وندىرىستىك قۋاتتى ارتتىرۋ كەلەشەگى

ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدە 60 جىلدان بەرى توتەنشە جاعدايلار قىزمەتتەرى مەن كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردى ارنايى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىپ كەلە جاتقان ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى – «ورالاگرورەمماش» اق-قا باردى. وتكەن جىلى مۇندا 120-دان استام ارنايى تەحنيكا جانە 115 تىركەمە شىعارىلدى. بۇل رەتتە كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك جۇكتەمەسى 20%-دان اسپايدى.

«مەملەكەت وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارادى. كاسىپورىن تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ءبىز قازىر وتاندىق ءوندىرۋشىنى قولداۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. ساتىپ الۋدا لوكاليزاتسياسى جوعارى كاسىپوراندارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

ولجاس بەكتەنوۆ اتىس جانە زەڭبىرەك قارۋ-جاراعىن وندىرۋگە ماماندانعان بىرەگەي كاسىپورىن – «باتىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كومپانياسى» اق-قا دا باردى. ول شىعارىلاتىن جوعارى ساپالى قورعانىس ونىمدەرى­نە الەمدىك نارىقتا سۇرانىس جوعارى ەكەنىنە باسا نازار اۋدار­دى. سونداي-اق كوم­پانيا جۇكتەمەسىنىڭ 60% دەڭ­گە­يىندە ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ارا­لاس وندىرىستەردى قۇرۋ قا­جەت­تىگىن اتاپ ءوتتى. ودان كەيىن قا­ڭىل­تىر, پوليەتيلەن جانە پولي­­­پ­رو­پيلەن قۇبىرلارىن, حالىق تۇ­تىناتىن پلاستماسسادان جاسال­­عان تا­ۋارلاردى وندىرەتىن كاسىپ­ورىن – «ورال ساۋدا-ونەر­كاسىپ كوم­­­پانياسى» جشس جۇمى­سى­مەن تا­نىستى. زاۋىتتىڭ جىل­دىق قۋا­تى 37,5 مىڭ توننا پوليەتي­لەن بۇيى­مىن شىعارۋعا جەتكىلىكتى بولا تۇرا, بىلتىر جۇك­تەمە 20%-دى قۇ­راعان. شىعا­رىلاتىن ءونىم جاڭار­تۋدى جانە جاڭعىرتۋ­دى قاجەت ەتەتىن گازبەن, سۋمەن جابدىقتاۋ, تەلەكوممۋنيكاتسيا جۇيەلەرىنە ارنالعانىن اتاپ وتكەن ءجون.

ۇكىمەت باسشىسى قۋاتى جىلىنا 5 ملن پوليپروپيلەن قاپشىعىن (بيگبەگتەر) شىعا­راتىن «Packaging Systems» كاسىپ­ور­نىنا باردى. جوبا وتكەن جىل­دىڭ كۇزىندە ايماققا شەتەلدىك كومپانيالاردى ورنالاستىرۋ اياسىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. وندىرىلەتىن بيگبەگتەر قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا پايدالانىلادى, سونداي-اق ەاەو جانە ەو ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى.

«ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن بارىنشا كۇش سالۋىمىز كەرەك. وتاندىق نەمەسە شەتەلدىك ينۆەستورلار بولسىن – ولار ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز ءۇشىن ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىز ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋىمىز كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ونەركاسىپ نىساندارىن ارالاۋ قورىتىندىسىندا ۇكىمەت باسشىسى ونەركاسىپتىڭ قارقىندى ءوسۋىن جانە ەكونوميكانى يندۋستريالاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارى بويىنشا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

ايتا كەتەيىك, مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ ەكونوميكانى 6%-عا ءوسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا 2024 جىلى قازاقستاندا وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 2023 جىلدان 5% دەڭگەيىندە ۇلعايتۋ جوس­پارلانىپ وتىر. ماسەلەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 1,2 ترلن تەڭگەگە 15 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 180-گە جۋىق ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان.

وبلىستاعى جۇمىس ساپارى اياسىندا پرەمەر ورال قالاسى­­نىڭ كوم­­مۋ­نالدىق-ەنەرگەتيكالىق سەك­­تورىنداعى بىرقاتار نىسان­دى ارالاپ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. 1961 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان «باتىس سۋ ارناسى» سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ كاسىپورنىندا بولدى.

