ادال ادام – قوعام تاربيەسىنىڭ جەمىسى

جەتىستىك پەن كەمشىلىك

ء«بىلىمدى ۇرپاق. ادال ادام. وركەنيەتتى قوعام» اتتى ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلە­لەرگە ارنالعان كەڭەيتىلگەن جيىندا وڭىردەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ بۇگىنگى دەڭگەيى, ءبىلىم مەن تاربيە جۇمىستارىنىڭ بارىسى, ۇبت كورسەتكىشى بويىنشا قالا, اۋدان, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ورتاشا ءبىلىم ساپاسى, جاسوسپىرىمدەر تاربيەسىندەگى مۇعالىم جانە اتا-انا جاۋاپكەرشىلى­گىنە قاتىستى ماسەلەلەر تالقىعا ءتۇستى. وبلىس­تىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسقاربەك ەسجانوۆ سالاداعى باس­تى كورسەتكىشتەرمەن قاتار كوپ كوزىنە تۇسە بەرمەيتىن كەمشىن تۇستاردى دا بۇكپەسىز ايتىپ, ونىڭ سەبەپ-سالدارلارىنا توقتالدى.

وبلىستاعى 328 مەكتەپتە 181 804 وقۋشى ءبىلىم الادى. بىلتىرعى وقۋ جىلىمەن سالىستىرعاندا شاكىرتتەر قاتارى بيىل 1935 بالاعا كوبەيگەن. وسى جىلى 3 مەملەكەتتىك, 7 جەكەمەنشىك مەكتەپ جاڭادان اشىلدى. وتكەن جىل قورىتىندىسىمەن ءبىلىم ساپاسىن, ۇبت كورسەتكىشى مەن وقۋشىلاردىڭ وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبالارعا قاتىسۋىن, سپورتتاعى ناتيجەلەرىن, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋ­شىلىق كورسەتكىشىن, مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي بايقاۋلارداعى جەتىستىگىن سارا­لاعان رەيتينگ جاسالدى. وكىنىشكە قاراي, جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن 275 مەكتەپ قاتىسقان رەيتينگتە 30 مەكتەپ قانا جوعارى دەڭگەيدەن كورىندى. 129-سى – ورتا, ال 116 ءبىلىم وشاعى تومەن كورسەتكىش تانىتتى.

– مەكتەپتەردىڭ 88,7 پايىزى ورتا جانە ودان تومەن بولۋى وبلىستاعى ساناۋلى ءبىلىم وشاعىندا عانا جۇمىستىڭ جولعا قويىلعانىن كورسەتەدى. رەيتينگ قورىتىندىسىندا كەيىنگى 3 جىلدا ايماقتاعى 81 مەكتەپتە مۇعالىمدەردىڭ دە, وقۋشىلاردىڭ دا وبلىس دەڭگەيىندە ناتيجە كورسەتپەگەنى انىقتالدى. وسىلار­دىڭ اراسىنداعى 7 ءبىلىم وشاعىندا تەرىس باعىتتاعى جاعدايلار بايقالعان. ارالداعى №248 ورتا مەكتەپتە بالا سۋيتسيد جاساسا, شيەلى, جاڭاقورعان اۋدان­­دارىندا وقۋشىلار قاڭعىباستىققا سالىنىپ, ەسەپكە الىنعان, – دەيدى باس­قار­ما­­ باسشىسى.

مەملەكەت تاراپىنان بىردەي مۇمكىندىك جاسالىپ جاتقانىمەن كورسەتكىشتەگى الا-قۇلالىق كوپ نارسەنى اڭعارتادى. الدا ناتيجەسى تومەن مەكتەپتەر بويىنشا جەكە دامۋ جوسپارى ازىرلەنىپ, ولاردىڭ باسشىلارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى جەتە سارالانادى. سونىمەن قاتار كوش سوڭىندا ءىلبىپ جۇرگەن مەكتەپ-ليتسەيلەر مارتەبەسى دە قايتا قارالادى.

پەداگوگ كادرلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن بىلىكتىلىگى – ءبىلىم بەرۋ ساپاسى كورسەتكىشىنىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس. باسقارما باسشىسى الداعى ۋاقىتتا مۇعالىمدەردىڭ ساپالىق قۇرامىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. كورشىلەس تۇركىستان, جامبىل وبلىستارىمەن سالىستىرعاندا بىزدە پەداگوگ-شەبەرلەردىڭ ۇلەسى وتە تومەن. بۇل ۇستازدارىمىزدىڭ بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدى قاناعات تۇتىپ, ءارى قاراي ىزدەنبەيتىندىگىنىڭ كورىنىسى.

كوشە كەزگەن بالالار

جيىندا بىلتىر وبلىستا­ جاسوس­پى­رىم­دەر 68 قىلمىس جاساپ, 84 ءجاسوسپىرىمنىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى ايتىلدى. ولاردىڭ 24-ءى ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى بولسا, 52-ءسى – كوللەدج ستۋدەنتتەرى. تۇراقتى وتكىزىلەتىن جەدەل پروفيلاكتيكالىق شارالار مەن اكتسيا­لار, رەيدتەر شەڭبەرىندە 6521 قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, قاڭعىباستىق پەن كەزبەلىككە سالىنعان 306 ءجاسوسپىرىم بەيىمدەۋ ورتالىعىنا ورنالاستىرىلىپتى. تاعى 345-ىنە اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلعان.

