تۇركيا قازاقستاندى وسىلاي دەپ تانيدى
“بۇگىن كەڭەس وداعى – دوسىمىز, وداقتاسىمىز. الايدا, ەرتەڭ نە بولارىن بۇگىن ەشكىم كەسىپ ايتا المايدى. دۇنيە جاڭا تەپە-تەڭدىككە ۇلاسۋى ءمۇمكىن. مىنە, سول كەزدە تۇركيا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ءبىلۋى ءتيىس. بۇل دوسىمىزدىڭ قول استىندا ءتىلى, ءدىنى, تەگى ءبىر باۋىرلارىمىز بار. ولارعا قول ۇشىن سوزۋعا دايىن بولۋىمىز قاجەت! ءازىر بولۋ – سول كۇندى ءۇنسىز كۇتۋ ەمەس. دايىندالعان ءجون. حالىقتار بۇعان قالاي ازىرلەنەدى؟ رۋحاني كوپىرلەردى ساقتاي وتىرىپ ازىرلەنەدى. ءتىل – ءبىر كوپىر... سەنىم – ءبىر كوپىر... تاريح – ءبىر كوپىر. تامىر – تەگىمىزگە ورالىپ, سان قيلى وقيعالارمەن ءسوگىلگەن تاريحىمىزدا تۇگەندەلۋگە ءتيىسپىز”. 1933 جىلعى 29 قازاندا تۇرىكتەردىڭ كوسەمى, تۇڭعىش پرەزيدەنتى مۇستافا كەمال اتاتۇرىك وسىلاي دەگەن ەكەن.
اتاتۇرىكتىڭ وسى ماعىنالى ءسوزدەرى – بارشا تۇرىك حالقىنا قالدىرعان وسيەت. وسى باعىتتا ەلدىڭ باسشىلارى ءتۇبى ءبىر تاريح, مادەنيەت, ءتىل جانە سەنىم نەگىزىندە قۇرىلعان كوپىرلەردى ودان ءارى نىعايتۋدى, باۋىرلاس حالىقتار مەن كەلەشەك ۇرپاقتار الدىنداعى مىندەتى سانايدى.
1991 جىلى 16 جەلتوقسان كۇنى قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, الەمگە جاڭا مەملەكەت كەلگەنىن ايگىلەدى. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا وسى جاڭالىعىمىزدى ەرەكشە قۋانا قارسى العان ەل – تۇركيا. سول كەزدەگى تۇركيا پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزال ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تەلەفون شالىپ, جۇرەك-جاردى تىلەگىن جەتكىزە كەلىپ: ء“بىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىدىق!” دەپتى. مىنە, وسى ءبىر اۋىز ءسوزبەن قازاقستان مەملەكەتى الەمدىك قاۋىمداستىققا ەندى. وسىنداي ىستىق ىقىلاسپەن باستالعان باۋىرلاستىق, ديپلوماتيالىق بايلانىس ەكى ەلدىڭ اراسىن وتە جاقىنداستىرىپ جىبەردى.
ءاربىر مەملەكەت وزگە ەلمەن ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتاتىنى انىق. كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان سوڭ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسى جالعاسىن تابادى. ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىسى ءوربيدى. ال قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا جەكە مەملەكەتتەر رەتىندە ىنتىماقتاستىق بايلانىستىڭ كەلىسىمدەرى زاڭمەن بەكىتىلگەنگە دەيىن-اق ەكى ەلدىڭ تۇرعىندارى بىردەن بايلانىس ورناتتى. 1992 جىلدان باستاپ قازاقستان ازاماتتارى تۇركيا الەمىن اشتى. ساۋدا-ساتتىق بايلانىسى ءورىس الدى, تۋريزم دامىدى. دەمالىس ورىندارىنىڭ باعاسى جوعارى ەمەس, الايدا, قىزمەت كورسەتۋى ساپالى بولعاندىقتان انتاليا سەكىلدى كۋرورتتارى تمد ەلدەرىنىڭ ازاماتتارىن كوبىرەك قىزىقتىرعانى جاسىرىن ەمەس. ۇشاقپەن بارىپ قايتۋ قىمباتىراق بولعانىمەن, دەمالۋ ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇركيانى بەتكە الاتىن ازاماتتارىمىز كوپ. ەگەر پويىزبەن نەمەسە اۆتوكولىكپەن باراتىن جەر بولسا, ەل تۇرعىندارى تىپتەن كوپ بارار ەدى.
