مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن جىل سوڭىندا عانا ۇلتتىق مارتەبە الىپ, مەرەيى تاسىعان ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى ۇلتتىق اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى ۇجىمى كورەرمەنىنە «پاتشا كوڭىلىم, نە دەيسىڭ؟» كومەدياسىن تارتۋ ەتتى. سپەكتاكلدىڭ اۆتورى – جۋرناليست-جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋانىش جيەنباي, رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرلان جۇمانيازوۆ.
قويىلىم وزەك ەتكەن نەگىزگى تىرەك قارا شاڭىراقتىڭ كيەسى دەگەن ۇلى ۇعىمنان تارقاتىلادى. ونىڭ بار قاسيەتى دە, قۇندىلىعى دا باس كەيىپكەردىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن مىنا ءبىر رەپليكاعا سىيىپ كەتكەندەي: «اكە-شەشەنىڭ تەرى سىڭگەن قارا شاڭىراقتا ەش جەردەن كەزىكتىرە المايتىن عاجاپ ءبىر ءتاتتى ءيىس بار. سەندەر بۇل ءيىستى ۇمىتقالى قاشان؟ ەستەرىڭدە بولسىن, اكە-شەشەنىڭ تەرى سىڭگەن ءيىس سەندەردى بالە-جالادان, وسەك-اياڭنان قورعاپ جۇرەدى».
– راس, ءبىر قاراعاندا سپەكتاكل سيۋجەتى كورەرمەنگە جاڭالىق بولماعانىمەن, ءبىز رەجيسسەر ەكەۋمىز تولعانا وتىرىپ بار اقيقاتتى كەيىپكەرلەر قارىم-قاتىناسىنىڭ استارىنان ىزدەۋگە ۇمتىلدىق. شىنىمەن دە, قازىر اتا-اناسىن جاتسىنعان, باۋىرلارىنان الشاقتاپ كەتكەن ادامدار وتە كوپ. ءتۇسىنىسۋ بىلاي تۇرسىن, ۇرپاعى ءبىر-ءبىرىن تانىمايتىن جاعدايعا جەتكەن. ونىڭ سەبەبى نەدە؟ قىم-قۋىت تىرشىلىكتىڭ شىرماۋىندا ءجۇرىپ قارا شاڭىراق دەيتىن قاسيەتتى ۇعىمنىڭ قادىرىنە بويلاماعانىندا, تۋعان ءۇيىنىڭ ءيىسىن ۇمىتقانىندا. ايتار سوزگە قاراپايىم كورىنگەنىمەن, تۇپتەپ كەلگەندە قارا شاڭىراقتىڭ كيەسى كۇشتى. اۋىلىنان الشاقتاپ, قالاعا باۋىر باسقان كورەرمەنگە وي سالعىمىز كەلدى. سول ءۇشىن دە وسى تاقىرىپتا تولعاندىق. جالپى, پەسا بەس اي بۇرىن جازىلعانىمەن, ساحناداعى ۇدەرىس بارىسىندا تۇپنۇسقا ءبىرشاما وزگەرىسكە ءتۇستى. بىزدىكى جازۋ, نەگىزگى تورەشى پاتشا كوڭىلدى كورەرمەن عوي, – دەدى قالامگەر قۋانىش جيەنباي.
اۆتور پىكىرىن رەجيسسەر نۇرلان جۇمانيازوۆ ءارى قاراي جالعادى: «تاقىرىپ اۋقىمى دراماعا جاقىن عوي, نەگە كومەديا قىلدىڭىزدار؟» دەپ ماعان ءجيى سۇراق قويىلادى. ء«ازىل ءتۇبى – ءزىل» دەيدى قازاق. دراماعا سالىپ تولعانعاننان, كوكەيكەستى ماسەلەنى استارلى كۇلكى – كومەديا تىلىمەن بەرگەن الدەقايدا وتكىرىرەك ءارى وتىمدىرەك بولادى دەپ شەشتىك. وقيعانىڭ ءوزى سوعان سۇرانىپ تۇردى. ءبارىن زار مەن مۇڭعا قۇرا بەرمەي, كۇلكى ارقىلى دا كوپ نارسە ايتۋعا بولادى», دەدى رەجيسسەر.
ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلعان قويىلىم ءازىل مەن قالجىڭعا, قايعى مەن مۇڭعا, ساعىنىشقا تولى. وندا باستى كەيىپكەرلەر اكە مەن اناسى قارتايعان شاعىندا بالالارى مەن نەمەرەلەرىنەن جىراقتا قالادى. وسىلايشا, كورەرمەنگە اتا-انانى ۇمىتپاۋ, قامقورلىق جاساۋ, تۋعان جەرگە ورالۋ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن جەتكىزەدى.
