يندۋستريانىڭ دامۋىنا جول اشىلادى

ەل ەكونوميكاسىن ورگە سۇيرەۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – تەحنيكالىق باعىتتاعى ما­مانداردى دايارلاۋ, ولارعا باسىمدىق بەرۋ. جۋىردا جۇمىس ساپارىمەن وس­كەمەنگە كەلىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە ات باسىن بۇرعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا عىلىمعا, تەحنيكاعا ۇلكەن كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ايتىپ كەتكەن. جەرگىلىكتى ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ, يمپورتتى ازايتىپ, ينفراقۇرىلىم­دى جاڭعىرتۋ جانە مينەرالدىق-شيكىزات كەشەنىن دامىتۋ ماڭىزدى ەكەنىن جانە اتاپ ءوتىپ, بىرقاتار تاپسىرما بەرگەن.

ال ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وتكەن «EKTU RnD forum-2024» حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىسقان ساراپشىلار, كاسىپورىن باسشىلارى, وقىتۋشىلار, عالىمدار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ماڭىزدى پىكىرلەر ايتىلىپ, سالماقتى باياندامالار وقىلدى. فورۋمنىڭ رەسمي ءبولىمى باستالماس بۇرىن الىس-جاقىننان كەلگەن سپيكەرلەردى دە سوزگە تارتقانبىز. «Allur» كومپانيالار توبى» اق ديرەكتورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ مۇشەسى ايگۇل احمەتوۆا قوستانايداعى بىرقاتار جاستىڭ وڭتۇستىك كورەيادا ءبىلىم الىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ايتۋىنشا, ماشينا قۇراستىرۋ سالاسىنا باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر. ءوزى سونداعى جوعارى مەكتەپ وقىتۋشىسى رەتىندە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ تاقىرىبى دا وزەكتى ەكەنىن جەتكىزدى. وڭتۇستىك كورەيادان ماماندار اكەلىپ, جەرگىلىكتى مۇعالىمدەردى دە وقىتاتىن كورىنەدى.

– ءوزىم قوستانايداعى «Allur» كومپانياسىندا قىزمەت ەتەمىن. شىعىستاعى وتە ماڭىزدى شاراعا ارنايى كەلدىك. ماڭىزدى دەيتىنىم, قازىر وندىرىستە قۇزىرەتتىلىگى جوعارى ينجەنەرلەرگە سۇرانىس كوپ. ءبىز جوعارى مەكتەپ پەن ءوندىرىستى بايلانىس­تىرۋ ماقساتىندا قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. مىسالى, ءبىز «جوعارى ينجەنەرلەر مەكتەبى» دەگەن قۇرىلىم اشتىق. ونىڭ ماقساتى, جوعارى مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتتى ينتەگراتسيالاۋ. ياعني ءبىلىم بەرۋدى زاۋىتتىڭ سۇرانىسىنا قاراي ۇيلەستىرۋ. پرەزيدەنت ايتقانداي, ءار قازاق تەحنيكالىق باعىتتى مەڭگەرۋلەرى كەرەك. ول ءۇشىن شەتەلدىك تاجىريبەلەردى دە ەسكەرە وتىرىپ, مەكتەپتەردە بالانىڭ قابىلەتىنە قاراي وقىتۋ جۇيەسىن قولعا الۋىمىز قاجەت. تەحنيكالىق عىلىمعا مەكتەپ قابىرعاسىنان كوڭىل بولمەسەك, ءبارى بەكەر. جاھاندانۋ زامانىندا جان-جاعىمىزعا قارايتىن ۋاقىت جوق. مەكتەپ باعدارلاماسىندا كۇزدە وزگەرىستەر بولادى دەپ ويلايمىن. مىسالى, شەتەلدەردە جۇمىس ماماندىعىنىڭ بەدەلى جوعارى, – دەدى «Allur» كومپانيالار توبى» اق ديرەكتورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ مۇشەسى ايگۇل احمەتوۆا.

د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقتۋ رەكتورى ساۋلە راحمەتۋللينا ديرەكتورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ مۇشەسى ايگۇل احمەتوۆانىڭ ۇسىنعان ءادىس-تاسىلىنە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ايتا كەتسەك, قوستانايداعى ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتى ارقىلى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى كورەيالىق ارىپتەستەرىمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ, تەحنيكالىق-ينجەنەرلىك تۇرعىدا ويلاۋ­دى جەتىلدىرىپ كەلە جاتقانىن ايتقان.

