نەسيە نوقتاسى

راسىمەن, قازىرگى كەزدە قارىزدانعان جۇرت­تىڭ قاراسى بارعان سايىن قالىڭداپ بارادى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا تامان تاراعان دەرەككە سۇيەنسەك, حالىقتىڭ 84 پايىزى, ياعني 8,4 ميلليوننان اسا ادام – بانك الدىندا بورىشكەر. كەيىنگى 1,5 جىلدا بۇل كەلەڭسىز كورسەتكىش زورايىپ, 27 پايىزعا ءوسىپتى. وسىلايشا, قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان جۇرتتىڭ بۇل باتپاقتان شىعاتىن ءتۇرى بايقالمايدى. سوندىقتان كۇيىپ تۇرعان الەۋمەتتىك ماسەلەنىڭ كۇرمەۋىن مەيلىنشە ءتيىمدى ءارى تەزىرەك تارقاتۋدىڭ ماڭىزى زور. باس اۋرۋعا اينالعان بۇل جايتقا مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ باسىلىمعا بەرگەن سۇحباتىندا قاتتى الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىن جانە ماسەلەنىڭ ۋشىعىپ كەتپەۋىن بارىنشا باقىلاۋىندا ۇستايتىنىن اتاپ ايتتى. ياعني تۇيىققا تىرەلگەن, باسىنداعى تاۋداي ماسەلەسىن ءوزى شەشە المايتىن ازاماتتاردىڭ تىعىرىقتان شىعۋىنا مەملەكەتتىڭ ءوزى جول كورسەتۋگە تۋرا كەلىپ تۇر.

ءيا, نەسيە تۇزاعىنا تۇتىلىپ, ودان قۇتىلۋ­دىڭ امالىن بىلمەي پۇشايمان كۇي كەشكەن جاننىڭ جانىنان اقىل قوساتىن ساناسى ساۋ, جاعدايدى پايىمداي الاتىن پاراساتى كەڭ ادامنىڭ تابىلۋى كەرەك ەكەنىن پسيحولوگتەر ۇدايى ايتادى. بىراق اينالامىزدان مۇنداي شەتىن ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارا الاتىن, ءىستىڭ ءجونىن بىلەتىن كىسىلەردىڭ كەزدەسە قويۋى نەعايبىل. ويتكەنى نەسيەسى جوق ادام نەكەن-ساياق, ءبارى ءوز باسىمەن اۋرە. قۇددى, ء«وزىڭ ديۋاناسىڭ, كىمگە ءپىر بولاسىڭ» دەگەننىڭ كەرى. سوندىقتان جارىلۋعا شاق تۇرعان ۇلكەن الەۋمەتتىك «ىسىكتى» جويۋدىڭ جايىن مەملەكەت بارىنشا قاراستىرىپ باقپاق.

ء«الىن بىلمەگەن – الەك» دەگەندەي, جۇرت­تىڭ كوبى شاماسىنا قاراماي شەكتەن تىس قارىزدانىپ, ونى قايتارا الماي قاي­عىسىنا قايعى جاماپ جاتادى. اربىر­دەن سوڭ بۇل ماسەلە بورىشقورلاردىڭ دەنساۋلىعىنا, ونىڭ ىشىندە ەڭ الدىمەن پسيحيكالىق ساۋلىعىنا وراسان نۇقسان كەلتىرەدى. وسى جايتقا كەڭىنەن زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگى كەللي ماكگونيگال قارىز جالپى ادامنىڭ كوڭىل كۇيىن بۇزىپ قانا قويماي, دەنساۋلىعىنا دا ۇلكەن سوققى جاسايتىنىن مالىمدەيدى. جاعدايدى وڭ جاعىنا قاراي وزگەرتە الماۋدان تۋىندايتىن ۇمىت­سىز­دىكتىڭ سوڭى داعدارىس پەن كۇيزەلىسكە ۇلا­سادى. زەرتتەۋلەردە دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, دارىگەرگە جۇگىنۋشىلەردىڭ قاتارىندا قارىز­دا­نۋشىلاردىڭ كوپ ەكەنى انىقتالعان.