1992 جىلى ناۋرىزدىڭ 2-3-ءى كۇندەرى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق كەلىسىم-شارتتارعا, ارنايى حاتتامالارعا قول قويىلدى. قوس مەملەكەت اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىس سول كۇننەن باستالدى. سول جىلى ءبىر ايدان كەيىن ەكى ەلدىڭ اراسىندا ۆيزالىق رەجىم الىنىپ تاستالىندى. ءسويتىپ, ءتۇركيا مەن قازاقستان ازاماتتارى ءبىر-بىرىنە ۆيزاسىز ەمىن-ەركىن بارىپ تۇرۋىنا ءمۇمكىندىك تۋدى. بۇل رەجىم وسى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتىر. 30 كۇن مەرزىم ىشىندە ۆيزاسىز بارىپ كەلۋىنە بولادى. نارىق ەكونوميكاسى ەندى باستالعان تۇستا 1990 جىلداردىڭ باسىندا تاۋارلار جوق كەزىندە بىرەۋلەر قىتايدان زاتتار تاسىسا, ساپاسى جاقسىراق ءونىمدى ءتۇركيادان اكەلدى. بۇگىنگى تاڭدا “تۇركيا قانداي مەملەكەت؟” دەپ سۇراساڭ, ەكىنىڭ ءبىرى جاۋاپ بەرە الادى.
باۋىرلاستىقتىڭ جانە ءبىر كورىنىسى 1992 جىلى ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدە تۇڭعىش شەتەلدىڭ ەلشىلىگى ءوز قىزمەتىنە كىرىستى. ول – تۇركيا ەلشىلىگى. العاشقى تۇركيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ارعىن وسپاي بولدى. سول ءساۋىر ايىندا قازاقستانعا تۇركيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ءسۇلەيمان دەميرەل ارنايى ىسساپارمەن كەلدى. س.دەميرەل اق تىلەگىن ايتىپ, تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ تۋىن كوتەردى. ال ءوز كەزەگىندە 1992 جىلى قازان ايىندا انكارا قالاسىندا قازاقستان ەلشىلىگى اشىلدى. قازاق ەلىنىڭ ءتۇركياداعى تۇڭعىش ەلشىسى بولىپ قانات ساۋداباەۆ تاعايىندالدى. ق.ساۋداباەۆ ول قىزمەتكە دەيىن مينيستر, باسقا دا جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقاردى. تۇڭعىش ەلشىگە جۇكتەلەتىن مىندەت تە كوپ. ول مەملەكەتكە بەدەلى جوعارى, ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىن ءارى قاراي دامىتاتىن ازامات كەرەك بولدى. وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆ جاۋاپتى دا بەدەلدى, تاريحي ماڭىزدىلىعى زور قىزمەتكە قانات ساۋداباەۆتى تاعايىندادى. وسى سەنىمنەن شىعا بىلگەن ق.ساۋداباەۆ قوس مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بايلانىستىڭ جەدەل قارقىنمەن دامۋىنا قىرۋار ەڭبەك ءسىڭىردى. ءبۇگىنگى تاڭدا ق.ب.ساۋداباەۆ مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر مينيسترى جانە قازاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى ءىس باسىنداعى توراعاسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارۋدا.
1997 جىلى ەلدىڭ استاناسى الماتىدان اقمولاعا اۋىسقان كەزدە دە ءتۇرىك باۋىرلارىمىز وسى وراسان زور جوبانى ىسكە اسىرۋدا وزدەرىنىڭ ات-سالىسقىسى كەلەتىندىگىن مالىمدەدى. تۇرىك كومپانيالارى, ساۋلەتشىلەرى كەلىپ, ەلوردانىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا بەلسەندى كىرىستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدى ىنتىماققا شاقىرۋدا كوپتەگەن باستامالار كوتەرىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ونىڭ ىشىندە اتوم قارۋىنا قارسى, قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ ماسەلەلەرىن ءبىرىنشى كەزەكتە ايتىپ ءجۇر. ەلباسىنىڭ وسىنداي باستامالارىن تۇركيا تارابى ءاردايىم ءبىرىنشى بولىپ قولداپ كەلە جاتقانىن انىق كورىپ وتىرمىز. ايتالىق, ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى قۇرىلدى. بۇل تۇركى تىلدەس حالىقتاردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام ەكەنى انىق.