– بىزگە مۇنداي قادامدار مەن جوبا­لار وتە قىزىق. يندۋستريا ءۇشىن كادر­لار دايىنداۋ زامان تالابى. قازىر وڭىردەگى كاسىپورىندارمەن, شەتەلدەردەگى ارىپ­تەستەرىمىزبەن تىزە قوسىپ, ناقتى قادامدار جاساپ كەلەمىز. بىلتىر جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ كونتسەپتسياسى قابىلدانعان بولاتىن. بۇل عىلىم سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن مودەرنيزاتسيالاۋعا باعىتتالعان كونتسەپتسيا. تۇپكى ماقساتى – عىلىمعا بولىنەتىن قارجى كولەمىن جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 1 پايىزىنا دەيىن جەتكىزىپ, ۇلعايتۋ. جاس عالىمداردى قولداپ, حالىقارالىق دەڭ­گەيدەگى عالىمداردى كوتەرمەلەۋ دە ماڭىزدى, – دەدى ساۋلە راحمەتۋللينا.

فورۋمعا ونلاين رەجىمدە قوسىلعان عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسىلحان بيبوسينوۆ «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭدى ازىرلەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءسوز ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ كۇشىنە ەنسە, عىلىم مەن تەحنيكاعا قاتىستى نەگىزگى ءتورت ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىك تۋادى. اتاپ وتسەك: عىلىمدى قارجىلاندىرۋ, كادرلىق ماسەلەلەر, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي ۇيىمداردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىن ۇيىمداستىرۋ.

– جاس عالىمدار مەن ۋنيۆەرسيتەت اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناس د.سە­رىك­باەۆ اتىنداعى شقتۋ-دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. ماشينا قۇراستىرۋ مەن تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالالارىندا جاڭا تەحنيكالىق مىندەتتەر دە ەسكەرىلگەن. بۇل كەيىن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا دا اسەر ەتەدى. قازىر بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبىنەن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە. زاڭنامادا قولجەتىمدى وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بويىنشا قاتاڭ تالاپتار بار. سوندىقتان كومپانيالار ءوندىرىستى جاڭعىرتۋىنا تۋرا كەلەدى. الدىڭعى قاتارلى وزىق تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيا سالۋ ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر دە قاراستىرىلعان, – دەدى اسىلحان بيبوسىنوۆ.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ونەركا­سىپ­­تىك سەكتوردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شە­شۋگە باعىتتالعان زەرتتەۋلەر ونىڭ الەمدىك نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى­لى­گىن قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن ءرول اتقا­را­دى. قازىرگى ۋاقىتتا ەل ەكونوميكاسى كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن رەسۋرستاردى قار­قىندى پايدالانۋدان باستاپ, جا­ھان­دىق باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋى مەن تەح­نولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ جىلدام قارقىنىنا دەيىنگى كوپتەگەن سىن-قاتەر­­گە تاپ بولىپ وتىر. ولاردى جەڭۋ ءۇشىن جانە تۇراقتى يننوۆاتسيالىق دامۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىستارمەن قاتار عىلىمي قاۋىم­داستىق پەن بيزنەستىڭ بىرلەسكەنى قاجەت دەستى. 

ەستەرىڭىزدە بولسا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ىسىنە دە باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن ايت­قان. بۇل دەگەنىمىز, كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە وندىرىستىك ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. سوندىقتان عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ باعىتىنداعى عىلىمي زەرتتەۋ­لەر مەن يننوۆاتسيالاردى قولداپ, تاجىري­بە الماسۋ ءۇشىن حالىقارالىق ىن­تى­ماق­تاستىقتى قولداپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ءۇش ۋنيۆەرسيتەت جاساندى ين­تەللەكت سالاسىنا ماماندانعان. ماسەلەن, قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا سەۋل عىلىم جانە تەحنولوگيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن جاساندى ينتەللەكت مەكتەبىن قۇرۋ بويىنشا سەرىك­تەستىككە قول قويىلدى. سونداي-اق گون­كونگ قالالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ق.سات­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتى اراسىندا ەكىنشى جا­ساندى ينتەللەكت مەكتەبىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. ال د.سەرىكباەۆ اتىن­دا­عى شقتۋ بازاسىندا «Industrial AI» قۇزىرەتتىلىك ورتالىعىن جانە جاساندى ينتەللەكتىنى ونەركاسىپتىك كومپانيالاردا پايدالانۋ بويىنشا «Smart Driving Technologies» ينجينيرينگتىك ورتالىعىن اشۋ جوسپارلانعان.

