قازاقستاننىڭ يتاليا رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى الماس حامزاەۆ پەن يسپانيا كورولدىگىندەگى ەلشىسى ەرعالي بولەگەنوۆكە جولدانعان ساۋالداما سۇراقتارىندا بۇل ەلدەردىڭ ەكونوميكا جانە تۋريزم سالالارىنداعى تابىستارى جانە ولارمەن وسى سالالاردا قازاقستاننىڭ بايلانىسى, قانداي جەتىستىكتەرىنەن ۇيرەنۋگە بولاتىنى ايتىلعان ەدى. تومەندە الماس ناسرەددين ۇلى مەن ەرعالي بولەگەن ۇلىنىڭ جاۋاپتارىن جاريالاپ وتىرمىز.
ا. حامزاەۆ: يتاليا يندۋستريالىق ءارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكاعا يە, ونىڭ جان باسىنا كەلەتىن تابىستارىن فرانتسيامەن جانە ۇلى-بريتانيامەن سالىستىرۋعا بولادى. ەل ەكونوميكاسى يندۋستريالىق تۇرعىدا دامىعان جانە جەكەمەنشىك كومپانيالار باسىمدىق تانىتاتىن سولتۇستىك پەن ءبىرشاما از دامىعان, مەملەكەتتىك دوتاتسيالارعا كىرىپتار اگرارلىق وڭتۇستىككە بولىنەدى. ونەركاسىپكە قاجەتتى كوپتەگەن پايدالى قازبالار جانە ەنەرگيانىڭ 75 پايىزدان استامى يتالياعا سىرتتان اكەلىنەدى.
قازىرگى كەزدە ەكونوميكالىق احۋال كەرەمەت بولىپ وتىرعان جوق. يتاليا ەكونوميكاسى 2008-2009 جىلدارعى الەمدىك ەكونوميكاداعى ءوسۋدىڭ باياۋلاۋ سالدارىنان سىرت قالعان جوق. يتاليانىڭ ءىجو-سىمەن سالىستىرعاندا سىرتقى قارىزى 2009 جىلى 117,3 پايىزدى قۇراسا, بيىلعى جىلعا 123,2 پايىز بولجانىپ وتىر. 2009 جىلى بيۋدجەت تاپشىلىعى 5,3 پايىزدى قۇرادى. جاھاندىق قارجى داعدارىسى قازاقستان مەن يتاليا اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ءوسۋ سەرپىنىنە دە سالقىنىن تيگىزدى. قر كەدەن كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 2008 جىلى 13,2 ملرد. دوللاردى قۇراسا, 2009 جىلى ءوزارا ساۋدا دەڭگەيى 8,16 ملرد. دوللارعا دەيىن تومەندەدى.
سولاي بولساداعى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردا بەرىك ىرگەتاس قالانعان. بۇعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يتاليا رەسپۋبليكاسىنا 2009 جىلعى قاراشاداعى رەسمي ساپارى بارىسىندا بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويىلۋى ىقپال ەتتى. “قازمۇنايگاز” ۇك” اق پەن ءEnى كونتسەرنى اراسىندا قول قويىلعان كەلىسىم بويىنشا گاز وڭدەۋ زاۋىتى مەن گاز تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىن ىسكە قوسۋدى, سىيىمدىلىعى 60000 توننا بولاتىن كەمەلەر جاساۋ ءۇشىن قۇرعاق دوكتى ىسكە اسىرۋ, پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ, بىرلەسكەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كوزدەلگەن.
ءFىnmeccanىca كونتسەرنىمەن – عارىش, اۆياتسيا, ەلەكترونيكا, ەنەرگەتيكا, كولىك سالالارىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ ىسىندەگى يتاليان كوشباسشىسىمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ەلەۋلى وقيعاعا اينالىپ وتىر. ءFىnmeccanىca ءوزىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى SELEX Sensors and ءAىrborne Systems ءLىmىted ارقىلى “قازاقستان ينجينيرينگ” ۇك” اق-پەن قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكاعا كۇردەلى جوندەۋ جانە جاڭعىرتۋ جۇرگىزۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. ت-72 تانكىن جاڭعىرتۋ وسىنداي العاشقى جوبا بولۋى ءتيىس.
“قتج ۇك” اق پەن Ansaldo STS ەنشىلەس كومپانيالارىنىڭ بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋى قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ەڭ ءىرىسى سانالادى. بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ ماقساتى جوبالاۋ-ىزدەستىرۋ جانە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن ورىنداۋ, تەمىرجول كولىگىنىڭ قاجەتتەرى ءۇشىن ءونىم ءوندىرۋدى, سونىڭ ىشىندە وسى زامانعى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا بەلگى بەرۋ جانە بايلانىستى ورىنداۋ بولىپ تابىلادى.