ولجاس بەكتەنوۆ ءوڭىر باس­شىلىعىنىڭ نازارىن تۇرعىندار تاراپىنان, اسىرەسە جاز ايلارىندا اۋىزسۋ تاپشىلىعىنا قاتىستى ارىز-شاعىمدارعا اۋدا­رىپ, سۋ تازارتۋ جۇيەسىن رەكونس­­ترۋك­­تسيالاۋعا بايلانىس­تى جسق ازىر­لەۋدى جىل سوڭىنا دەيىن اياق­تاۋ­دى تاپسىردى. ونىڭ وندىرىس­تىك قۋا­تىن تاۋلىگىنە 50 مىڭ تەكشە مەتر­گە دەيىن ارتتىرۋ كەرەك. ۇكىمەت قا­جەتتى قولداۋ كورسەتەدى.

سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن (توزۋ – 60,5%), سۋ بۇرۋدى (توزۋ – 61,3%) جاڭعىرتۋدى جەدەلدەتۋ, سونداي-اق كارىز-سورعى ستانسالارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرما بەرىلدى.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر قاۋىپتى قىزىل اي­ماقتا ورنالاسقان «جا­يىق­جىل­ۋ­ەنەرگو» اق ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن ءون­دى­رۋ كاسىپورنىنىڭ اعىم­داعى جاع­دايمەن تانىستى. كاسىپ­ورىندا ولجاس بەكتەنوۆ باس ديسپەتچەرلىك بولمەنى, تۋربينا زالى مەن قازاندىقتى ارالاپ كوردى. بۇگىندە ءۇش قازاندىق اگرە­گاتى (№2,4,9) مەن تۋربينا­نى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى, 16,5 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى جوندەلدى. سونىمەن قاتار ءۇش ەنەرگەتيكالىق قازاندىق پەن №3 تۋربينانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن اۋىس­تىرۋ جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالدى. بۇل شارالار بۇكىل ستانسا جۇمىسىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

«مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ەلدى مەكەندەردىڭ تى­نىس-تىرشىلىگىنە قاجەتتى بارلىق جۇيەنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتا­ماسىز ەتۋ – ۇكىمەت پەن اكىم­دىكتەردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. رەسپۋبليكا بويىنشا جەو توزۋى 66%-دى, ال ورال قالاسىندا 86%-دى قۇراپ وتىر. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما قالاي دايىن بولادى, اكىمدىك ءتيىستى ءوتىنىمدى ەنگىزۋگە ءتيىس. ونى قاراپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشەمىز», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسىنا تاۋارلىق گاز ءوندىرىسىن ارتتىرۋ جانە ءوڭىردى گازداندىرۋ بارىسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندالدى.

سونىمەن قاتار جىلىتۋ ماۋ­سىمىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوڭىر باسشىلىعىنا ەلدى مەكەندەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاجەتتى بار­لىق جۇيەنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋ تاپسىرىلدى.

وبلىسقا جاساعان ساپارى كەزىندە ولجاس بەكتەنوۆ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسىمەن تانىسىپ, ءوڭىردىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشە­نىن دامىتۋ تۋرالى بايانداما تىڭدادى. «World Green Company» جشس كوكونىس وسىرە­تىن جىلىجاي كەشەنىنە بارعان ۇكىمەت باسشىسى ونداعى تەحنو­لو­گيالىق ۇدەرىسپەن تانىسىپ, دايىن ونىمدەردى قاراپ شىقتى.

جىلىجاي اۋماعىندا كوك­ونىس وسىرۋگە بارلىق قاجەتتى جاع­داي جاسالعان: سۋارۋ, جەلدەتۋ, كولەڭ­كەلەۋ, ىلعالداندىرۋ, سالقىن­داتۋ, جىلىتۋ جانە باسقا دا جۇيەلەر جۇمىس ىستەيدى. ءبىر جىلدا مۇندا 6 مىڭ توننادان استام قيار مەن قىزاناق وندىرىلەدى.

