ بارىسىمەن وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ شارۋالاردىڭ ەڭبەگىنە وڭ باعا بەردى.

«ساماي» شق باسشىسى ەركىنبەك ءسىلاموۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل شارۋا­شى­لىق­تىڭ 40 گەكتاردان استام جەرىنە قانت قىزىلشاسى سەبىلۋدە. ء«بىزدىڭ جەرىمىز تاس­تى. سوندىقتان تەحنيكاسىز ەشتەڭە جاساي المايمىز. توپىراقتى ارنايى وڭدەمەسە, ەشتەڭە وسپەيدى. الدىمەن تاس جينايتىن تەحنيكانى جىبەرەمىز, ءبىر ءجۇرىپ وتكەندە ول شامامەن 2 توننا تاس جيناي الادى. سودان كەيىن ءبىز توپىراقتى قوپسىتاتىن, ارامشوپتەردىڭ تامىرلارىن الىپ تاس­تايتىن كومپاكتوردى قولدانامىز. ول توپىراقتى جۇمسارتادى. وسىدان كەيىن عانا تۇقىم سەپكىش جۇرەدى. ءبىز «Conviso Smart» برەندىنىڭ تۇقىمىن ەكىنشى جىل قولدانامىز. شىعىمى, ونىمدىلىگى وتە جاقسى. وتكەن جىلى قانت قىزىلشاسىن 20 گا ەكسەك, بيىل 40 گا استام ەگۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. ءار گەكتارىنان 450 تسەنتنەردەن الىپ, كوكسۋ قانت زاۋىتىنا 900 توننا وڭدەۋگە تاپسىردىق. بيىل كەم دەگەندە 2 مىڭ توننا ءونىم الامىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى ە.ءسىلاموۆ.

فەرمەردىڭ ايتۋىنشا, شارۋاشىلىقتا 15 تراكتور جانە باسقا دا اۋىل شارۋا­شى­لىعى تەحنيكالارىنىڭ زاماناۋي تۇرلەرى بار. قولدا بار تەحنيكا جەتكىلىكتى, بىراق ونى دا ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرۋ قاجەت, ولاي بولماسا جوعارى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس دەيدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى. سونىمەن قاتار فەرمەر اۋىس­پالى ەگىس قاعيداتى قاتاڭ ساقتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. شارۋاشىلىق بيىلعى جىلى قانت قىزىلشاسىنان باسقا 100 گەكتارعا ءداندى داقىل, 300 گەكتارعا سويا, 60 گەكتارعا جۇگەرى, 50 گەكتارعا كوپجىلدىق ءشوپ ەكپەكشى. سونداي-اق وسىمدىك شارۋا­شىلىعىمەن قاتار «ساماي» شق ءىرى قارا مەن جىلقى وسىرەدى. اۋىل شارۋا­شىلىعى كاسىپورنىندا 25 ادام جۇمىس ىستەيدى.

فەرمەرلەرمەن اڭگىمەلەسكەن بەيبىت يساباەۆ قانت قىزىلشاسىنىڭ وتاندىق تۇقىمىن پايدالانۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى جايلى ماسەلەنى ولارمەن بىرگە تالقىلاپ, قىزىقتىرعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.

وبلىس اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالى­مەتىنشە, جەتىسۋدا اۋىل شارۋا­شى­لىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس القابى 7 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلىپ, 524,8 مىڭ گەكتار بولماق. بۇل رەتتە ەگىستى ءارتاراپتاندىرۋ اياسىندا باسىم داقىلدار القابى, ونىڭ ىشىندە قانت قىزىلشاسى, مايلى جانە جەم­شوپتىك داقىلدار جالپى 18,1 مىڭ گەك­تارعا ۇلعايادى. وڭىردە قانت قىزىل­­شاسى بيىل 11,5 مىڭ گەكتارعا سەبىلەدى.

جەتىسۋ وبلىسى