بۇگىنگى كۇنى ەلىمىز ءالى دە بولسا ەل باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىن باسىنان وتكەرىپ جاتقانى بەلگىلى. جاڭا قوعامىمىزدىڭ كەلەشەك داستۇرلەرىن, كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن رەتتەيتىن مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭنامالىق قۇرالدارى مەن قۇقىقتىق ەرەجەلەرى ءبىرشاما ءومىر سىنىمەن شىڭدالىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارىنا ساي قولدانىلىپ جاتىر. مەكەمەلەردە ۇنەمى جۇرگىزىلىپ وتىراتىن اكىمشىلىك رەفورمالاردىڭ دا ناتيجەلەرى بارشىلىق. ءار دەڭگەيدەگى مەكەمەلەردىڭ باسقارۋ جۇيەلەرى نىعايىپ كەلەدى, باسقارۋشى كادرلاردىڭ دا كاسىبي يكەمدىلىكتەرى مەن بىلىكتىلىكتەرى ءوسۋ ۇستىندە.
ايتسە دە, بۇگىنگى تاڭدا مەكەمەلەردىڭ وندىرىستىك ۇدەرىستەرىندە تاپسىرما بەرۋشى مەن تاپسىرمانى ورىنداۋشىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ءبىر جۇيەگە كەلدى دەپ ايتۋ قيىن. تاپسىرما بەرۋشى ءتيىمدى بولاتىن اكىمشىلىك باسقارۋ تاسىلدەرىمەن جانە ۇنەمدى بولادى-اۋ دەگەن قارجىلىق ىنتالاندىرۋ ءادىستەرىمەن تاپسىرمانى ورىنداتۋعا ۇمتىلسا, ال تاپسىرما الۋشى ونى دەر كەزىندە ورىنداۋدىڭ مۇمكىن بولاتىن امالدارىن جاساۋعا تىرىسادى. سونىمەن قاتار, بەرىلگەن تاپسىرمالاردا قويىلعان تالاپتارعا سايكەس ورىنداۋشىدان بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا تولىق جانە ساپالى ناتيجەلەر الۋ قيىنداپ كەتتى.
“ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ” ءسوز تىركەسى بۇگىن اكىمشىلىك باسقارۋ ۇدەرىستەرىنىڭ كوكەيكەستى ۇعىمدارىنىڭ (باعالاۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ) ءبىرى بولىپ وتىر. مەكەمەلەردە ورىنداۋشىعا بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ ورىندالعان ناتيجەلەرىنە باقىلاۋ جاساپ قاداعالاۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جازباشا ەسەپ-اقپارات سۇراتۋ تەرەڭ قالىپتاسقان. قاجەتتى جاعدايلاردا سول الىنعان اقپاراتتىڭ شىنايى ەكەنىن ءبىلىپ, تاپسىرمانىڭ ورىندالعانىنا كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا تاپسىرما يەسى تەكسەرۋلەر جۇرگىزەدى. ارينە, ءبارىن دە جازباشا ەسەپ-اقپاراتتار الۋ ارقىلى ءبىلىپ وتىرۋ ءتيىمدى بولار ەدى, بىراق جوسپارلى تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ جۇمىستارى دا مەكەمەلەردىڭ قاجەتتى فۋنكتسيالارىنىڭ قاتارىنان ءالى تۇسە قويعان جوق. ورىنداۋشىلاردىڭ اتقارعان جۇمىستارىن بارىپ تەكسەرىس جۇرگىزۋ ارقىلى تاپسىرمانى قاداعالاۋ قوسىمشا ۋاقىتتى دا, قوسىمشا كۇش جۇمساۋدى دا قاجەت ەتەدى. ءبۇگىنگى تاڭدا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ دۇرىلدەپ تۇرعان زامانىندا ورىنداۋشىلار سول ەسەپ-اقپاراتتارىن