ء«بىزدىڭ جىلىجايىمىز – گوللان­ديالىق ءتورتىنشى بۋىن تەحنو­لو­گياسىمەن سالىنعان جانە بار­لىق زاماناۋي ەلە­مەنتتەردى قامتيتىن جوعارى تەحنولوگيالىق جوبا. قازىر 190 ادامدى تۇراقتى جۇمىس­پەن قامتىپ وتىرمىز, ولار­دىڭ بارلىعى – وبلىس تۇرعى­نى. ونىمدەر جەرگىلىكتى نارىققا شىعارىلادى, سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ جاقىن ايماقتارىندا سۇرانىسقا يە», دەدى كاسىپورىن باسشىسى مۇرات يبراگيموۆ.

ەلىمىزدەگى ونەركاسىپتىك جىلى­­جايلاردىڭ جالپى اۋدانى بۇگىندە 223,1 گا قۇرايدى, ين­ۆەس­تيتسيالىق سۋبسيديالاۋ قاعي­دالارى اياسىندا جىلىجاي بيزنەسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن شىعىستاردى وتەۋ 25%-دان 30%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. سونداي-اق تىڭايتقىشتار, وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارى, ەگىندىك سۋى, قيار جانە قىزاناق تۇقىمدارى قۇنىنىڭ 50%-ى سۋبسيديالانادى. پرەمەر-مينيستر ىشكى نارىقتى وتان­دىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.

«مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى قولدايدى. بيىل اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋ شارالارى اياسىندا 430 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. الايدا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ءبىز بۇل سومانى ەكى ەسە ارتتىرامىز. سوندىقتان بىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ پەرسپەكتيۆاسى جوعارى, ەندى بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ قاجەت. مەملەكەت تاراپىنان قاجەتتى كومەك كورسەتىلەدى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسىنا ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 2,4 ملرد دوللاردى قۇرايتىن, قۋاتتىلىعى 6 ملن توننا كالي تىڭايتقىشتارىن وندىرەتىن قازاقستانداعى تۇڭعىش تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىن سالۋ جوباسى تانىستىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە مۇنداي تىڭايتقىشتارعا ورتاشا قاجەتتىلىك جىلىنا 18 مىڭ توننانى قۇرايدى. زاۋىت 2035 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسىلادى. «Qazaq Kalium Ltd.» قۇرىلتايشىسى نۇرلان ارتىقباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن اشىلعاننان كەيىن قازاقستان الەمدىك نارىقتاعى ءوندىرىس ۇلەسىنىڭ 14%-ىن قامتي وتىرىپ, كالي تىڭايتقىشتارىن الەمدىك وندىرۋشىلەردىڭ ۇزدىك بەستىگىنە كىرەدى. جوبا اياسىندا 4 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى.

ايتا كەتۋ كەرەك, باتىس قازاق­ستان وبلىسى – يندۋستريال­دى-اگرارلىق ءوڭىر. 2023 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 305,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وتكەن جىلى 310 مىڭ توننا ءداندى داقىل, 81,2 مىڭ توننا مايلى داقىل, 61,7 مىڭ توننا كوكونىس ءوندىرىلدى. وبلىستا سىيىمدىلىعى 52,3 مىڭ توننا بولاتىن 32 كارتوپ-كوكونىس قويماسى بار, ونىڭ ىشىندە جابدىقتالعاندارى – 51,1 مىڭ توننا. بيىل قوسىمشا 2 كوكونىس قويماسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

سونىمەن قاتار بقو-دا 33,5 مىڭ مال باسىنا ارنالعان 14 بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىس­تەيدى, ولار بارلىق قاجەتتى ينفرا­قۇرىلىممەن جابدىقتالعان. بيىل سىيىمدىلىعى 17,4 مىڭ باس بولاتىن تاعى 7 مال بوردا­قىلاۋ الاڭىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق 1,9 مىڭ مال باسىنا ارنالعان 4 ءىرى ءسۇت فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. ناتيجەسىندە, وبلىس­تا ءسۇت ءوندىرىسى 41,2 مىڭ تونناعا جەتەدى.

جالپى, وتكەن جىلدىڭ قو­رى­تىن­دىسى بويىنشا اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىنىڭ وڭدەلگەن ۇلەسى 63,1%-عا جەتسە, 2026 جىلعا قاراي بۇل كور­سەتكىشتى 70%-عا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭ­دا جەرگىلىكتى ازىق-ت ۇلىكپەن قام­تاماسىز ەتۋ نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 24 اتاۋى بو­يىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ەرەكشە باقىلاۋعا الىندى.