جاڭا سپەكتاكلگە ەكى قۇرامدا تانىمال تەاتر جانە كينو ارتىستەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى – اقىش ومار, لەيلو بەكنازار, بورانباي مولداباەۆ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى مايرا ومار, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى – اسىلبەك قاپاەۆ, جانقالدىبەك تولەنباەۆ, التىناي نوگەربەك, سىرىم قاشقاباەۆ, ەرلان مالاەۆ, قازاقستان جاستار وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بوتاگوز ماقسۇتوۆا, داستان ءالىموۆ, سامات بايىروۆ جانە تەاتردىڭ جاس ارتىستەرى قاتىستى.
– سپەكتاكلدە اۋىلداعى ءومىر, اكەنىڭ, جالپى, ەر-ازاماتتاردىڭ قوعامداعى ورنى, قارا شاڭىراقتان, اتا-اناسىنان الىستاپ كەتكەن بالالاردىڭ ءومىرى مەن قازىرگى تاڭدا قىزۋ تالقىدا جۇرگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. بۇگىندە اكەلەردىڭ, قاريالاردىڭ مارتەبەسى كوتەرىلسە, بالكىم وتباسىنا دەگەن قارىم-قاتىناس باسقاشا بولار ما ەدى؟ بۇل قويىلىمدا سوزگە توقتام بولاتىن قازاق ازاماتتارىنا, بولاشاعىمىزعا قاجەت تاقىرىپتار قوزعالدى, – دەدى جالپى سپەكتاكل جونىندە انا ءرولىن ويناعان اكتريسا, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى مايرا ومار.
ال باس كەيىپكەر ءابدىراسىل اقساقالدى سومداعان اكتەر قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اقىش وماردىڭ پىكىرىنشە, ءابدىراسىل بۇگىنگى زامان كەيىپكەرى.
– بالا-شاعاسى قالاعا كوشىپ, بايبىشەسىمەن قارا شاڭىراقتا جالعىز قالعان قارت ادامنىڭ جاعدايى, بالالارىنا دەگەن ساعىنىشى, ولار اۋىلعا كەلگەندە اراداعى تۇسىنىستىك ءتىنىن تەرەڭنەن تارقاتا الماي پۇشايمان كۇيگە ءتۇسۋى – مۇنىڭ بارلىعى قازىرگى قوعامىمىزدىڭ كورىنىسى, اششى دا بولسا شىندىعى. قارا شاڭىراعىنان جەرىنىپ, جاتباۋىر بولىپ كەتكەن ۇرپاق – قوعام تراگەدياسى. مۇنداي كۇردەلى تاقىرىپتاعى قويىلىمدار قازىرگى كورەرمەنگە ءسوزسىز كەرەك, – دەپ اكتەر ويىن تۇيىندەدى.
سپەكتاكل قاھارماندارىنىڭ ويىن قۇپتاي وتىرىپ, ەندى كورەرمەن رەتىندەگى ءوز قابىلداۋىمىزدى قورىتىپ كورسەك. ءيا, كومەديانىڭ تاقىرىپ ءھام مازمۇن تۇرعىسىنان ارقالاعان جۇگى اۋقىمدى. ايتسە دە دراماتۋرگيانىڭ نەگىزى قايشىلىق ەكەندىگىن ەسكەرسەك, سول شىم-شىتىرىق ينتريگا مەن ءسوز ارەكەتىنىڭ ءىس ارەكەتىنە اسەر ەتۋ ەكپىنى باسەڭ سەزىلدى. ءالى دە ەلەپ-ەكشەيتىن, ءتىپتى كەيبىر ساحنالارىن تۇبىرىمەن قىسقارتىپ تاستاسا دا, قويىلىمنىڭ كوركەمدىگى بۇزىلمايتىن باسى ارتىق ەپيزودتار كوپ. سونىڭ سالدارى بولسا كەرەك, اكتەرلەر ويىنى دا ديناميكاسىنان ايىرىلىپ, بىرسارىندىلىققا ۇرىنعان. كورەرمەندى كۇلدىرەمىز دەپ قينالا كۇلكى شاقىرۋ, جاراسپايتىن جاساندى ارەكەتتەرگە بارۋ, ورىنسىز ايقاي, قيسىنسىز قيمىل, دابىرا-دابىل, ءبارى دە سپەكتاكلدىڭ ىشكى ءھام سىرتقى سەمانتيكاسىنا سالقىنىن تيگىزگەن. جەڭىل تىركەس, ارزان ءازىل كوپ. سونىڭ بارلىعى قاراپايىم اۋىل تىرشىلىگىنە قارابايىرلىق ۇستەگەن.