قوس مەملەكەت باسشىلارى كەزدەسىپ, ۇلكەن كەلىسىمدەر جاساسقاننان كەيىن ەكى ەلدىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىسى جاڭاشا قارقىندا داميتىنى ءسوزسىز. بيىلعى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرىنەن كەيىن ۇلكەن سەرپىلىس بولادى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن.
ايتالىق, ابدۋللا گۇلدىڭ شاقىرۋىمەن ءوتكەن جىلى 20-22 قازان كۇندەرى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسمي ساپارمەن تۇركياعا بارىپ كەلدى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا بولعان ءوزىم دە سول ساپاردان ۇلكەن اسەر الدىم. سول جولى ەلباسىمىزعا ءتۇركيانىڭ ەڭ جوعارعى ناگراداسى تابىس ەتىلدى. سول جولى ىستامبۇلدا تۇرىكتىڭ مىڭنان استام كاسىپكەرى قازاقستاننىڭ كاسىپكەرلەرىمەن بيزنەس-فورۋم وتكىزىپ, قانداي ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ءوزارا ارىپتەستىك بايلانىس ورناتتى. ال وسى جولى ابدۋللا گۇل دە استانادا وتكەن ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن بيزنەس-فورۋمعا تۇرىكتىڭ الدىڭعى قاتارلى كاسىپورىندارى مەن ءوندىرىس كومپانيالارىنىڭ جەتەكشىلەرىن الىپ كەلگەن ەدى. مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ الداعى ۋاقىتتا ناتيجەلى بولاتىنى ءسوزسىز. ەكى ەلدىڭ اراسىندا 60-تان استام كەلىسىم-شارتتارعا قول قويىلعان. تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ ەلىمىزدە زاڭعا سايكەس تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان.
قازاقستان-تۇركيا پارلامەنتارالىق دوستىق توبىنىڭ ءماجىلىستەگى جەتەكشىلىگى ماعان جۇكتەلگەن بولسا, ال تۇركيا پارلامەنتى جاعىنان تانىمال ساياساتكەر مەحمەت چيچەك جەتەكشىلىك ەتەدى. بۇل توپقا ەكى ەلدىڭ كوپتەگەن دەپۋتاتتارى ەنگەن. پارلامەنتارالىق كەزدەسۋلەردە زاڭ شىعارۋ ىسىنە بايلانىستى ءتاجىريبە الماسۋلار وتەدى. تۇركيانىڭ سوڭعى جىلدارداعى شىعارعان زاڭدارىمەن تانىسامىز. ولار دا قازاقستاننىڭ قابىلداعان زاڭدارىن بىزدەر ارقىلى ءبىلىپ وتىرادى.
تۇركيا قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل دەپ بىلەدى جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى وسى ايماقتاعى سەنىمدى ستراتەگيالىق جانە ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ءارىپتەسى سانايدى. ايتالىق, 2008 جىلى ساۋدا اينالىمى 2,9 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكەن. ءبىر قۋانارلىعى, ونىڭ ىشىندە تۇركياعا شىعارعان ەكسپورتىمىز 1,9 ملرد. دوللاردى قۇراسا, يمپورت كولەمى 971 ملن. دوللار بولدى. ال 2007 جىلى ساۋدا اينالىمى 1,9 ملرد. دوللار دەڭگەيىندە بولعان. ول جىلى ەكسپورت تا, يمپورت تا 1 ملرد. دوللارعا جۋىقتاپتى.
قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنا الەمدىك قارجى داعدارىسى دا ءوز ىقپالىن تيگىزدى. سوعان وراي 2009 جىلى الىس-بەرىسىمىز 2007 جىلعىدان دا تومەندەپ, 1,4 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. سونىڭ ىشىندە وتكەن جىلى ەكسپورت – 791,8 ملن. دوللار, يمپورت 570,9 ملن. دوللار كولەمىندە بولدى. دەگەنمەن, ەكى ەلدىڭ ستاتيستيكا اگەنتتىكتەرى بيىل جىل باسىنان بەرى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس قايتا قارقىن العانىن مالىمدەپ وتىر.