قيىننان قيىستىرىپ, اينالاسىن تەپ-تەگىس ەتىپ جۇمىرلاپ, ادەمىلەپ جازۋدى ابدەن مەڭگەرىپ العان. كەيبىر جاعدايلاردا سول اقپاراتتاردى وقىپ وتىرىپ قانشاما قىرۋار ءىس-شارۋالاردى تىندىرىپ تاستاعانىمىزعا وزدەرىمىز دە تاڭقالىپ جاتاتىنىمىز تاعى بار. وكىنىشكە قاراي, بەرىلگەن اقپاراتتاردىڭ مازمۇنىنان تاپسىرمانىڭ شىن مانىندە دۇرىس تا ناقتى ورىندالۋىن اڭعارۋ ءمۇمكىن بولماي جاتادى. “ادەمى” جازىلعان اقپاراتتاردىڭ “استارىنا” ءۇڭىلىپ شىندىقتى ءبىلۋ دە, “الا جىپپەن تىگىلگەن جىكتەرىن” اجىراتۋ دا قيىنعا سوعادى. سونىڭ سالدارىنان تاپسىرمالار بەلگىلەنگەن ۋاقىتتارىنان نەگىزسىز كەشىگىپ, ساپاسى دا, كولەمى دە تاپسىرمادا كورسەتىلگەن ءتيىستى تالاپتارعا سايكەس كەلمەي ورىندالىپ نەمەسە ورىندالماي جاتادى. ءتىپتى وسى ماقساتتا بولىنگەن قارجى-قاراجاتتىڭ ءوزى دە دۇرىس يگەرىلمەيدى نەمەسە ورنىمەن جۇمسالمايدى.
ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ ارعى جاعىندا دا, بەرگى جاعىندا دا ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتار از ەمەس. ەكى جاقتىڭ اراجىگىن تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ-اقپاراتتىڭ بەرىلگەن كۇنىمەن مەجەلەپ, ارعى جاقتا جۇرگەن ورىنداۋشىنىڭ جاساپ جاتاتىن كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەرىنە ءبىرشاما ءۇڭىلىپ كورەيىك.
جۇمىسىنا تياناقتى ورىنداۋشى تاپسىرما بەرىلگەن كۇننەن باستاپ ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءىس-قيمىلدار جوسپارىن جاساپ, بار ىنتاسىمەن ىسكە كىرىسەدى. ەگەر قيسىندى سەبەپتەرمەن تاپسىرما ۋاقىتىندا جانە تولىعىمەن ورىندالمايتىنى الدىن الا بەلگىلى بولسا, وندا ول تاپسىرما يەسىن دەر كەزىندە حاباردار ەتىپ, تىعىرىقتان شىعۋ جولدارىن شۇعىل بىرگە قاراستىرىپ, اراداعى ءوزارا كەلىسىلگەن قاجەتتى شەشىمدەردى بىرگە قابىلدايدى. جوسپارلى جۇمىس اتقاراتىن, جاۋاپكەرشىلىگى دە, ىنتاسى دا جەتكىلىكتى ورىنداۋشىنىڭ تاپسىرمانى دەر كەزىندە جانە تولىق ورىنداۋعا ءمۇمكىندىكتەرى دە مول. ال ورىندالۋ مەرزىمى كەلگەنشە تاپسىرماعا نەمقۇرايلى قاراپ, جايباراقات جۇرگەن كەلەسى ءبىر ورىنداۋشى ەسەپ-اقپارات بەرۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەن كەزدە تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن ابىگەرگە تۇسەدى جانە ونىڭ ماڭايىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ دا اۋىلى الىس جۇرمەيتىنى بەلگىلى. مۇنداي ارەكەت جاساۋعا باسشىلىقتىڭ الدىنداعى اكىمشىلىك نەمەسە باسقا دا قىلمىستىق جازاعا تارتىلۋ قورقىنىشى دا سەبەپ بولىپ جاتادى. ارينە, ورىنداۋشىنىڭ وسىنداي ىڭعايسىز جاعدايلاردىڭ بولاتىنىن الدىن الا بىلە تۇرا ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى بۇزۋعا بارۋىن ويعا سىيعىزۋ قيىن...