فورۋمدا ءسوز كەزەگى بەرىلگەن وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ولگا گريگورەۆا شىعىس قازاقستان ايماعى يننوۆاتسيالىق جاعىنان الدا ەكەنىن ايتتى. ولاي دەيتىنى, وبلىستا 20-دان استام عىلىمي ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شقو عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا ارنالعان شىعىندار بويىنشا توپ-5 وڭىرگە كىرەدى ەكەن.

– ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وڭىردەگى يننوۆا­تسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, ۋنيۆەرسيتەتتەر, زەرتتەۋ ورتالىقتارى, كاسىپ­ورىندار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا بارىنشا قولداۋ كورسەتەمىز. ءبىزدىڭ ايماق ين­نوۆاتسيالىق بەلسەندىلىك تۇر­عى­سىندا ەلىمىز بويىنشا ەداۋىر الەۋەتت­ى. جيىرمادان اسا عىلىمي ۇيىم جۇ­­مىس ىستەيدى. 2023 جىلدىڭ قورى­تىن­­­دى­سىنا سايكەس, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىس­تارى­نا قارجى ءبولۋ بويىنشا ەل كو­لەمىن­دە ۇزدىك بەستىككە ەندىك. قالاداعى ۋنيۆەرسي­تەت­تەرىمىز دە الدىڭعى قاتاردا. مىسالى, شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتى زەرتتەۋ جۇمىستارى بويىن­شا الەم­دىك رەيتينگتە ءبىرشاما جوعا­رى­­لادى. اتال­­عان ءبىلىم وشاعىنداعى عا­لىم­دار جاڭا تەح­نولوگيالىق ماتەريالدار دايىنداپ, بو­لاشاعى بار باعىتتاردى زەرتتەۋدە ايا­نىپ قالىپ جاتقان جوق, – دەدى ولگا گريگورەۆا.

البەتتە, ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمدى مەملەكەت قاشاندا قولدايدى, ايماقتىق بيزنەس زەرتتەۋگە قاراجات سا­لادى. وبلىستا ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, جاڭا ماتەريالدار جاساۋ سالا­لارىندا اۋقىمدى جوبالار ءساتتى ىسكە اسى­رىلىپ جاتقاندىعى دا سونىڭ نى­شانى. قازىردىڭ وزىندە شقتۋ-دىڭ جالپى تابىسىندا عىلىمنىڭ ۇلەسى 33%-دى قۇ­رايدى. بۇل دەگەنىمىز, الەمدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەڭگەيى.

فورۋمعا جينالعان ساراپشىلارعا, عالىمدارعا, كاسىپورىن باسشىلارىنا شقتۋ رەكتورى ساۋلە راحمەتۋللينا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كاسىپورىندارمەن جانە شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىندەگى تاسىلدەرى مەن تاجىريبەسى تۋرالى دا اشىپ ايتىپ بەردى. رەكتوردىڭ سوزىنشە, بىلتىر جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىل­دانىپ, سالانى جاڭعىرتۋ, يننوۆاتسيالىق دامىتۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماقساتتار مەن باعىتتار بەلگىلەنگەن. ۋنيۆەرسيتەتتە ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى, كازتسينك جانە تاعى دا باسقا جەتەكشى كاسىپورىنداردىڭ تاپسىرىسىمەن 20-دان استام ءبىلىم باعدارلاماسى, كولىك تەحنيكاسى جانە تەح­نولوگيالار, تسيفرلىق اگرو-جۇيەلەر سىندى باعىتتا قولدانبالى باكالاۆريات باعدارلامالارى قۇرىلعان.

– سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 3,5 ەسە ۇلعايعاندىقتان, جوبالار سانى كۇرت ءوستى. ەسەسىنە, ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىم بيۋدجەتى دە ارتتى. ەگەر 2021 جىلى شامامەن 600 ميلليوندى قۇراسا, بيىل ول ەكى ميللياردتان استى. قولداۋدىڭ ارقاسىندا ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا «bi angar» بيزنەس-ينكۋباتورى, تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ كەڭسەسى قۇرىلىپ, استانا حابىمەن جانە وبلىس اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, «IT Hub» اشىلدى. قازىر «تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىك» ماگيستراتۋراسىنىڭ حالىقارالىق ءبىلىم باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, – دەدى ساۋلە راحمەتۋللينا.

