«امىرە ءان سالعاندا, قانداي كۇشپەن, ايقايمەن بىرنەشە اندەر ايتقاندا, ءتۇسى بۇزىلماس ەدى. كۇشپەن ايتاتىن اندەردى ايتاردا, بارلىق دەمىن ءبىر-اق جيىپ الاتىن. وڭ جاق القىمىندا موينىنىڭ قالتاسى بار ەدى. سوعان بار دەمدى تولتىرىپ اپ, ۇنەمدەپ شىعارىپ كوپكە دەيىن دەمالمايتىن. امىرە ءاندى ىلعي ءسۇيىپ, ۇناتىپ, ءوزى انگە عاشىق بولعانداي بوپ ايتاتىن. حالىق كوپ بولسا, دەلەبەسى قوزىپ كەتەتىن. قۇيىنداي ۇيىتقىپ, قۇلانداي ويناقتاپ جۇيتكىپ, دابىلداي ساڭقىلداپ, كىشىرەك تەاترعا سىيماي, دالادا بولسا جەر مەن كوكتىڭ اراسىن جاڭعىرتار ەدى. اسا كوتەرىلىپ ءان سالعاندا, جەكە كەلە جاتقان بايگە اتىنداي جارقىلداپ, ويناقتاپ كەتەر ەدى».
بۇل – ايگىلى اكتەر قاليبەك قۋانىشباەۆتىڭ ۇلى ءانشى تۋرالى ايتقان رياسىز ەستەلىگى, امىرە قاشاۋباەۆ ونەرىنە بەرگەن ءادىل باعاسى. ال جازۋشى جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى ء«انشى» اڭگىمەسىندە: «...ءان سالسا, ول ءوزىن-ءوزى ۇمىتادى, ءاننىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلەدى, ونىڭ داۋسى كومەيىنەن شىقپايدى, جۇرەگىنەن شىعادى. ول ءاننىڭ ءار ناقىسىن ۇعادى, ءاندى عانا سۇيەدى. ول ءتاتتى ۇنگە, توپقا بولا جارالعان ادام. ءان سالسا راقاتتانىپ, گۇل-گۇل جاينايدى. كوزى دە, اۋزى دا, دەنەسى دە, قولى دا بىرگە ءان سالادى. امىرقان كىسى ەمەس, انگە اينالادى. ...امىرقاننىڭ كيىمى دە, ءجۇرىس-تۇرىسى دا جات ەدى, قازاقتىڭ ەركىندىگىن ەسكە ءتۇسىرۋشى ەدى...» دەپ تولعانادى.
راسىمەن دە 1925 جىلى پاريج تورىنە بارىپ ءان شىرقاپ, كۇمىس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاپ قايتقان امىرە فەنومەنىنىڭ سىرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن اشىلعان جوق. ال ونىڭ ارمانى... سوڭعى دەمى ۇزىلگەنشە ءۇمىتىن ۇزبەي, سۇيىكتى ءرولىن ۇزدىگىپ كۇتكەن ءانشىنىڭ ۇلى ارمانى ورىندالماعان كۇيى وسىدان تۋرا 90 جىل بۇرىن كەنەتتەن قيىلعان ەدى.
ءيا, بيىل قازاقتىڭ تۇڭعىش ۇلتتىق وپەراسى «قىز جىبەكتىڭ» ساحنالانعانىنا 90 جىل تولادى.
از-كەم شەگىنىس جاساساق. ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ ايگىلى «قىز جىبەك» وپەراسىنىڭ پارتيتۋراسىن تۇڭعىش رەت قولىنا العاندا, ءانشى ءوزىنىڭ ۇلى ارمانىنا ءبىرتابان جاقىنداعانداي ەسى شىعىپ ەرەكشە قۋانعان-تىن. ىشتەي دايىندالىپ, قويىلىم پرەمەراسىن اسىعا كۇتكەن. الايدا ول ءانشىنىڭ مەجەلى ۋاقىتتا تىڭدارمانىنا جەتپەي, باس كەيىپكەر قىز جىبەكتىڭ تولەگەنىن جوقتايتىن ارياسىنداي كورەرمەنى ءۇشىن ءبىر-اق ساتتە ازالى اۋەنگە اينالىپ كەتەرىن ءانشى ول ۋاقىتتا ءتىپتى سەزبەگەن دە ەدى...