بيىل تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل قازاقستانعا جاساعان ساپارىن تۇركىستاننان باستادى. بۇل دا ەلىمىزگە, تاريحىمىزعا دەگەن قۇرمەت دەپ بىلەمىن. قاسيەتتى دە كيەلى مەكەندە بولۋى تۇرىك پرەزيدەنتىنىڭ كورەگەندىگىن تانىتادى. تۇركىستاندا قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلعانى بەلگىلى. ول قازىر ەلىمىزدەگى تانىمال وقۋ ورنىنا اينالدى. قازاقستانداعى قازاق-ءتۇرىك ليتسەيلەرى دە ءبىلىمدى شاكىرتتەردى تاربيەلەپ كەلەدى.
ابدۋللا گۇل ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن جۇزدەسكەننەن كەيىن ەكەۋى بىرنەشە ماڭىزدى ساياسي شارالارعا قاتىستى. سونىمەن قاتار 26 مامىر كۇنى تۇركيا پرەزيدەنتى قازاقستان پارلامەنتىنە كەلىپ, سەنات توراعاسىمەن, ءماجىلىس توراعاسىمەن جۇزدەستى جانە قوس پالاتا دەپۋتاتتارى الدىندا ءسوز سويلەدى.
جاقىنىراق ءبىلۋ ءۇشىن ايتار بولسام, تۇرىك مەملەكەتىنىڭ باسشىسى ابدۋللا گۇل 29 قازاندا 1950 جىلى كايسەري قالاسىندا تۋعان. ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. 1976-78 جىلدارى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ۇلىبريتانيادا قورعاعان, ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى. ساكاريا ۋنيۆەرسيتەتىندە ەكونوميكادان ءدارىس بەرگەن. 1983-91 جىلدارى ساۋد ارابياسىنىڭ جيددا قالاسىندا ورنالاسقان يسلام دامۋ بانكىندە كەڭەسشى-ەكونوميست قىزمەتىن اتقارعان. 1991 جىلدان باستاپ ءتۇركيا پارلامەنتىنىڭ بىرنەشە شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. سونداي-اق تۇركيانىڭ مەملەكەتتىك ءمينيسترى, پرەمەر-ءمينيسترى, سىرتقى ىستەر مينيسترى قىزمەتتەرىن اتقارىپ, مول ءتاجىريبە جيناقتاعان تۇلعا. ابدۋللا گۇل 1992-2001 جىلدار ارالىعىندا ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ (ەكپا) مۇشەسى بولدى. ايتا كەتۋ كەرەك, پارلامەنتتىك اسسامبلەيا ەۋروپالىق كەڭەستىڭ ەڭ باستى جارعىلىق ورگانىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى جانە دە وعان مۇشە-مەملەكەتتەردەگى ساياسي پارتيالاردىڭ نەگىزگى مۇددەلەرىن قاراستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قۇرامىنا 50-گە جۋىق دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ەنگەن.
2007 جىلى تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ ءتىلىن ءتۇسىنەتىندىگىمەن قاتار اعىلشىن جانە اراب تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن.
استاناعا كەلگەن ساپارىندا ءتۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدەگى ۇستانىمىن جوعارى باعالادى. جانە دە ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك ماقساتتاعى باستامالارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. جەر شارىنىڭ كەيبىر تۇستارىندا ورىن الىپ وتىرعان ساياسي قايشىلىقتار مەن قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن شەشۋ ءۇشىن اتسالىسىپ وتىرعانىن ايتتى. وسى جولدا قازاقستاننىڭ بەدەلى ۇلكەن رولگە يە ەكەنىن جەتكىزدى. تۇركيا پرەزيدەنتى بارشا تۇرىكتەردىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ابدۋللا گۇل قازاق ەلىنە ىزگى تىلەگىن ارنادى جانە دە تۇرىك حالقى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن بەرى ءوركەنيەت جولىنداعى جەتىستىكتەرىن, ياعني, بارلىق سالادا العا قاراي نىق قاداممەن قارىشتاپ بارا جاتقانىن ۇلكەن ماقتانىشپەن ايتاتىنىن مالىمدەدى.
وسى جولى تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل استاناداعى تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ جاڭا عيماراتىن سالتاناتتى جاعدايدا اشتى. بۇل عيمارات ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەندىگىمەن, كورىكتى جەردە ورنالاسقاندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ەكى ەلدىڭ ىنتىماعىنا ۇلكەن سەنىم ءبىلدىردى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇرىن تۇركيا ەلشىلىگى ءارتۇرلى عيماراتتاردى جالعا الىپ كەلگەن بولاتىن. مىنە, ەندى, جاڭا عيماراتقا يە بولدى. بۇل دا ەكى ەلدىڭ ءوزارا سىيلاستىعىن, ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتىن كورسەتەدى. ارنايى وزدەرىنىڭ قاراجاتىنا سالدى. جوباسى دا قالامىزعا كورىك بەرىپ تۇر. بۇل ءبىر كۇندىك نەمەسە ءجۇز جىلدىق ەمەس, ماڭگىلىك تۇرسىن دەپ سالىنعان ەلشىلىك ەكەنى ايقىن سەزىلىپ تۇر.