سونداي-اق شقتۋ-دا عىلىمي-وندىرىستىك بازا قۇرىلىپ, مەديتسينالىق يمپلانت ونىمدەرىنىڭ 20-دان استام ءتۇرىن دايىنداۋ تەحنولوگياسىن جاسادى. ودان باسقا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسى ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن ازىرلەۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كەشەنى كومپانيالارىنىڭ نەگىزگى جانە قوسالقى ۇدەرىستەرى ءۇشىن كەشەندى باعدارلامالىق-اپپاراتتىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ ءۇشىن «Industrial AI» قۇزىرەتتىلىك ورتالىعىن قۇرۋ جۇمىستارى قولعا الىن­عان. بۇل اتالعان جوبالاردىڭ سە­رىك­تەستەرى شەتەلدىڭ كوشباسشى وقۋ ورىندارى. الداعى ۋاقىتقا قۇرىلعان تاعى ءبىر جوسپار – قىتايلىق سەرىكتەستەر قار­جىلاندىراتىن «Smart  driving technology» ورتالىعىن قۇرۋ. ونىڭ ماق­ساتى, AI تەحنولوگياسىن, سپۋتنيكتىك ناۆيگاتسيا, تەلەمەتريا جانە Big Data تەحنولوگيالارىن اۆتوكولىك اعىنىن رەتتەۋ, پيلوتسىز باسقارۋدا جانە سمارت جولداردى جاساۋدا قولدانۋدى كوزدەگەن. ساۋلە جادىگەرقىزىنىڭ ايتۋىنشا, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن قىزىقتى بولاتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى جوبا – مەتاللۋرگيا, پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالاسىنداعى قازاقستان-نەمىس عىلىم جانە تەحنولو­گيا­لار ينستيتۋتىن قۇرۋ. بۇل جوبانى گەرمانيانىڭ ءبىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان قارجىلاندىرۋ كوزدەلىپتى. ودان بولەك, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان دا قولداۋ كور­سەتىلەتىن كورىنەدى.

اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جوبالاردىڭ ەندى ءبىرى – الەمدەگى ەلەكترموبيلدەر نارىعىنىڭ قارقىندى دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, شقتۋ قىتايدىڭ تيانتسزين ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق پەن تاجىريبەگە باعىتتالعان لۋ بان شەبەرحاناسى اشىلدى. جوبا اياسىندا قىتاي قۇنى ميلليون دوللاردان اساتىن مامانداندىرىلعان وقۋ جابدىقتارى كەشەنىن جەتكىزدى. بىلتىرعى جىلدىڭ جازىندا د.سەرىكباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى تيانتسزين ۋنيۆەرسيتەتىندە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدان ءوتتى. قازىر ولار 400-دەن استام ستۋدەنتكە قىتايدىڭ اۆتوموبيلدەرىنە قىزمەت كورسەتۋ, زاماناۋي ۇلگىدەگى ونەركاسىپتىڭ قىر-سىرى توڭىرەگىندە ءبىلىم بەرىپ ءجۇر. بىرقاتار جوبا جۇزەگە اسىپ جاتسا, جوسپارداعى جوبالار دا از ەمەس. جوعارىدا ايتىپ وتكەننەن باسقا ەلەك­ترموبيل اككۋمۋلياتورلارىنا ار­نال­عان جاڭا بۋىن ماتەريالدارىن ازىرلەۋ ءۇشىن ماتەريالتانۋ زەرتتەۋلەرىنە باعىتتالعان عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ دا جوسپارلانعان. جالپى, جوبا-جوسپارلاردىڭ تۇپتەپ كەلگەندە ماقساتى – ساپالى كادرلار دايارلاپ, بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ.                 

فورۋمنىڭ سوڭىنا قاراي بىلدەي بەس كاسىپورىنمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى. ولار – «Alpha-Safety»  جشس باس ديرەكتورى الەكساندر سكالابان, «اسس قورعان» جشس ديرەكتورى ايقىن نۇراسىلوۆ, «Geosat» جشس ديرەكتورى ەۆگەني گروحوتوۆ, «گرپ ۆوستوك» جشس ديرەكتورى  رومان سەمەنوۆ جانە «گەورەسۋرس ينجينيرينگ» جشس ديرەكتورى قۇرمانعازى جانعازين.