ءوز كەزەگىندە تاپسىرمالار ورىنداۋشىنىڭ ەڭبەك شارتىمەن اكىمشىلىك قارىم-قاتىناستا جۇرگەن جۇمىس ورنىنداعى فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرىنە نەمەسە ەكى جاقتىڭ بەلگىلى ءبىر ءوزارا ارنايى جاسالعان كەلىسىم-شارتتارىنىڭ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بەرىلىپ جاتادى. “ورىنداۋشىنىڭ بەلگىلەنگەن ءتيىستى ەڭبەكاقىسىنىڭ تيىمدىلىكپەن وتەلۋىن, كەلىسىم-شارتتاردا زاڭدى جولمەن ءوزارا ۋادە ەتىپ قابىلداپ العان مۇددەلى جاقتاردىڭ مىندەتتەمەلەرىنىڭ تولىعىمەن ورىندالۋىن قالاي مۇلتىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە بولار ەدى... ” دەگەن سۇراق كەز كەلگەن باسشىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەنى انىق. قوسىمشا ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن قامتيتىن ەڭبەكاقىنى ايتپاعاندا, ورىنداۋشىنىڭ وزىنە تيەسىلى ەڭبەكاقى مولشەرىن ونىڭ ءوز ماڭداي تەرىمەن تولىق وتەلۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىن جاعدايلار مەكەمەلەردە از ەمەس. اسىرەسە, سالىق تولەپ وتىرعان قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردەگى ورىنداۋشىعا ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ السىزدىگى سالدارىنان ونىڭ تيەسىلى ەڭبەكاقىسىنىڭ ءتيىمسىز جانە ورىنسىز پايدالانىلۋىنا ەشقانداي جول بەرمەگەن ءجون.
“ەسەپ-اقپاراتتار ادەمى جازىلىپ جانە ۋاقىتىندا كەلسە بولدى, ارعى جاقتاعىلار (ورىنداۋشىلار) ناقتى بولىپ جاتقان جاعدايلارعا وزدەرى جاۋاپ بەرە جاتار” دەگەن ۇمىتپەن بەرگى جاقتاعىلاردىڭ (ورىنداتۋشىلاردىڭ) اقپاراتتىڭ مازمۇنىنا تەرەڭ ۇڭىلمەي-اق تاپسىرمانىڭ تولىق ورىندالۋىنا قاتىستى “سوڭعى نۇكتەنى” قويا سالاتىنى تاعى بار. تاپسىرمانىڭ الدىنا قويعان ماقساتىنا قول جەتكىزىلگەن كەزدە عانا ونىڭ تولىق جانە ساپالى ورىندالعانىن قۇپتاپ “سوڭعى نۇكتە” قويۋعا بولادى. مەكەمەنىڭ شەكتەن شىعىپ قاعازباستى بولىپ (بيۋروكراتيالانىپ) جاتاتىن اپپاراتى كەلىپ تۇسكەن ەسەپ-اقپارات تۋرالى قۇجاتتىڭ سىرتقى تۇرىنە قاراپ-اق ماسەلەنى “جابىلدى” دەپ باسشىلىقتىڭ قورىتىندى شەشىمىن دايىنداۋ ءۇشىن اسىعۋعا بەيىم. ەسەپ-اقپاراتتى بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا بەرۋ مەن تاپسىرمانى ناقتى شىنايى ورىنداپ اتقارۋدىڭ ايىرماشىلىعىن شاتاستىرىپ الاتىن ورىنداۋشىلار دا از ەمەس. “تاپسىرمانى ورىنداۋعا اسىق” دەگەن قاعيدانى دالمە-ءدال تۇسىنەتىندەر ونىڭ ورىندالۋ ساپاسىن ەكىنشى كەزەككە قويىپ ءجۇر.
