«اۋپىلدەك», «اپيتوك», «ساۋلەم-اي», «قۇداشا» سىندى حالىق اندەرىمەن قاتار ءبىرجاننىڭ «جالعىز ارشا», «جونىپ الدى», ء«لايلىم شىراعىن», اقان سەرىنىڭ «ماڭماڭگەرىن» جانە ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اندەرىن شىرقاعان قازاق دالاسىنىڭ بۇلب ۇلى رابيعا ەسىمجانوۆانىڭ تۋعانىنا بۇگىن تۋرا 110 جىل تولدى.
ونەر جولىن سەمەيدەن باستاعانى ءبىر اڭىز, الماتىعا امىرەنى ىزدەپ بارعانى ەكى اڭىز. «1931 جىلى مەن امىرە قاشاۋباەۆتى ىزدەپ رەسپۋبليكا استاناسىنا كەلدىم. ول ۋاقىتتا تەاتر بىرەۋ – دراما تەاترى عانا. تەاتر ساحناسىندا اتاقتى انشىلەر امىرە, ماناربەك, جۇسىپبەك, تاماشا ونەر يەلەرى قاليبەك, قۇرمانبەك, قانابەك, قاپان, سەركە, ەلۋباي, ابىكەن, كامال, قازاقتىڭ تۇڭعىش رەجيسسەرى جۇمات شانين وزدەرىنىڭ كەرەمەت تالانتتارىمەن كورەرمەندەرىنە تانىلىپ ۇلگەرگەن كەز. سولاردىڭ اراسىندا جارقىراعان جارىق جۇلدىزداي كۇلاش تا بار ەدى», دەيدى رابيعا ەسىمجانوۆا ءبىر ەستەلىگىندە. كۇلاش اپامىز جاس تالانتتى قامقورلىعىنا الىپ, ەرەكشە جاناشىرلىق تانىتادى. دارىندى دارىن الىستان تانيتىنى وسىدان بايقالادى. رابيعا اپامىز ونى بىلايشا ەسكە الادى: «ەلدەن اڭساپ كەلگەن بەتىمدە باۋىرمالدىق قۇشاققا سيار شوق جۇلدىزدار اراسىندا ماعان ەرەكشە ىقىلاس بىلدىرگەن كۇلاش ەدى. ء«انشى قىز كەلدى» دەپ جاس بالاشا قۋانىپ قارسى العانىن, ۇيىنە اكەلىپ, ءتورىن ۇسىنعانىن قالاي ۇمىتايىن. ءۇش جىل بىرگە تۇردىق. ول ۋاقىتتا تەاتر كيىمگە كەدەي بولاتىن, ەكەۋارا ءبىر سيسا كويلەگىمىز بار. سونى كەزەكتەسە, ساحناعا قايسىمىز بۇرىن شىقساق, سونىمىز كيەتىنبىز. «تەز شەشىن!» دەپ اپىل-عۇپىل كيىنىپ جاتاتىن دا كەزدەرىمىز از بولعان جوق. ول دا ءبىر داۋرەن ەكەن-اۋ!», دەيدى.
كۇللى قازاق دالاسىن داۋسىمەن تەربەگەن ءانشى قازاق ۇلتتىق ءان ونەرىنىڭ بايراعىن جەلبىرەتكەن ءبىرتۋار دەسە بولعانداي. عۇمىر بويى ۇلت ونەرى مەن مادەنيەتىنە قىزمەت ەتكەنىن كورەمىز. بۇل كىسى ورىنداعان «اۋپىلدەك» سىندى اندەر كوپ ەستىلە بەرمەيدى. كۇمىس كومەيدەن توگىلگەن ءۇندى قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنان تىڭداعان ءبىر عانيبەت.