– بۇگىن ءبىز RnD فورۋمى اياسىندا بىرنەشە كومپانيامەن مەموراندۋمعا قول قويدىق. بۇدان بىلاي ولارمەن  عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ باعىتىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەيمىز. وسىعان دەيىن وبلىستاعى تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا باعىتىنداعى كومپانيالارمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ كەلگەنبىز. الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاۋىپ, قارىم-قاتىناس نىعايا بەرمەك. ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمدى ورگە سۇيرەيتىندەي زەرتحانالىق جابدىقتار جەتكىلىكتى. ناتيجە دە جامان ەمەس. سونداي-اق گەولوگيا, مينەرالوگيا جانە بارلاۋ باعىتىندا بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندار دايارلاۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك, – دەدى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ساۋلە راحمەتۋللينا.

بۇگىنگى جاسالعان مەموراندۋم ەكى جاق تاراپتارعا دا ءتيىمدى بولماق. تاراپتارعا عانا ەمەس, بىرلەسە, كەڭەسە وتىرىپ, يندۋستريانىڭ دامۋىنا دا داڭعىل جول اشۋى مۇمكىن.

فورۋمنىڭ رەسمي بولىمىنەن سوڭ كەلگەن مەيماندار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ شەبەرحانالارىنا ەكسكۋرسيا جاساپ, جوعارىدا ايتىلعان جوبالاردىڭ بىرقاتارىن كوزبەن كوردى. بۇدان سوڭ ولار «الەمدىك نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن اۆتوموبيل جاساۋ سالاسىنىڭ كلاستەرىن دامىتۋ», «ماشينا جاساۋعا ار­نالعان اۆتوماتتاندىرۋ جانە روبوت­تەحنيكا تەحنولوگيالارى», «تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە ارنالعان جاساندى ينتەللەكت جانە اۆتوماتتاندىرۋ», «تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ تۇراقتى دامۋى: رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى» تۋرالى فورسايت سەسسيالارىنا قاتىستى. بۇل جەردە دە كاسىپكەرلەر تاجىريبە الماسىپ, يننوۆاتسيالىق ويلارىمەن ءبولىستى. مىسالى, «مايلى داقىلداردىڭ تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعى» جشس ديرەكتورىنىڭ مال شارۋاشىلىعى جو­نىندەگى ورىنباسارى دانيار ابىتاەۆ ساۋىن سيىرلاردى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيە ارقىلى ساۋ تەتىگىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگىن ايتادى.

– الەمدىك ۋرباندالۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. اۋىلداعى اعايىنداردىڭ كوبى قالاعا كوشتى. ەندىگى كەزەكتە اۋىلداردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جەرىنە قاراي مال ءوسىرىپ, ەگىن ەككەن دۇرىس شىعار. مامان تاپشى دەسەك, اۆتو­ماتتاندىرىلعان جۇيەنى جۇزەگە اسى­رايىق. ماسەلەن, ءسۇت فەرماسىنا دابىل بەلگىسىن قويىپ, سيىرلاردى ساۋىن بولىگىنە قاراي وزدىگىنەن وتكىزەتىندەي جاساسا دەيمىن. بۇل تاجىريبەدە بار. وسىلاي اۋىل شارۋاشىلىقتى العا جىلجىتساق, – دەيدى جاس فەرمەر دانيار فاريد ۇلى.    

ءيا, وسىنداي فورۋمداردا اركىمنىڭ ويىندا جۇرگەن جوبا-جوسپارلار تالقى­لاۋعا ءتۇسىپ, جۇزەگە اسۋىنا ءبىر قادام جاقىندايدى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت شاڭىراعىندا باستارى قوسىلعان عا­لىمدار مەن كاسىپكەرلەر تىڭ يدەيامەن جۇمىسقا كىرىسەدى.

ايتا كەتەيىك, قازىرگى ۋاقىتتا شقتۋ-دا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن ستۋدەنتتەر تارتۋ جۇمىستارى دا جۇيەلەنىپ قالدى. شەتەلدەردەن, ياكۋتيادان دا كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقاندار بار. كادرلار دايىنداۋ بويىنشا ەكى باعىت ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت – ءۇمز, قازتسينك سياقتى الپاۋىت كاسىپورىندارمەن سەرىكتەسە جۇمىس ىستەپ, تاجىريبە الماسۋعا قولايلى ورتا.

وسكەمەن