ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ باستى بەلگىسى

ء­ىس-شاراعا «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما توراعاسى نۇربەك ماتجاني, «جاستار» عزو ديرەكتورى ايسۇلۋ ەرنيازوۆا, «قوعامدىق كەلىسىم» كمم ديرەكتورى ەلينا ماساگۋتوۆا, قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينس­تيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الۋا جولدىبالينا, قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ, قەزي ەتنوسارالىق احۋال مونيتورينگى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گۇلدانا وقاسوۆا, قحا عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسى مۇشەلەرى, سونداي-اق ساراپتامالىق قوعامداستىقتىڭ باسقا دا وكىلدەرى قاتىستى.

– ۇلتتىق بىرەگەيلىك – وتە ماڭىزدى ماسەلە. كەي كەز­دەرى ونىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزبەي جاتامىز. الايدا ول – كۇندەلىكتى قوعامداعى بەيبىتشىلىكتى, تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى فاكتور. ول ۇلتتىق, ءدىني, كاسىبيلىك تۇرعىدان بولماسىن. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا حالىققا جولداۋلارىندا, سويلەگەن سوزدەرىندە, سۇحباتتارىندا بىرنەشە رەت ايتتى. ءبىز كوپ جاعدايدا سالت-داستۇرلەرىمىزدى ساقتاۋ, مەرەكەلەردى تويلاۋ, ۇلتتىق مادەنيەت سەكىلدى ماسەلەلەردىڭ شاعىن تالقىلاۋلاردا عانا قوزعالاتىنىن اڭعارمايمىز. ۇلتتىق بىرەگەيلىكپەن قاتار ازاماتتىق بىرەگەيلىكتىڭ دە وزەكتىلىگى ءتىپتى ءار مينۋت سا­يىن كورىنەدى. ءبىز قازاقستان زاڭدارىمەن ءومىر سۇرەمىز. تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن ۇلتتىق ۆاليۋتامەن ەسەپ ايى­رىسامىز, جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتارمەن ءوزىمىزدى سايكەستەندىرەمىز. وسىلايشا, جالپىازاماتتىق بىرەگەيلىك ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدى انىقتايدى. جالپى, ازاماتتىق بىرەگەيلىك ءومىرىمىزدى انىقتايدى. وسى باعىتتاعى ديالوگ ءبىزدىڭ قۇندىلىق شكالاسىن قالىپتاستىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى, – دەيدى تالعات قاليەۆ.

باسقوسۋدا گۇلدانا وقا­سوۆا ازاماتتىق بىرەگەيلىك ماسە­لەلەرى بويىنشا بىرنەشە جىل بويى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىمەن ءبولىستى. ونىڭ سوزىنشە, ءارتۇرلى ەتنيكالىق توپتىڭ, ايماقتىڭ, ءدىني كونفەس­سيالاردىڭ وكىلدەرى ءۇشىن ازاماتتىق بىرەگەيلىك ءومىرىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى ءارى وتانداستارىمىزدى بىرىكتىرۋشى باستاما. وسى ورايدا جاستارعا دا ارنايى تالداۋ جاسالعان.

– زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كور­سەتكەندەي, جاستارىمىزدىڭ كوبى قوعامدىق-ساياسي ومىرگە قاتىسا باستاعان. وسىلايشا, ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتقانىن بايقاپ وتىرمىز. ەگەر 2023 جىلى جاستاردىڭ 25,4%-دان استامى قوعامدىق ۇيىمدارعا قاتىسۋ تاجىريبەسىنە يە بولسا, ءبىر جىل بۇرىن, 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش نەبارى 14,9% بولدى. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ ەرىكتىلىككە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. 2022 جىلى جاستاردىڭ تەك 3,9%-ى­­ ەرىكتىلىكپەن اينالىس­قان, ال 2023 جىلى بۇل 15,2%-دى­ كورسەتتى. بايقاعانىمىز, شەتەلدىك كونتەنت جاستاردىڭ دۇنيەتانىمىنا قاتتى اسەر ەتەدى. فيلمدەردى, تەلەحيكايالاردى كورۋ مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ كەڭ تارالعان ءتۇرى رەتىندە ەسەپتەلىنەدى. «Netfliح» شىعارعان كينو­ونىمدەردى جاستاردىڭ 37,8%-ى, ال قازاقستاندا وندىرىلگەندەردى تەك 12,3%-ى كورەدى. جاستاردىڭ 16,8%-ى عانا تەاتر­لار مەن مۇراجايلارعا ۇنەمى بارادى. باسىم كوپشىلىگى, ياعني 74,3%-ى الەۋمەتتىك جەلىلەردى پاراقتاعاندى قۇپ كورەدى. الايدا ولاردىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى ءوز قالاۋىن جامان ادەت رەتىندە قابىلدايدى, – دەيدى ايسۇلۋ ەرنيازوۆا.

جيىن سوڭىندا سپيكەرلەر ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي ۇدەرىستەرگە قاتىسۋ دارەجەسىن ارتتىرۋ نەگىزىندە جانە قوعامدىق باستامالاردى كەشەندى قولداۋدا عىلىمي-تاجىريبەلىك ءتاسىلدىڭ قاجەتتىلىگىن ايتىپ, اتالعان جۇمىستا عىلىمي-ساراپتامالىق قوعامداستىق پەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكە سالدى.