سول سەكىلدى “سامۇرىق-قازىنا” ۇاق, باتىس قازاقستان ماشينە جاساۋ كومپانياسى مەن General ءElectrىc ءOىl and Gas – Nuovo ءPىgnone S.p.A اراسىندا GE 10-2 گاز تۋربينالارىن ءوندىرۋ, جيناۋ جانە سىناق جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جونىندەگى بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ ماڭىزدى شارا سانالادى. مۇنداي گاز تۋربينالارى مۇناي-گاز ونەركاسىبىندە قولدانىلىپ, قازاقستان, رەسەي, قىرعىزستان, ءازىربايجان, وزبەكستان جانە تۇركىمەنستان اۋماعىندا ورناتىلادى.
سونداي-اق مۇناي-گاز قۇرال-جابىقتارىن جوندەۋ جانە دايىنداۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن, مەتالل كونسترۋكتسيالار مەن ماشينە جاساۋ بولشەكتەرىن شىعارۋ جونىندە بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋعا قاتىستى باسقا دا قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋ ءۇردىسى سوڭعى جىلدار ىشىندە جاقسى قارقىن الىپ, يتاليا قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق ارىپتەستەرى قاتارىنان جەتەكشى ورىن العانىن كورسەتتى جانە بۇل ەل ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ ماڭىزدى ينۆەستورى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان يتاليالىق جانە ەۋروپالىق بيزنەس ءۇشىن ورتالىق ازيانىڭ كوشباسشىسى بولىپ تابىلادى. قازىرگى كەزەڭدە قازاقستانعا ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ساقتاۋ وتە ماڭىزدى. ال كەدەن وداعىنىڭ قىزمەت ىستەي باستاۋىنا بايلانىستى بۇل مىندەت وزەكتى بولا تۇسەدى.
ە.بولەگەنوۆ: جاھاندىق قارجى جانە ەكونوميكالىق داعدارىس يسپانيا ەكونوميكاسىنا ايتارلىقتاي سالقىنىن تيگىزسە دە, بۇل ەل ەۋرووداقتىڭ بارىنشا دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. يسپانيانىڭ جوعارى دامىعان ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى بار. سولاردىڭ ىشىندە ماشينە جاساۋ مەن مەتالل وڭدەۋ, ەنەرگەتيكا, قۇرىلىس, اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە, البەتتە, تۋريزم بارىنشا دامىعان سانالادى.
ءتيىمدى ءارى جوعارى تابىستى سالا رەتىندە تۋريزم يسپانيا ەكونوميكاسىنا زور ىقپال جاساپ وتىر. ءتۋريزمنىڭ ارقاسىندا حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ كوپتەگەن سالالارىندا جانە حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىندا باسىمدىقتار وزگەردى. سول سەكىلدى جۇمىس كۇشى مەن قارجى ارناسىن بولۋگە تۋريزم اسەر ەتىپ كەلەدى. بۇگىندە يسپانيانىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 70 پايىزىن تۋريزم سالاسىنا جاتاتىن قىزمەت كورسەتۋ سەكتورى بەرىپ وتىر. سول سەكىلدى جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى جاستاعى يسپاندىقتاردىڭ 72 پايىزى تۋريزم سالاسىمەن قامتىلعان. بۇۇ-نىڭ بۇكىلالەمدىك تۋريستىك ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرى مادريدتە ورنالاسۋى جايدان-جاي ەمەس. شەتەلدىك تۋريستەردىڭ كەلۋى تۇرعىسىنان يسپانيا الەم مەملەكەتتەرىنىڭ ۇزدىك ۇشتىگىنە كىرەدى, ال ەۋروپادا بىرىنشىلىكتى فرانتسيامەن عانا ءبولىسەدى. بۇعان تابيعي جانە مادەني-تاريحي كورنەكتى ورىنداردان باستاپ ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا دەيىن اسەر ەتەتىنى بەلگىلى.
ءتۋريزمنىڭ دامۋى ەكونوميكالىق جاي-كۇيگە تىكەلەي بايلانىستى بولعاندىقتان, بۇگىنگى زاماندا شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن جوعارى دەڭگەيدەگى سەرۆيس قىزمەتى, دامىعان كولىك ينفراقۇرىلىمى, سونىڭ ىشىندە كەڭ تارامدالعان اۆتوموبيل, جوعارى جىلدامدىقتاعى تەمىر جول جانە ۇزاق قاشىقتىققا ارنالعان اۆياتسيا قاتىناسى قاجەت ەكەندىگى تۇسىنىكتى.