– تۇنگى ۋاقىتتا ۇيىنەن ۇزاپ, زاڭدى وكىلىنسىز ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىن جاعالاپ جۇرگەن 5745 ءجاسوسپىرىمنىڭ اتا-اناسى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. مىندەتتەرىن ورىنداماعان 363 اتا-اناعا اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلدى. جەتى اتا-انا سوت قۇزىرىمەن قۇقىعىنان ايىرىلسا, تاعى دا 7-ءنىڭ قۇقىعى شەكتەلدى. دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى 5 ءجاسوسپىرىم مەكتەپ-ينتەرناتىنا, اۋىر قىلمىس جاساعان كامەلەتكە تولماعان 3 بالا اباي وبلىسىنداعى ەرەكشە رەجىمدەگى جابىق ينتەرناتقا ورنالاستىرىلدى. بالا بولاشاعى مەكتەپ پەن وتباسىنداعى ورتاق تاربيەدەن قالىپتاسادى دەسەك تە كەيبىر ۇيەلمەندە بۇل ىسكە ءمان بەرمەۋشىلىك بايقالادى. مەزگىلسىز ۋاقىتتا بالاسىن كوشەگە جىبەرگەن 121 اتا-انانى ەسەپكە الدىق, – دەيدى پوليتسيا گەنەرال-مايورى ماقسۇتحان ءابىلازىموۆ.

كامەلەتكە تولماعان بالانىڭ جەتى قاراڭعى تۇندە ويىن-ساۋىق مەكە­مە­لەرىندە بولۋىنا جول بەرگەن 137 كاسىپ­كەرگە, تەمەكى بۇيىمدارىن ساتقان 9 دۇكەن يەسىنە اكىمشىلىك حاتتاما راسىمدەلدى. دەپارتامەنت باستىعى جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ۇيىرمەلەردى كوپتەپ اشىپ, ولاردىڭ ۋاقىتىن قاۋىپسىز ورتادا وتكىزىپ, دامۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ, قۇقىق­تىق مادەنيەتتى, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىندىرۋ باعىتىندا ءبىلىم بەرۋ اياسىن كەڭەيتىپ, كامەلەتكە تولماعان قۇقىق بۇزۋشىلارعا, ولاردىڭ اتا-انالارىنا پسيحولوگيالىق كومەك بەرەتىن ورتالىقتار اشۋدى ۇسىندى. قۇقىق قورعاۋشىلار بۇل ورتاق مىندەتتەن سىرت قالماي, لايىقتى ۇلەس قوسادى.

جالعان ديپلوم مەن كۇماندى تاعايىنداۋ

جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىنداعى زاڭدىلىقتاردىڭ ساقتالۋى جانە قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى پروكۋرا­تۋ­رانىڭ ۇدايى نازارىندا. بىلتىر پروكۋرورلار جاڭاقورعان اۋدانىنداعى ءبىلىم بولىمىندە جارتى ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجىنى قولدى قىلعانداردى انىق­تاپ, 15 مەكتەپتىڭ بۋحگالتەرلەرى جازا ارقالاعان. جاقىندا تەكسەرۋ قورى­تىن­­دىسى تاعى سول اۋدانداعى ءبىلىم بولى­مىن­دەگىلەردىڭ بيۋدجەت قارجىسىنا قول سال­عا­نىن انىقتاپ وتىر. قازىر قىلمىستىق ءىس تىركەلىپ, تەرگەپ, تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

– مەكتەپتەردە سانيتارلىق, ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنىڭ ساقتالماۋى, وقۋشىلاردىڭ ينفورماتيكا كابينەت­تە­رىندە زاڭسىز كونتەنتتەرگە كىرۋى, شاكىرت­تەردى تاسىمالداۋ, ىستىق تاماق­پەن قام­تا­ماسىز ەتۋ باعىتىندا زاڭ بۇزۋ­شى­لىقتار كوپ. بۇگىندە ۋاكىلەتتى ورگاندارعا قادا­عالاۋ اكتىسى ەنگىزىلىپ, كىنالىلەر اكىم­­شى­لىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, – دەيدى وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى نۇربولات دۇيسەنباەۆ.

قىزىلوردا قالاسى مەن شيەلى, قارماقشى اۋداندارىنداعى مەكتەپتەردە بالالارعا بەرىلەتىن تاعام كولەمى نورماعا سايكەس بولماي شىققان. قازالى اۋدانىنداعى ءۇش مەكتەپتىڭ اسحاناسىندا وقۋشىلارعا ساقتالۋ مەرزىمى وتكەن تاعامدار بەرىلگەن. پروكۋرورلار اسحانالاردى تۇراقتى تەكسەرۋ ءۇشىن مەكتەپتەردە قۇرىلعان كوميسسيالار جۇمىسىنىڭ جاعدايدى تۇزەتۋگە ەش ىقپالى جوقتىعىن ايتتى. ولاردىڭ تەكسەرۋ ناتيجەلەرى ەش جەردە بەكىتىلمەيدى. سوندىقتان دا ولاردىڭ قۇرامىنا اتا-انالار كوميتەتى مۇشەلەرىن قوسقان ءجون.

