ەگىن باسى – ەلدىڭ قامى

بۇگىندە ديقاندار تو­پىراق ىلعالى قۇرعاماي تۇرىپ, سۇدىگەر, كۇزدىك, كوپجىلدىق ءشوپ تىرمالاۋ جانە جەر جىرتۋ سياقتى دا­لا جۇ­مىستارىنا بىلەك سىبانا كىرىسەدى. سالا ماماندارى دا شارۋانى ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا وتىرىپ ۇيىمداستىرىپ, ساپالى وت­كىزۋگە تىرىسادى. ناۋقاندىق جۇ­مىستاردى ءمىنسىز اتقارۋعا كۇرەڭ­بەلدىكتەر دە اتسا­ل­ىسىپ جاتىر. اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتى­ناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءمادي ساۋلحانوۆتىڭ بەرگەن مالىمەتىنە جۇگىنسەك, وڭىردە كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا ازىر­لىك قىزۋ جۇرۋدە. تراكتور, تۇقىم سەپكىش, قوپسىتقىش, تىرما, سوقا­نىڭ ءبارى دالا ءتوسىن دۇبىرگە بولەۋگە دا­يىن. اقاۋى بارلارى قاجەتىنشە جوندەۋدەن ءوتىپ, ساقاداي ساي تۇر.

جوسپار بويىنشا 117 653,4 گەكتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى دا­قىل­دارى ەگىلەدى. ونىڭ ىشىندە كۇز­دىك بيداي جانە جازدىق ار­پا, بيداي مەن س ۇلى, داندىك جۇ­گەرى, قاراقۇمىق سياقتى ءدان­دى داقىلدار بار. سونىمەن بىرگە 1313,4 گەكتارعا كارتوپ, 591 گەك­تارعا مايلى داقىلدار سەبىلەدى. ماقسارى, كۇنباعىس, زىعىر داقىل­دارى دا وسىنىڭ ىشىندە. قانت قىزىلشاسىنىڭ تۇقىمى 700 گەكتار­عا, باقشالىق داقىلدار 387,5 گەكتارعا ەگىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن ديقاندار ءۇشىن جانار-جاعارماي اۋاداي قاجەت. بيىل 94 شارۋا قوجالىعىنان 868 توننا كەپىلدى جانار-جاعارمايعا ءوتىنىم تۇسكەن. ونىڭ ءار ءليترى 250 تەڭگەدەن بەلگىلەنىپتى. بەرە­كەنى تاسىتىپ, مول ونىمگە قول جەت­كىزۋ ءۇشىن مينەرالدى تىڭايت­قىشتاردىڭ الار ورنى ەرەكشە. سول سەبەپتى, ونىڭ كولەمى انىق­تالىپ, ناتيجەسىندە 8513,1 توننا مينەرالدى تىڭايتقىش ساتىپ الۋ قاجەتتىگى بەلگىلى بولعان. 508,7 تونناسى جازدىق بيداي, 7 947,4 تونناسى جازدىق ارپا, قالعانى جۇگەرىگە ارنالماق.

اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە جان-جاقتى قول­داۋ كورسەتۋ ماڭىزدى. اسىرە­سە تەحنيكاسى ابدەن ەسكىرگەن جەتى­سۋلىق شارۋالاردىڭ قارجى­لىق رەسۋرستار مەن جاڭا تەحنولو­گيا­­لارعا قول جەتكىزۋى – وزەكتى ماسەلە. وسى ورايدا وبلىس ور­تا­لى­عىنا ءماجىلىس دەپۋتاتى جيگۋ­لي داي­راباەۆ, قازاقستان فەر­مەر­لەر قاۋىمداستىعى باس­قارم­ا توراعاسى­نىڭ ءبىرىنشى ورى­ن­باسارى ەرمەك ابۋوۆ, اۋىل ­­شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگى­نىڭ وكىلى اسقار ساناۋ­باروۆ كە­لىپ, جەتىسۋلىق شا­رۋا­لاردىڭ كوكەي­كەستى تالاپ-تىلەكتەرىن تىڭدادى.

قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىم­­­داستىعى وبلىستىق في­ليا­­­­لىنىڭ باسقارما تور­اعا­­سى اسقار ءشارىپوۆتىڭ ايتۋىن­شا, بىلتىر قاۋىمداستىق ەكسپەرت­تىك تۇجىرىمداۋلارعا قاتى­سىپ, مەملەكەتتىك بىرنەشە جوبا­عا سا­راپتاما بەرگەن. ۇيىمداس­تىرىل­عان ارنايى كونفەرەنتسيا­دا وزەكتى تاقىرىپقا اينالعان جۇگەرى ماسەلەسىنە دە دەن قويىلدى. ما­سەلەن, بىلتىر وبلىستا داندىك جۇگەرى ەگىلگەن القاپتىڭ ءار گەكتارى 69 تسەنتنەردەن اينالىپ, جالپى ءتۇسىم 393,5 مىڭ توننانى قۇراعان. دەسەك تە ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا داندىك جۇگەرى باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە بايلانىستى سىرتقى سۇرانىس توقتاپ قالدى. ءسويتىپ, جۇگەرى ساتۋ ۇلكەن پروبلەماعا اينالدى. سونداي-اق سۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. وڭىردە سۋ ۇنەمدەۋ ماقساتىندا جاڭبىرلاتىپ, تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولداناتىن القاپتاردى 2 ەسە ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جيىندا بيىلدان باستاپ جاڭا­دان اشىلعان «بىرىڭعاي كە­شەن­دى باعدارلاما» اياسىندا كوك­تەمگى دالا جۇمىستارىنا نەسيە, سۋبسيديا, كەپىلدىك الۋ ءۇشىن «دامۋ» قورى ارقىلى ءوتى­نىم بەرۋگە بولاتىنى ايتىلدى. بۇعان قوسا, اگروونەركاسىپ كە­شەندى دامىتۋدا ەڭبەكتەنىپ جاتقان شارۋاشىلىق يەلەرىن قارجىلاندىرۋدا اتقارىلعان جۇمىستار مەن «ىسكەر», «كەڭ دالا» باعدارلامالارى بويىنشا نەسيە الۋ جولدارى باياندالدى.

ۆەتەريناريا سالاسىنداعى تۇيتكىلدەر دە قوزعالدى. سالا ما­مان­­­دارىنىڭ ايتۋىنشا, جوس­پار­عا سايكەس بۇگىندە قاجەتتى ۆاكتسي­نا­نىڭ جارتىسى جەتكىزىلىپ, مالدان قان الۋ جۇمىستارى باس­تالعان. قىزمەتكەردەن دە تاپشى­لىق جوق.

«بۇل باسقوسۋ اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىنا قوزعاۋ سالادى. سەبەبى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى – مەملەكەتىمىز ءۇشىن باستى ما­سەلە. اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ, تۇيتكىلدى پروبلە­مالاردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ, مەملەكەت تاراپىنان شارۋالارعا قولداۋ كورسەتۋ سياقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ويىمىزدى ورتاعا سالىپ, پىكىر الماستىق. جيىن ار­قى­لى اۋىل شارۋاشىلىعى سا­لاسىن­دا قانداي پروبلەمالار بار, جۇمىس ىستەۋگە نە كەدەرگى, فەر­­مەر­لەردى نەندەي ماسەلەلەر الا­ڭ­­داتادى, اۋىلدى قالاي دامىتا­مىز دەگەن سۇراقتار تۋرالى تەرەڭنەن اڭگىمە قوزعالدى. ەندى شارۋالار كوتەرگەن ۇسى­نىس-تى­لەكتەر باسشىلىققا الى­نىپ, سونىڭ توڭىرەگىندە جۇمىس­تار اتقارىلادى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى وركەندەسە, ەل كوسەگەسى كوگەرەدى. سوندىقتان جۇمىس ىستەي­مىن دەگەن ادامعا بارىنشا جاعداي تۋعىزىپ, مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. قالاي دەسەك تە ءاربىر ازامات باقۋاتتى, الەۋەتى وركەن­دەگەن مادەنيەتتى ەلدە ءومىر سۇرۋگە قۇقىلى. وسىعان جەتۋ با­عى­تىندا ءبىز ارەكەت ەتەتىن بولامىز», دەدى ج.دايراباەۆ.

جەتىسۋ وبلىسى