بۇيىرسا, بۇگىن ۇلىق ۇلىس نەمەسە التىن وردانىڭ ءاز شاھارى سارايشىق جۇرتىندا – اتىراۋدا ۇلتتىق قۇرىلتاي ءۇشىنشى جيىنىنىڭ سەكتسيالار جۇمىسى باستالادى. ەرتەدە جايىق اعىنى قاتتى, ايدىنى شالقار ۇلى سۋ اتالىپتى. اراب ساياحاتشىسى ءابۋ ءات-ءتانجي ياكي يبن باتۋتتا: «دۇنيەدە باعداتتان كەيىن جۇزبەلى كوپىردى وسى سارايشىقتان كوردىم. وتىز سارايى, ءتورت مەشىتى كوز جاۋىن الادى» دەپ جازىپتى. وسى شاھار قورىمىندا موڭكە تەمىر, توقتا حان, جانىبەك, ءامىر وقاس, قاسىم حان, شاھ ماماي, ءجۇسىپ حان سىندى جەتى قاعاننىڭ سۇيەگى باقيلىق مەكەنىن تاپقان. مۇنى پانتەون دەسەك تە بولادى. سارايشىق – بيىل 800 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان جوشى ۇلىسىنىڭ وسى وڭىردەگى ساراي باتۋ مەن ساراي بەركەدەن كەيىنگى ءۇشىنشى ءىرى ورتالىعى.
حالىق اراسىندا «جوشىنىڭ قازاسىن شىڭعىس حانعا ەستىرتۋ» دەپ ايتىلاتىن ەجەلگى جوقتاۋدىڭ جۇرناعىنداعى:
تەڭىز باستان بىلعاندى,
كىم تۇندىرار, ۋا, حانىم؟
تەرەك تۇپتەن قۇلادى,
كىم تۇرعىزار, ۋا, حانىم؟ – دەگەن جولداردى – «ەلدىڭ ارمان-اڭسارى, كوكەيكەستى سۇراعى» دەۋ اقىلعا قونىمدى.
شىڭعىس حاننىڭ بۇعان جاۋابى:
تەڭىز باستان بىلعانسا,
تۇندىرار ۇلىم – جوشى-ءدۇر.
تەرەك تۇپتەن قۇلاسا,
تۇرعىزار ۇلىم – جوشى-ءدۇر!..
بۇل قاعاننىڭ قىپشاق دالاسىندا ۇيىسقان ۇرپاعىنا سەنگەنىن, ەلدىك ىستەرى ءۇرىم-بۇتاعى ارقىلى جالعاساتىنىنا ۇمىتتەنگەنىن اڭعارتادى.
بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى يگى قارىم-قاتىناس, ءابۋ ناسىر ءال-فارابي نۇسقاعانداي, «ىزگى ەلدىڭ تۇرعىنى» بولۋ (ول ۋاقىتتا قالا-مەملەكەت) – باسشىنىڭ دا, قاراپايىم حالىقتىڭ دا ارمانى. ونى ۇيلەستىرەتىن – قانى بار, جانى بار ازاماتتار. قازاقتىڭ اتا سوزىندەگى مىنا دانالىقتى ۇمىتپالىق: «ادام بولار بالانىڭ كىسىمەنەن ءىسى بار/ ادام بولماس بالانىڭ كىسىمەنەن نەسى بار» نەمەسە: «نامىسى بار جىگىتتىڭ نار كۇشىندەي كۇشى بار/ نامىسى جوق جىگىتتىڭ نامىسپەنەن نەسى بار».
بۇگىنگى قوعامنىڭ بۇرق-سارق قايناعان ماسەلەسىن اتقارۋشى بيلىكپەن, جۇرتشىلىقپەن بىرلەسە شەشۋ – ادامي جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى, نامىستى ازاماتتاردىڭ ميسسياسى. ىبىراي التىنسارى ءھام الاش زامانىندا «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەگەندەگى ونەر – قازىرگىدەي بىرىڭعاي «يسكۋسستۆو» ەمەس, تەحنيكا مەن تەحنولوگياعا بەيىمدىلىك.
پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ ۇلىتاۋ تورىندەگى ءىزاشار جيىندا: «قۇرىلتايدىڭ باستى ماقساتى – جاڭا يدەيالار مەن جاسامپاز قادامدار ارقىلى ۇلت بىرلىگىن نىعايتۋ. ءبىز ەڭ الدىمەن ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋىمىز قاجەت» دەگەن ەدى.
ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنە وزگەرىس اكەلگەن رەفورمالار, ونىڭ بارلىق سالاعا باعىتتالعان قاناتتاس بولىكتەرى, سونىڭ ىشىندە حالىق ناقتى سەزىنگەن «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسى, «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى, شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ سىندى باستامالار جالعاساتىنى ءسوزسىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسات, ەكونوميكا, يدەولوگيا باعىتىنداعى ادىلەتتىلىك ستراتەگياسىن قوعام وڭ قابىلداپ جاتقانىن دا اتاپ وتكىمىز كەلەدى. ەندىگى ونىڭ ناتيجەسى – مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ساليقالى, سىندارلى ارىپتەستىگىندە.
فرانتسۋز ويشىلى شارل مونتەسكە ەلدىڭ ەلدىگىن بىلايشا تۇسىندىرەدى: «ادامدار كوپ نارسەنى – تابيعاتتى, ءدىندى, زاڭداردى, بيلىك قاعيداتتارىن, وتكەننىڭ ونەگەسىن, سالت-ءداستۇردى باسقارادى. وسىنىڭ ءبارى حالىق رۋحىن قالىپتاستىرادى». بۇل ءسوزدى بىزدە باعزىدان حالىق رۋحى بولعانىن, سونىڭ ارقاسىندا ەل رەتىندە قالىپتاسىپ-دامىعانىمىزدى كورسەتۋ ءۇشىن دايەكتەدىك. بىراق ول مىنا اۋمالى-توكپەلى زاماندا الاش زيالىلارى قام جەگەندەي ماۋجىراپ كەتپەۋى كەرەك. سول ءۇشىن دە پرەزيدەنت ادىلەتتىكتى العا تارتىپ, ەل مەن قوعامدى قوجىراتاتىن, اياقتان شالاتىن ماسەلەلەرمەن كۇرەسۋدى كۇن تارتىبىنە شىعارىپ وتىر.
ەۋروپادا «گەرمان حالقىن ۇلت ەتكەن – XVI عاسىردا مارتين ليۋتەر دويچ تىلىنە اۋدارعان بيبليا» دەگەن ءسوز بار. بۇل جەردە ماسەلە ەلدى تۇتاستىراتىن ءتىل مەن رۋحاني ۇعىم-تۇسىنىكتە بولىپ تۇر (بايىرعى نەمىس جەرى 330-دان استام كىنازدىككە ءبولىنىپتى). ءبىز دە بەينەلى تۇردە ءدال وسىلاي قازاقتى قازاق ەتكەن – XV-XVIII عاسىرلارداعى جىراۋلار تولعاۋى, قاھارماندىق جىرلار, ۇزىلمەگەن ۇلت دانالىعى دەي الامىز. مۇندا جۇيەلەنگەن ەل قورعاۋ دا, ەڭبەك تە, ءدىن دە, ءبىرتۇتاس ءتىل مەن ءدىل دە, ءداستۇر دە بار. مىنە, حالىق رۋحىنىڭ باستاۋى.
حالىق رۋحى ادىلەتتى قازاقستانعا اۋاداي قاجەت. بۇل – ەلدىڭ, قازاق ۇلتى مەن ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ ءبىر اعزا بولۋىنىڭ كورسەتكىشى.
بۇگىنگى حالىق رۋحىن – مەملەكەتشىلدىك, ۇيدە جانە قىزمەتتە ەڭبەككە ادالدىق, پاراساتتى تالعام, ءداستۇر مەن اعا بۋىندى قادىرلەۋ, اباي دانا ساقتاندىرعان «وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق, ەرىنشەك, بەكەر مالشاشپاقتان» اۋلاق ءجۇرۋ, ۇجىمعا (وتباسى, قوعام, بالاباقشا, مەكتەپ, ۋنيۆەرسيتەت, قىزمەت ورنى) شىنايى باۋىر باسۋ, الەم ءبىلىم-عىلىمىن تانۋعا, وقۋعا, زەرتتەۋگە قۇشتارلىق قۇرايدى. وسى ولشەم ءبىزدى وسىرەدى, شىڭدايدى, دەڭگەيىمىزدى انىقتايدى.