قارجىلىق اقىسى كورسەتىلگەن تاپسىرمانىڭ ورىندالعانىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن قارجى “يگەرىلدى” نەمەسە “تولىق يگەرىلمەدى” دەگەن مەكەمەنىڭ قارجى قۇرىلىمىنىڭ ء(بولىمىنىڭ) ەسەپ-اقپاراتىن نەگىزگە الۋ جاعدايلارى دۇرىس ەمەس ۇستانىم. قارجىنىڭ يگەرىلگەنى تۋرالى اقپاراتپەن بىرگە تاپسىرىلعان جۇمىس كولەمىنىڭ تولىق جانە ساپالى ورىندالعانى تۋرالى ناقتى ەسەپ-اقپاراتتى ءبىر ۋاقىتتا جانە بايلانىستىرا وتىرىپ قاراستىرعانىمىز دۇرىس.
ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ كوپجاقتى ۇدەرىس دەسەك, ونىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە نازار اۋداراتىن جاعى – ول “ورىنداتۋشىلىق ءتارتىپ”. ونىڭ ىشىندە تاپسىرمانىڭ مازمۇنىنىڭ تۇسىنىكتى بولماي جاتۋى مەن قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ءالسىز بولۋى دا ورىندالۋ ساپاسىنا كەرى ىقپالىن تيگىزىپ جاتادى. ورىنداتۋشىنىڭ ءوزى دە وزىنەن جوعارى جاققا ورىنداۋشى بولىپ تابىلادى. ول وزىنە تيەسىلى قىزمەتىنە سايكەس ورىنداۋشىنىڭ جۇمىسىنا باسشىلىق جاساپ, قاداعالاپ, ۇيلەستىرىپ, ونى قاجەتتى جاعدايلارمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرادى. كەيبىر جاعدايلاردا سول ورىنداتۋشىنىڭ ءوزى دە, ءاسىرەسە, ورىندالۋى تىم ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن, تىم كۇردەلى ءارى قيىن تاپسىرماعا قاتىستى جوعارى جاققا “ورىندايمىز” دەپ اسىعىس ۋادە بەرىپ جاتادى. دەگەنمەن, ارتىنان ىڭعايسىز جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن, ۋادە بەرگەن ۋاقىت ارالىعىندا بولماي جاتقان نارسەنى بولدىرۋعا ورىنداۋشىنى ماجبۇرلەۋدىڭ ساپالى ناتيجە بەرمەيتىنى انىق.
سوندىقتان دا ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ ارعى جاعىندا ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى ورىنداۋشىنىڭ ناقتى قيمىلدارى جاتسا, بەرگى جاعىندا تاپسىرما بەرۋشىنىڭ (ورىنداتۋشىنىڭ) تاپسىرمانىڭ مازمۇنىن تۇسىنىكتى ەتىپ بەرۋگە, وعان قويىلاتىن ءتيىستى تالاپتاردى انىقتاپ بەرۋگە, ورىندالۋ بارىسىنا باقىلاۋ مەن تەكسەرۋ جاساپ وتىرۋعا, ولاردان الىنعان ەسەپ-اقپاراتتى ءادىل ساراپتاما جاساپ قابىلداپ الۋعا قاتىستى ءتول مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىكتەرى جاتىر. تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ ساپاسىنا ونىڭ ورىندالعاندىعىنا باعا بەرەتىن كورسەتكىشتەردىڭ انىق بولماۋىنىڭ دا, ورىندالۋىنىڭ اياقتالۋ ءتۇرى مەن مەرزىمىنىڭ ناقتىلانباۋىنىڭ دا كەرى ىقپالى از ەمەس. مۇمكىن, بۇگىن, ورىنداتۋشىلاردىڭ تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ بارىسىن قانشالىقتى دۇرىس ۇيىمداستىرا العانىن قاراستىرىپ جانە باعا بەرىپ وتىراتىن ءتارتىپ ورناتۋدىڭ دا كەزەگى كەلگەن شىعار...