سونداي-اق ابدۋللا گۇل ەلورداداعى اتاتۇرىككە ورناتىلعان ەسكەرتكىشكە بارىپ گۇل شوعىن قويدى. قازاق حالقىنىڭ تۇرىك كوسەمىنە كورسەتكەن قۇرمەتى ءۇشىن ۇلكەن تەبىرەنىستە بولعانىن جاسىرمادى.
ابدۋللا گۇل: ء“ار كەلگەنىمدە گۇلدەنە ءتۇسكەنىنە كۋا بولىپ جۇرگەن استانا قالاسى – قازاقستاننىڭ ءديناميزمى مەن پرەزيدەنت نازارباەۆ مىرزانىڭ كورەگەندىگىن بەينەلەيتىن ەڭ ۇلكەن تۋىندى. استانانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا تۇرىك فيرمالارى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ دا ۇلەس قوسۋىن تۇرىك-قازاق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ەڭ اسەم نىشاندارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز”, – دەدى.
8-9 ماۋسىم كۇندەرى تۇركيانىڭ ىستامبۇل قالاسىندا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ ىىى ءسامميتى بولىپ ءوتتى. وسى كەلەلى حالىقارالىق باسقوسۋدى اشقان اوسشك-ءنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ء“بىزدىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىعىمىز شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشادى, ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى ۇلان-عايىر كەڭىستىكتە ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز”, – دەپ الەم قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ باعىتىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى.
اوسشك-ءنىڭ ءىىى ءسامميتىنىڭ جۇمىسىنا 36 ەلدىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى, مينيسترلەرى مەن رەسمي وكىلدەرى, 14 حالىقارالىق ۇيىمنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ءىىى سامميت كەزىندە ازيا كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇرامى ۇلعايدى. وسى ىستامبۇل سامميتىندە ۆەتنام مەن يراك اوسشك-گە مۇشە بولىپ قابىلداندى. ءسويتىپ, ازيا كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ سانى 22-گە جەتتى. ال بانگلادەش باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە بولدى, قازىرگى تاڭدا جەتى مەملەكەتتە اتالمىش وڭىرلىك بىرلەستىكتە باقىلاۋشى مارتەبەسى بار.
سامميت بارىسىندا فورۋمداعى توراعالىق قازاقستاننان تۇركياعا ءوتتى. اوسشك-گە توراعالىق ەتۋدى تۇركيا ەلىنە تاپسىرۋ جونىندە وي قوزعاعان كەزدە ن.نازارباەۆ پارسى اقىنى جالالەددين ءرۋميدىڭ ء“بىر شامشىراق باسقا شامشىراقتى تۇتاتقاندا جارىعىن جوعالتپاس” دەگەن قاناتتى ءسوزىن ايتتى. بۇل ويدىڭ ىشىندە كوپ ماعىنا جاتىر. ءبىر ەلدىڭ ەكىنشى ەلگە ءمارتەبەلى مىندەتتى تابىس ەتۋى, باۋىرلاس مەملەكەتتەردىڭ ارقاشاندا ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتۋى قاجەت ەكەنى, وركەنيەت جولىندا ىنتىماقتاسا بىلسە, تۇركى الەمىنىڭ تۋىستىعى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكىزەتىنى جونىندە ايتىلعانىن ۇعىنۋعا بولادى.
ويىمدى قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق وزگە ەلدەرگە دە ۇلگى بولادى دەپ ويلايمىن. وسى قوس مەملەكەت ءتىلى مەن تىلەگى ءبىر باۋىرلاس ەلدەردى ءوز ورتاسىنا جاقىن تارتىپ, ولاردىڭ دا ءمۇددەلەرىن قورعاپ, تۇركى الەمىنىڭ دامۋىندا كوشباسشىلىق قىزمەتىن اتقاراتىنىنا كامىل سەنەمىن.
ءۋاليحان قوڭىرباەۆ, قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان-تۇركيا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق توبىنىڭ جەتەكشىسى.