يسپانيانىڭ, قازاقستاندىق ولشەمدەر تۇرعىسىنان العاندا, شاعىن گەوگرافيالىق اۋماقتا ورنالاسۋى, جەرورتا تەڭىزى ماڭىنداعى ىلعالدى جانە جالپى اۋماقتاعى كونتينەنتالدىق كليماتى, سونداي-اق تەڭىز جاعالاۋى مەن ەل ورتالىعى اراسىنداعى بيىكتىكتەردىڭ ەلەۋلى ايىرماشىلىعى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جىلدىق ورتاشا تەمپەراتۋرانىڭ ءوسۋ ۇدەرىسىنە قاراماستان, يسپانيا ازىرگە ءوز مەيماندارىنا دەمالىستىڭ جازعى دا, قىسقى دا تۇرلەرىن ۇسىنۋعا قابىلەتتى. ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارى جۇرتتى قاتتى قىزىقتىرادى.
تۋريستەر ءۇشىن يسپانيانى تارتىمدى ەتە تۇسەتىن ءبىر سەبەپ ونىڭ باي تاريحى بولىپ تابىلادى. بۇل ەل 1936-1939 جىلدارعى ازامات سوعىسى, ەكىنشى جاھاندىق سوعىس, بولماسا حح عاسىرداعى باسقا جاھاندىق قاقتىعىستارعا قاتىسپادى, ءسويتىپ ءوز قالالارى مەن كونە ەسكەرتكىشتەرىن ساقتاپ قالا الدى. بۇگىندە اقش, ەۋروپا مەن شىعىس ازيادان, قىتاي مەن جاپونيادان كەلگەن تۋريستەر يسپانيامەن ءجۇرىپ ءوتۋدى ايرىقشا ۇناتادى.
تارتىمدىلىق قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى يسپان حالقىنىڭ داستۇرلەرى مەن سالت-ساناسى بولسا كەرەك. يسپانيانىڭ كوپتەگەن قالالارىندا ءوزىنىڭ بىرەگەي داستۇرلەرى مەن مەيرامدارى بار. يسپان كورريداسى مەن فلامەنكونى, يسپان فۋتبولىن دۇنيە ءجۇزى جاقسى بىلەدى. سونىمەن بىرگە بارلىق تۋريستىك مارشرۋتتارعا قولايلى قوناق- ۇيلەر, جاقسى ۇيىمداستىرىلعان كولىك, ۇلتتىق داستۇرگە باي تاعامدار ازىرلەيتىن مەيرامحانالار, كورنەكتى ورىندار مەن ءتۇرلى تىلدەردەگى كورسەتكىشتەر قىزمەت ەتەدى.
قازىرگى كەزدە قازاقستان مەن يسپانيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى, سونىڭ ىشىندە تۋريزم سالاسىنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. 2009 جىلعى شىلدەدە ەكى ەلدىڭ تۋريزم سالاسىنداعى مينيسترلىكتەرىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمىنا قول قويىلدى.
ەگەر قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىنا اسا قاجەتتى مۇمكىندىكتەردى, سونىڭ ىشىندە دالاسى مەن تاۋلارى, شولەيتتەرى مەن ورماندارى, وزەندەرى مەن تاقىر وڭىرلەرى استاسىپ جاتاتىن تابيعاتىن, باي تاريحي مۇرالارىن, تاڭعاجايىپ فلوراسى مەن فاۋناسىن ەسكەرەر بولساق, ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى تۋريزم ورتالىعىنا اينالۋ مۇمكىندىگى زور ەكەنىن تۇسىنەمىز.
ەگەر ءتۋريزمدى دۇرىس دامىتا بىلسەك, ول باسقا سالالاردىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى, سوعان ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, ءتۋريزمنىڭ ارقاسىندا يسپانيادا جارناما بيزنەسى, تاماق ونەركاسىبى, كولىك, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دامۋ ۇستىندە. تۋريزم سالاسىندا كوپتەگەن كاسىپورىندار قۇرىلىپ, مۇنىڭ ءوزى وڭداعان مىڭ جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, قارجى ارناسىنىڭ ەلگە اعىلۋىنا مۇمكىندىكتەر تۋعىزعان.
يسپانيادا تۋريزم سالاسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ كەستەسى, ونىڭ قالىپتى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ۇيرەنۋگە بولاتىن تاجىريبە. البەتتە مۇندا مەملەكەت تاراپىنان كوزقاراستىڭ ورنىقتى بولۋى ايرىقشا ماڭىزدى.
قازاقستاننىڭ قىسقا مەرزىمدەگى ەكونوميكالىق دامۋى ەلدىڭ تۋريستىك سالاسىن دامىتۋعا مول الەۋەتتىڭ بار ەكەنىن كورسەتەدى.