قارجىسىن ۇيلەستىرە الماي, ۇيدەي بالەگە دۋشار بولۋدىڭ سوڭى دەرت تابۋمەن عانا بىتپەي, سوراقىسى ومىرمەن قوشتاسۋمەن دە اياقتالىپ جاتىر. بارار جەر, باسار تاۋى قالماعان ادامنىڭ سوڭعى قادامى وسى بولىپ تۇر. ياعني ءدام-تۇزى تاۋسىلعان اعايىننىڭ بولاشاقتىڭ ۇلەسىن ۋاقىتىنان بۇرىن جۇم­ساپ قويعانىن اڭعارتادى. ەرتەڭگى كۇننىڭ نەسىبەسىن ارتىعىمەن بۇگىن جاراتىپ تاس­تاساق, الداعى كۇنىمىزدىڭ قاراڭ بولاتىنى تۇسىنىكتى-اق. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن بىلتىر ەلىمىزدە 12 ازامات ءوز-وزىنە قول سالعانىن ايتۋعا بولادى. سونداي-اق سورلاپ قالعان جاندار باسقا دا بالەلەرگە ۇرىنىپ جاتىر. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا بىلتىر 40 ازامات نەسيەسىن جاباتىن اقشا تابۋ ءۇشىن ءتۇرلى قىلمىسقا بارعان. قاراقشىلىق شابۋىل, توناۋ, ۇرلىق جاساعان وندايلاردىڭ بارلىعى جازاسىز قالمايدى, زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەدى.

بىلە بىلگەنگە, نەسيە بولاشاقتى جاقىن­دا­تاتىن, ارمانعا جىلدام قول جەتكىزە­تىن جول سياقتى كورىنگەنىمەن, بۇل – جاي عانا بوستاندىقتىڭ يلليۋزياسى. الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ادامداردىڭ نەسيەنى ءوزىن ەركىن ءارى مىقتى سەزىنۋى ءۇشىن الاتىنىن كورسەتەدى. قالتاداعى نە كارتاداعى اقشا جۇمسالعان سايىن ەركىندىكتى سەزىندىرىپ اۋەگە الىپ ۇشقان «شاردىڭ» دا جەلى اقىرىنداپ شىعا باستايدى. ءسويتىپ شاقشاداي باسىمىز شاراداي بولىپ, جەلىمىز شىعىپ, جەرگە تۇسەمىز. قارىزعا العان تاۋەلسىزدىكتىڭ سالدارى زور تاۋەلدىلىككە سوقتىرادى. سوندىقتان نەسيە العاندا مۇنىڭ ءبارى بار بولعانى يلليۋزيا ەكەنىن ساناعا شەگەلەپ قويعان ابزال. مۇنى ۇعىنعان كىسى نەسيەنى دە شاماسىنا قاراپ الادى, سوعان سايكەس قارىزعا كەلگەن دۇنيە دە ۇتىمدى جۇمسالىپ, جوعالتارى كوپ بولمايدى.

وكىنىشتىسى, قازىرگى قوعامدا تابىسىنان گورى شىعىنى الدەقايدا اسىپ كەتەتىن جايت ۇي­رەنشىكتى ادەتكە اينالىپ كەتكەن. بۇل ءومىر­دىڭ ءوزىن قارىزدانىپ, ساۋعالانىپ ءسۇرىپ جات­قا­نىمىزدى بايقاتادى. ال ماماندار تاپقان تابىستان اسىرىپ ەمەس, كەم جۇمساعاندا عانا بايلىق بىتەتىنىن العا تارتادى. تۇيىندەپ ايتقاندا, «تارتا جەسە – تاي قالادى, قويا جەسە – قوي قالادى» دەگەندەي, قاناعاتشىل قۇمىرس­قانىڭ ونەگەسىن ءاربىر جان جادىندا ۇستاعان ءجون. ايتپەسە ۇقساتىپ جاراتا الماعان ادام ۇتىلا بەرەدى, ۇيىققا باتا بەرەدى.