مەكتەپتەردەگى كۇزەت قىزمەتىنىڭ جۇ­مىسى دا الاڭداتارلىق جاعدايدا بولىپ تۇر. پروكۋرورلار بەيساۋات ادام­داردىڭ ءبىلىم وشاقتارىنا كەدەرگىسىز كىرىپ-شىعۋىن تاجىريبەدەن وتكىزىپ, جالاعاش اۋدانىنداعى №31, قىزىلوردا قالاسىنداعى №261 مەكتەپكە قالاعان زاتىڭدى كەدەرگىسىز كىرگىزۋگە بولاتىنىنا كوز جەتكىزگەن.

مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلىعى مەن پەداگوگتەردى قىزمەتكە تاعايىنداۋ, لاۋازىمنان بوساتۋ­ ءتار­تىبى دە ساقتالا بەرمەيدى. 2021-2023 جىلدارى وبلىس ورتالىعىنداعى 26 مەكتەپ ديرەكتورى وسى قاعيدا تالاپتا­رىنا قىرىن كەلەتىن قادامعا بارىپ, 50-دەن اسا مۇعالىمدى كونكۋرستان تىس قابىل­داعان. وسىنداي دەرەكتەر وزگە اۋدان­دار­دان دا انىقتالىپ جاتىر. اۋەلگىدە لابورانت, حاتشى نەمەسە ءىس جۇرگىزۋشى رەتىندە قابىلدانعان كادر ءبىر اپتادان سوڭ مۇعالىمدىككە اۋىستىرىلىپ وتىرعان. قى­زىل­وردا قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باس­­شىسى كونكۋرس تالاپتارىن ەسكەرمەي, قاراماعىنداعى مامانداردى ءبىلىم وشاق­تا­رىنا مۇعالىم رەتىندە تاعايىنداپ كەلگەن.

پروكۋرورلاردى بۇرىن جەكە مەكتەپتە وقۋشىعا قاساقانا دەنە جاراقاتىن سالعان مۇعالىمنىڭ كوپ ۇزاماي وبلىس ورتالىعىنداعى №218 مەكتەپ ديرەك­تورىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالىپ, اراعا 1 كۇن سالىپ ءبىلىم بولىمىنە ادىسكەر رەتىندە قابىلدانعانى تاڭعالدىرىپ وتىر. ورتا مەكتەپتەردە جالعان ديپلوممەن جۇمىس ىستەۋشىلەر قاتارى دا تىيىلماي تۇر. وسىنداي فاكتىلەر قىزىلوردا, بايقوڭىر قالالارى مەن قارماقشى, قازالى اۋداندارىندا انىقتالىپتى. بۇل بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلدانادى.

وبلىس پروكۋرورى ورىنباسارىنىڭ ۇسى­ن­ىسى – ارنايى كوميسسيالار اي سايىن ءبىلىم بولىمىنە قاراستى ۇيىمدار جالاقى­لا­رىن قازىناشىلىق ورگاندارمەن سالىس­تىرۋى كەرەك. سوندا عانا مەكتەپتەردە بيۋدجەت قارجىسىنىڭ جۇمسالۋىن باقى­لاۋ­ كۇشەيىپ, زاڭسىزدىقتار دەر كەزىندە انىق­تالادى.

وبلىس اكىمى نۇرلىبەك ماشبەك ۇلى جوعارىدا اتالعان كەلەڭسىزدىكتەرگە كىنالى تۇلعالاردىڭ قىزمەتتىك ماسەلەسىنە قاتىس­تى­ شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. «بۇرىن بالالاردى ىستىق تاماقپەن قامتۋعا 2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلاتىن. قازىر وعان 5 ملرد تەڭگەنىڭ ۇستىندە قارجى ءبولىپ وتىرمىز. قوسىلىپ وتىرعان 3 ملرد تەڭگە تاعى 4 مەكتەپ سالۋعا ەمىن-ەركىن جەتەر ەدى. وسىنشا اقشانى «ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا» جىبەرۋگە بولمايدى. وعان جول بەرگەندەردىڭ ءبارى جاۋاپقا تارتىلۋى كەرەك», دەدى.

ءماجىلىس بارىسىندا وبلىس اكىمى ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنا ۇبت تاپسىرۋعا دايىندىق, وقۋشىلاردى ساپالى ءبىلىم, دەمالىسپەن قامتۋ, كادرلىق ماسەلەلەرگە قاتىستى جان-جاقتى زەردەلەپ, شەشىم قابىلداۋدى تاپسىردى. جيىن بارىسىندا قۇقىق قورعاۋشىلار كەلتىرگەن دەرەكتەر 10 كۇن ىشىندە زەرتتەلىپ, جاۋاپتى تۇلعالارعا شارا قولدانۋ قاجەت.

قىزىلوردا وبلىسى