ءبارى دە ءانشىنىڭ اتاعىن اسپانداتقان سول فرانتسيا ساپارىنان باستالعان بولاتىن. كارى قۇرلىقتان ۇلكەن ابىرويمەن ورالعان ءانشىنىڭ ودان كەيىنگى ءومىرى ادام توزگىسىز دۇربەلەڭگە اينالدى. سەبەپ – امىرە قاشاۋباەۆ پەن ۇلت قايراتكەرى مۇستافا شوقايدىڭ پاريجدەگى قۇپيا كەزدەسۋى. جات ەلدەگى جۇزدەسۋ جايلى ءانشىنىڭ ءوزى گۋبەرنيالىق «قازاق ءتىلى» گازەتىنە پاريج ساپارى تۋراسىنان سۇحبات بەرىپ وتىرىپ ءمالىم ەتەدى. وسىنى جەلەۋ ەتكەن بىرىككەن باس ساياسي باسقارما (وگپۋ) تىڭشىلارى قازاق ەميگرانتى مۇستافا شوقايمەن استىرتىن بايلانىسى بار دەپ كۇدىكتەنىپ, امىرەنى سانسىز سۇراقتىڭ استىنا الادى. بەيمەزگىل جانە بەيۋاقىتتاعى شاقىرتۋلار مەن ءجوندى-ءجونسىز تەرگەۋ, ادام توزگىسىز ازاپتاۋلار, كۇنى كەشە عانا جانىندا بىرگە ءجۇرىپ, جاقىنىنا اينالعان جانداردىڭ قارا باستارىنىڭ قامى مەن قاۋىپسىزدىگىن كۇيتتەپ سىرت اينالۋى, تەاتردا ويناپ كەلگەن رولدەرىنەن شەتتەتىلۋى, داۋىس جازۋ ءۇشىن ماسكەۋدەن ارنايى كەلگەن ماماندارعا بەرىلەتىن تىزىمنەن ءوز ەسىمىنىڭ سىزىلىپ تاستالۋى – مۇنىڭ بارلىعى امىرەنىڭ نازىك جانىن اياماي جانشيدى. اسىرەسە, جانىنا قاتتى باتقانى – ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ قولتاڭباسىندا 1934 جىلدىڭ 7 قاراشاسى كۇنى قويىلعان قازاقتىڭ تۇڭعىش وپەراسىنان الاپات انشىگە لايىق ءرولدىڭ تابىلماۋى بولدى. قانشا توزۋگە, شىداۋعا تىرىسقانمەن دە, پەندە ەمەس پە, توزە-توزە ءتوزىم دە تۇگەسىلدى. داڭق شىڭىنا شىعا تۇرا شىعارماشىلىق شاراسىزدىققا شىرمالدى. پاريج اسپانىن انمەن اۋەلەتىپ, تاڭداي قاقتىرعان, قازاقتىڭ انشىلىك ءداستۇرىن دۇنيەجۇزىنە تانىتقان دارا دارىن ەندى ىشەر اس, كيەر كيىمگە زار بولىپ, «اششى سۋمەن» دوستاسا باستادى. ىشتەگى كۇيىكتى وسىلاي باسقىسى كەلدى. ءسويتىپ, ۇلى تالانت ءوزىنىڭ انشىلىك عۇمىرىنا ماڭگىلىك نۇكتە قويدى. ونەر يەسىنىڭ وسى ءبىر قيىن كۇندەردەگى ايانىشتى ءحالىن ۇلتتىق وپەرانى شىرقاۋ بيىككە كوتەرگەن كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكي: «پاريج بەن ستراسبۋرگتىڭ ساحنالارىندا جارىق جۇلدىزداي جارق ەتىپ كورىنگەن امىرە قاشاۋباەۆ سەنىڭ الدىڭدا تۇر. كوزى قانتالاپ موليگەن, دەنەسىنە تەر سىڭگەن, داۋسى بارلىققان, ەڭسەسى ءپاس ادام سول امىرە قاشاۋباەۆ پا؟ ءالى دە بولسا ماعان بىردەڭەنى دالەلدەمەك بولادى... كوپە-كورىنەۋ جىلاپ تۇر. بىراق بۇل ماستىقتىڭ اسەرىنەن توگىلگەن كوز جاسى ەمەس ەدى. جوعالعان, الدانعان ءومىردىڭ اششى سولىعى ەدى. قازىر داۋسىنان ايىرىلعان شاعىندا ونىڭ كەزدەسىپ, باس قوسار ادامى دا شامالى, وعان كوڭىل ءبولىپ جاتقان ەشكىم جوق. ءوزىنىڭ جالعىزسىراپ قالعانىنا, ەلەۋسىز قالعانىنا قاتتى قامىعادى ول», – دەپ جازادى ءوزىنىڭ ء«دۇيىم دۇلدۇلدەر» اتتى ەڭبەگىندە.