تاپسىرما بەرۋشىنىڭ دە, ورىنداۋشىنىڭ دا قىزمەتتىك ءىس-قيمىلدارىنىڭ ناتيجەلەرىنە ولاردىڭ باعىنىستاعى مەكەمەلەرىنىڭ جانە قوعام وكىلدەرىنىڭ تاراپىنان ءادىل باعا بەرۋ جۇيەسى ءالى دە بولسا دامىماي كەلەدى. قولدانىستاعى جۇرگەن سونداي جۇيەلەردىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا وبەكتيۆتى باعا بەرۋگە كەلگەن كەزدە مۇددەلى جاقتاردىڭ سۋبەكتيۆتى ىقپالىنان شىعا الماي جاتادى. مەكەمەنىڭ باقىلاۋ, قاداعالاۋ جانە تەكسەرۋ جۇمىستارى قوعام وكىلدەرىنىڭ دە نازارىندا بولسا سوعۇرلىم بۇل ۇدەرىستەردىڭ ناتيجەلەرىنىڭ ءادىل باعا الۋىنىڭ ىقتيمالدىلىعى جوعارى بولار ەدى. قوعامدىق باقىلاۋدى مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە قاراستىرىپ جانە ونىڭ كومەكشى قۇرالى رەتىندە پايدالانۋ ارتىق بولماس ەدى. سوندىقتان دا قوعامدىق باقىلاۋدىڭ, اسىرەسە, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ قاجەت. بۇل, ارينە, قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى.
تاپسىرمانىڭ ورىندالعانى تۋرالى نەعۇرلىم كوپ جانە كولەمدى قۇجاتتار دايىندالسا, ونى ايقىندايتىن دالەلدەر دە سوعۇرلىم كوپ بولادى دەگەن قاتە ۇعىم ەسەپ-اقپارات قاعازدارى سانىنىڭ نەگىزسىز كوبەيۋىنە اكەلىپ سوعادى. سوندىقتان دا ءار باسقارۋ دەڭگەيىندە وتىرعان باسقارۋشى تۇلعالار (ورىنداتۋشىلار) ءوز قۇزىرەتىنىڭ اياسىنا قاتىستى قاجەتتى شەشىمدەردى دەر كەزىندە تولىق قابىلداپ وتىرسا, قۇجاتتامالىق قاعازداردىڭ سانى دا ءبىرشاما ازايار ەدى. سونىمەن قاتار, جەكە جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ارقىلى ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى دە, ورىنداتۋشىلىق ءتارتىپتى دە كۇشەيتۋگە بولار ەدى. ويتكەنى, كەيبىر جاعدايلاردا تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى جەكە جاۋاپكەرشىلىك ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويىپ جاتادى.
تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ-اقپاراتقا ساراپتاما بەرەتىن ءار دەڭگەيدەگى باقىلاۋشى-ورىنداۋشىلار ونى ماقۇلداۋ ءۇشىن جەكە قولدارىن قويادى. قول قويۋشىلاردىڭ الدىن الا بەلگىلەنگەن ءتىزىمى مەن قول قويۋ رەتى بولادى. ايتسە دە, وكىنىشكە قاراي, قاعازباستى بولىپ جاتاتىن مەكەمەلەردەگى اسىعىس جاعدايلار مەن ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كولەڭكەسى ءوز كەزەگى كەلگەن كەلەسى قول قويۋشىنى الدىڭعىلار قويعان قولتاڭبالارعا قاتىستى پىكىرلەرگە ەرىكسىز الاڭداتىپ وتىرادى.
كەشەگى كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اقپاراتتىڭ ءتومەننەن جوعارى جاقتىڭ نازارىنا جەتكەنشە ء“وسۋ, ۇلعايۋ, كۇشەيۋ, قۇبىلۋ, ءتۇرلەنۋ...” سياقتى قيسىق زاڭدىلىقتارى بولاتىن. سونداي “تۇرلەنگەن” اقپاراتتار باسشىلىققا الىنا وتىرىپ جالپىعا بىردەي قاراپايىم حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا قاتىستى شەشىمدەر قابىلدانىپ وتىراتىن. اقىرى سونداي ەسەپ-اقپاراتتاردىڭ قاجەتتى دەگەن ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا سايكەس كەلمەۋى كەڭەس وكىمەتىنىڭ ىشتەي ءشىرىپ قۇلاۋىنا الىپ كەلدى. سوندىقتان دا ونداي قيسىق زاڭدىلىقتاردى بولدىرماۋدىڭ جولدارىن بۇگىن قاراستىرۋىمىز كەرەك.