نەگىزگى كەيىپكەرلەرگە كەلسەك, باقبەرگەن – جانقالدىبەك تولەنباەۆ, اقبەرگەن – سىرىم قاشقاباەۆ, شىمبەرگەن – جانات وسپانوۆ – اعايىندى ءۇش جىگىتتىڭ رولىندەگى اكتەرلەرگە كەيىپكەر بوياۋىن قالىڭداتۋ, رولىنە جان ءبىتىرۋ جاعىنان جاساندىلىقتان ارىلىپ, ءومىردىڭ وزىندەي ورەلى دە ورنەكتى مىنەز مۇسىندەۋلەرگە باتىل بارۋ جاعى جەتىسپەيدى. اسىرەسە تەاتردىڭ تاجىريبەلى دە ساقا اكتەرى جانقالدىبەك تولەنباەۆتىڭ كەيىنگى كەزدەگى ءبىر كومەديادان ەكىنشىسىنە كوشىپ جۇرەر بىركەلكى ءرول ساراپتاۋى, شىنى كەرەك, كورەرمەنىن دە مەزى ەتە باستاعانداي. كۇلدىرەمىن دەپ ساحنادا كۇلدىبادام ارەكەتتەرگە بارۋ ءتىپتى دە جەتىستىك ەمەس ەكەندىگىن بۇگىنگى زيالى كورەرمەنى بار تەاترلاردىڭ ۇعىناتىن كەزى الدەقاشان كەلدى دەپ ويلايمىز. قازىر باتتاسقان بوياۋ, ورىنسىز ايقايمەن ەشكىمدى تاڭعالدىرا المايسىز. تەاتردىڭ شىعارماشىلىق قۇرامى وسى جاعىن ەسكەرسە ارتىق بولماس ەدى.
ال سپەكتاكلدەگى ايرىقشا توقتالعىمىز كەلگەن جۇپ – اكە ءابدىراسىل (اقىش ومار) مەن شەشە شامشاگۇل (مايرا ومار) تاندەمى شىنايىلىعىمەن بىردەن باۋراپ الدى. تالاي جىلعى ساحنالىق تاجىريبە قوس اكتەر ويىنىنان ايقىن كورىنىپ, سپەكتاكلدىڭ اجارىن اشقان ءساتتى بەينە بيىگىنەن كورىندى. سول سەكىلدى قويلىباي رولىندەگى اسىلبەك قاپاەۆ پەن گۇلجاميلا – جانار قاسىموۆا, كوركەم بەينەسىندە كورىنگەن اينۇر جەتپىسباەۆانىڭ ساحنالىق ساراپتاۋىن دا ءساتتى سومدالعان كەيىپكەرلەر قاتارىنا قوستىق.
ەندى قويىلىمنىڭ تەحنيكالىق تۇسىنا توقتالساق, ساحنا سۋرەتىنەن, وكىنىشكە قاراي, اناۋ ايتتى ەرەكشەلىكتى, تاپقىر شەشىمدەردى كورە المادىق. تەك سپەكتاكل فينالىنداعى كورىنىس كوڭىل تولقىتادى. قالعان تۇستا ستسەنوگرافيالىق وقىلىم بىرسارىندىلىققا ۇرىنعان. مۋزىكانىڭ دا كەيىپكەر كوڭىل كۇيىنە ساي سەزىم يىرىمدەرىن ۇستاۋداعى ۇرىمتال تۇستارى باسەڭ. ىشكى مونولوگتەردى بەرۋدە تاعى دا تەرەڭ ىزدەنىستەرگە سۇراناتىنداي. ەسەسىنە جارىق قويۋداعى سۋرەتشى ازامات بەكبەمبەتوۆتىڭ سۋرەتكەرلىك كوزقاراسىن ايرىقشا اتاپ وتكىمىز كەلەدى. قويىلىمنىڭ جارتى جەتىستىگى جاقسى قويىلعان جارىق دەسەك, بۇل تۇرعىدان سپەكتاكل دىتتەگەنىنە جەتكەن.
جالپىلاي العاندا, پرەمەرانىڭ العاشقى كۇنى بولعانىنان شىعار, وقيعا جەلىسىن ءالى دە دامىتىپ, جەتىلدىرەتىن, قويىلىمداعى كوركەمدىك شەشىمدەردى تاعى دا كەمەلدەندىرە تۇسەتىن تۇستار مول. اسىرەسە سپەكتاكل ەكپىنىنە ءمان بەرۋ, ديناميكانى دامىتۋ كومەديانىڭ كوركەمدىك شەشىمىن بۇدان گورى جانداندىرا تۇسەرى انىق. ءبىر قايناۋى ىشىندە كەتكەن قويىلىمنىڭ تولىقتاي كەمەلىنە كەلگەن كورسەتىلىمىن سپەكتاكلدىڭ كەلەسى پرەمەراسىندا كورەمىز دەگەن سەنىم مول. ايتسە دە ونەرگە قاشاندا تالعام – تارازى! پاتشا كوڭىلدىڭ نە قالايتىنىن كىم ءبىلسىن؟