ال «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ 11 قاراشا كۇنگى سانىندا مىناداي نەكرولوگ بەرىلدى: ء«نويابردىڭ 5-ىنەن 6-سىنا قاراعان تۇنگى ساعات ۇشتە قازاقستاننىڭ بەلگىلى حالىق ءانشىسى امىرە قاشاۋباەۆ از كۇن اۋىرىپ, قايتىس بولدى». بۇل – رەسمي دەرەك. ال بەيرەسمي مالىمەتكە سۇيەنسەك, قويىلىمنان وزىنە لايىق ءرول بۇيىرماسا دا, تەاترعا كۇندە كەلىپ, دايىندىققا قاتىسىپ, وپەرانىڭ ساحنالانۋىن اسىعا كۇتىپ جۇرگەن ءانشىنىڭ جانسىز دەنەسى ءدال ءوزى تاعاتسىزدانا توسقان «قىز جىبەگىنىڭ» تۇساۋى كەسىلەتىن كۇن قارساڭىندا وپەرا تەاترىنا جاقىن ماڭنان تابىلىپتى. بۇل بولجامدى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ 1945 جىلعى 25 قاراشاداعى نومىرىندە جارىق كورگەن جازۋشى نيكولاي انوۆتىڭ ماقالاسىنداعى: «ۆراگي نارودا, تراۆيۆشيە امرە, حوتەلي پوحورونيت سلاۆۋ نارودنوگو پەۆتسا ۆ ودنوي موگيلە س پوكوينيكوم», – دەگەن مىنا ءبىر ءسوزى راستاي تۇسەدى. قالامگەر جازباسىنداعى بۇل جولدار امىرە قاشاۋباەۆ وكپە قابىنۋى سالدارىنان بولعان اۋرۋدان ەمەس, قاساقانا جاسالعان قاستاندىقتىڭ قۇربانى بولعاندىعىن كۇمانسىزدەندىرەدى. ءالى كۇنگە دەيىن قۇپياسى تولىق اشىلماي, جۇمباق كۇيىندە قالىپ كەلە جاتقان ءانشى ولىمىنە قاتىستى دەرەكتەر وسىنداي. ال بىرنەشە جىل بۇرىن مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇراعاتىندا بولعان قازاقستان ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى امىرەنىڭ ولىمىنە قاتىستى ەشقانداي قىلمىستىق ءىس قوزعالماعاندىعىن, 9 جىل بويى ءانشىنى فورمالدى تۇردەگى بولسا دا نەگىزى جوق تەرگەۋلەرمەن قيناعاندىعى جايلى سۇمدىق دەرەكتى مالىمدەدى. 1937–1938 جىلدارداعى رەپرەسسيادا ۇلت مۇراتى جولىندا جانىن سالعان ۇلتشىل ارىستارىمىزدى قىناداي قىرعان جاۋىز جۇيەنىڭ تىرناعىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءىلىنىپ, جازىقسىز قۇربانى بولعان ۇلى ءانشى امىرە قاشاۋباەۆ ءولىمىنىڭ جۇمباعى مەن شىندىعى وسى.
...1934 جىلدىڭ 7 قاراشاسى. ءدال وسى كۇنى ەۆگەني برۋسيلوۆسكي جازعان قازاقتىڭ تۇڭعىش وپەراسى «قىز جىبەك» قويىلىمىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. قازاق ونەرى ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق! حالىقتىڭ قوشەمەتىندە شەك جوق. شەبەر ونەر كورسەتكەن: كۇلاش بايسەيىتوۆا, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, ماناربەك ەرجانوۆ, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, قانابەك بايسەيىتوۆتەي ونەرپازدارعا شەكسىز ىلتيپاتپەن تولاسسىز شاپالاق سوعىپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىسىپ جاتقان شات-شادىمان شاقتا قازاق ونەرىن ويسىراتىپ كەتكەن قارالى حاباردى دا ەستىدى جيىلعان جۇرت: ء«ان اتاسى – امىرە قاشاۋباەۆ قايتىس بولدى...»
ساحناداعى قىز جىبەكتىڭ تولەگەنىن جوقتاۋى ەندىگى ساتتە كۇللى قازاقتىڭ ازالى كۇيىنە اۋىسىپ جۇرە بەردى. تۇڭعىش وپەراسىنىڭ تۇساۋىن كەسىپ قۋانعان قازاق ساحناسى الاپات ءانشىسىن جوعالتىپ, جىلاپ تۇردى. شاتىر-شۇتىر سوعىلعان شاپالاقتىڭ شاتتىقتى ءۇنىن قارا جەرگە تىرس-تىرس تامعان كوز جاسى قۇمىقتىرا بەردى...