تاپسىرماعا قاتىستى تۇسكەن ەسەپ-اقپاراتقا ساراپتاما جاسايتىن قۇرىلىم مەن ونىڭ ورىندالعان ءناتيجەلەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزەتىن قۇرىلىم جۇمىس بارىسىندا ءبىر-بىرىنە تاۋەلسىز بولۋى قاجەت, ويتكەنى, ول تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ بارىسىنا دەگەن وبەكتيۆتى كوزقاراس قالىپتاستىرادى. ەسەپ-اقپاراتقا ساراپتاما جاساعان قۇرىلىم تەكسەرۋدى ءوزى جۇرگىزسە, وندا ول تەكسەرىستىڭ ءناتيجەسىن كەزىندە ءوزى جاساعان ساراپتاما-جازبانىڭ مازمۇنىنا سايكەستەندىرۋگە ۇمتىلۋى مۇمكىن.
تاۋەلسىزدىگىمىزدى ەندى عانا الىپ ەلىمىزدىڭ ءتاي-ءتاي باسقان العاشقى جىلدارى “جوسپارلى ەكونوميكالىق جۇيەنى ارتقا تاستادىق, ەندى بارلىق قارىم-قاتىناستاردى نارىقتىڭ ءوزى-اق رەتتەيدى, ءبارىن دە باسەكە شەشەدى” دەپ ءماز بولعان ۋاقىتتىڭ سالقىنى ءالى دە بولسا ءار دەڭگەيدەگى ورىنداۋشىلاردى جەكە ءىس-قيمىلدارىن جوسپارلاپ وتىرۋعا مىندەتتەمەي وتىر. “الدىن الا جەكە جوسپار جاساۋ, جەكە ءىس-قيمىلداردى بەلگىلەۋ ورىنداۋشىلاردىڭ وي-جىگەر كەڭىستىگى مەن ۇمتىلىس دەڭگەيىن شەكتەيدى جانە جەدەل پايدا اكەلۋگە جەتەلەيتىن نارىقتىق قاتىناستاردى تەجەيدى” دەگەن جالعان ۇعىم ورىنداۋشىلاردىڭ جوسپارلى جۇمىس جاساۋىنا ىنتالاندىرماۋدا.
اكىمشىلىك قاتىناستارداعى جۇيەنىڭ تۇراقتى بولماۋىنا جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تىم ءجيى وزگەرىپ وتىرۋىنا بايلانىستى كادرلاردىڭ ءبىر ورىندا تۇراقتاماۋ ءۇردىسى كەيبىر ورىنداۋشىلاردىڭ ەرتەڭگى كۇننىڭ ناتيجەسىنە اسا كوپ ويلانا قويماۋىنا اكەلەتىنى ءسوزسىز. جۇمىس ورنىندا وزدەرىن ۋاقىتشا سەزىنگەن ورىنداۋشى بۇگىن ورىنداۋعا تاپسىرما الىپ, ەرتەڭ ونىڭ ناتيجەلى اياقتالۋىنا مۇددەلى ەمەس. سول سەبەپتى دە بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ نەگىزگى ولشەيتىن كورسەتكىشتەرى ورىنداۋشىنىڭ جاۋاپتى بولۋىن ماجبۇرلەمەۋى كەرەك, ونىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ دەڭگەيىنە تاۋەلدى بولماۋى كەرەك جانە دە ورىنداۋعا يكەمدى, ورىندالۋعا بەيىم بولىپ, ناقتى ناتيجە الۋعا باعىتتالۋعا ءتيىستى. باسقاشا ايتقاندا, تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ مۇمكىندىكتەرىن ولشەيتىن كورسەتكىشتەر پەندەنىڭ پەندەشىلىگىنە تاۋەلدى بولماعانى دۇرىس.
بۇگىنگى تاڭدا ەل قازىناسىنان جۇمسالاتىن قارجىنىڭ ۇنەمدى بولۋى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۇدەرىسىندەگى ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ دۇرىس بولۋىنا تىرەلىپ جاتىر. ال قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ دەڭگەيى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن ورىنداۋشىلاردىڭ تارتىبىنە تاۋەلدى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا وسى ەكى باعىتتاعى ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى ءبىرىنشى كەزەكتە قولعا الۋ قاجەت.
مۇناي باعاسىنىڭ بيىككە شارىقتاعان جانە الەمدىك ەكونوميكا ءال-اۋقاتىنىڭ مامىراجاي كەزەڭىندەگى اعىل-تەگىل جۇمسالعان ەسەپسىز قارجىنىڭ وبالى, ارينە, ورىنداۋشىلارعا ء“تيىمدىلىك” تۋرالى, “ەڭبەك ونىمدىلىگى” تۋرالى تەرەڭ ويلانۋعا مۇرشا بەرمەگەنى راس. ەندى بۇگىن الەمدىك قارجى داعدارىسى قىسقان كەزەڭدە تەك ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋ ارقىلى عانا ەل مۇقتاجىنا قاجەتتى ءىس-شارالاردى ويداعىداي جۇزەگە اسىرا الامىز. “قىزىلاعاش قاسىرەتى” دە, تۇرعىنداردىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىراتىن تابيعات اپاتتارىنا قارسى ءىس-شارالار قولدانۋعا قاتىستى جاۋاپتى مەكەمەلەردىڭ باسقا دا دەر كەزىندە ورىنداماعان تاپسىرمالارى دا سونداي جايباراقات ۋاقىتتا ورىنداۋشىلاردىڭ قوعامدا قالىپتاسىپ قالعان مۇشكىل جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيلەرىنىڭ سالدارى.
مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەر قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنە جىل سايىنعى باعا بەرۋ جۇيەسى تۋرالى جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اكتىلەرى مەن تاپسىرمالارىنىڭ جوبالارىن دايىنداۋ, كەلىسۋ, قول قويۋعا ۇسىنۋ جانە ولاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ بەكىتكەن جاڭا جارلىقتارى قوعامىمىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندەگى ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى جانداندىراتىن بولدى. ەلىمىز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ جولىمەن ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا مىندەتتەر تۇر. سوندىقتان دا وركەنيەت كوشىنەن قالىپ قويماۋ ماقساتىندا يگەرىلەتىن قارجىنى دا, مەجەلەنەتىن ۋاقىتتى دا ءارى ءتيىمدى, ءارى ۇنەمدى ەتەتىن جۇيەلى ءتارتىپتىڭ ورنايتىن كەزەڭى كەلگەن سياقتى. ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ كەپىلى – جۇيەلى باقىلاۋ. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانىپ, قوعامدىق باقىلاۋدىڭ دا ماڭىزىن ۇمىتپاعان ءجون. باقىلاۋ بار جەردە ءتارتىپ بار. ءتارتىپ بار جەردە قولداعى بار از قاراجاتتىڭ وزىمەن دە كوپ ءىس-شارۋا تىندىرۋعا بولادى. بۇگىنگى ەلدەگى جاعداي وسىنى تالاپ ەتىپ وتىر. ەندەشە, “كورپەمىزگە قاراي كوسىلۋدىڭ” ۋاقىتى كەلگەنى انىق. ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋدىڭ قاجەتتى مەملەكەتتىك ماسەلە ەكەنىن ءار دەڭگەيدەگى, ءار مەكەمەلەردەگى ورىنداۋشىلار مەن ورىنداتۋشىلار ەندى تۇسىنەتىن شىعار دەپ ۇمىتتەنەمىز...
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ.
استانا.