اتاقتى ءانشى 1914 جىلى اقمولا وبلىسى قورعالجىن اۋدانىندا ونەر قونعان شاڭىراقتا دۇنيەگە كەلگەن. اتاسى باباق, ونىڭ ەسىمجان, قوسىمجان, سەيىتجان تاعى باسقا بالالارى بار. ءان ونەرىنەن حاباردار جۇرت رابيعادان بۇرىن قوسىمجان باباق ەسىمىن قاستەرلەسە كەرەك. بەلگىلى كومپوزيتور كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ ءبىر سوزىندە: «رابيعا ماعان تۋىس بولىپ كەلەدى. ءبىر ەلدىڭ ادامىمىز. مەن رابيعا اپاعا ەلىكتەپ ءانشى بولۋدى ارمانداعانمىن. بۇل كىسى اقمولا وبلىسى قورعالجىن اۋدانىنان ەدى. اتاقتى باباقتىڭ بالالارى قوسىمجان, ەسىمجان, دوسىمجان, سەيىتجان, ەسىمجاننان رابيعا. سونداي-اق باباقتىڭ گۇلجاميلا, بيجان, باعيرا, قانيپا دەگەن قىزدارى دا ونەرلى بولىپتى. رابيعا – ەسىمجاننىڭ تۇڭعىش قىزى. مىنە, بۇل كىسىلەر قازاق ءانىنىڭ ەتالونى دەسە دە بولعانداي. كەزىندە قوسىمجان باباقوۆقا احمەت جۇبانوۆ «قازاق ءانىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسى» دەپ بەكەر ايتپاعان. ويتكەنى قوسىمجاننىڭ ءان سالۋىندا اقان سەرى مەن ءبىرجان سالدىڭ, جاياۋ مۇسا مەن ۇكىلى ىبىرايدىڭ ءان ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى بار. سول كىسىدەن ءتالىم-تاربيە العان رابيعا اپاي دا انشىلەردىڭ ۇزدىگى ەدى-اۋ! ونىڭ ماقپال داۋسى جۇرەككە جىلى تيەتىن, تىڭداعاندا جۇرەككە جىلى تيەتىن, ادەمىلىكتىڭ, سۇلۋلىقتىڭ نىشانىنداي ەدى. ارينە, بۇرىن قازاق ايەلدىڭ جۋان داۋسىن, ەر ادامنىڭ جىڭىشكە داۋسىن ۇناتقان. ءبىزدىڭ راحيا قويشىباەۆا, جامال وماروۆالار قازاق مادەنيەتىنىڭ باستاپقى دامۋ كەزەڭىندە ونەرىمەن ەل ەسىندە قالعان تۋما دارىن يەلەرى.
رابيعانىڭ ءانى قانداي بولسا, كىسىلىگى دە ەرەكشە ەدى. ءبىر كورگەننەن باۋراپ الاتىنداي مىنەزى بار ەدى, اقىلىمەن, ادامگەرشىلىك قاسيەتىمەن, باۋىرمالدىعىمەن جاقىن ەدى. ونەر دە تاقىر جەرگە بىتپەيدى دەمەكشى, ءالى كۇنگە دەيىن ۇلكەن رۋحقا يە قۇدىرەتتى ونەر كەلەر عاسىرلارعا جاڭعىرىپ جەتە بەرمەك!», دەپتى ك.كۇمىسبەكوۆ.
1946-1960 جىلدار ارالىعىندا رابيعا ەسىمجانوۆا قازاق راديوسىنىڭ ءانشىسى قىزمەتىن اتقارىپتى. 1960 جىلدان باستاپ «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىنىڭ ءانشىسى رەتىندە ەڭبەك ەتكەن ونەر يەسىنەن ءان ۇيرەنىپ, ءتالىمىن العان بەلگىلى انشىلەر بارشىلىق ەكەن. بۇل تۋرالى التىن قوردا قالعان ەستەلىگىندە ءوزى ايتادى.
«شاكىرتسىز – ۇستاز تۇل» دەمەكشى, بۇگىنگى اتىشۋلى انشىلەردىڭ ءبىرازىن وزىمە شاكىرت سانايمىن. اسقاق انشىلەر بيبىگۇل تولەگەنوۆا, مادەنيەت ەشەكەەۆ قازىرگى ورىنداپ جۇرگەن اندەرىنىڭ ءبىرازىن مەنەن ۇيرەنگەن. قاجىبەك بەكبوسىنوۆ, بيعايشا ىڭكاربەكوۆا, باقىت ءاشىموۆا, اقجىگىت دارىباەۆالار قازاق ءانىن كوپ سۇراپ, كوپ ۇيرەنىپ جۇرەدى. ولارعا مەن سونداي ىقىلاسىممەن ۇيرەتەمىن. ويتكەنى قازاق ءانى حالىققا جەتۋ كەرەك. كەيىنگى ۇرپاققا قالۋ كەرەك. ويتكەنى ءان قازىنامىز بارشامىزعا ورتاق. ونىڭ ۇستىنە سوناۋ ۇلاعاتتى جانداردان العان ۇلگى-ونەگەنى سوڭعى ۇرپاققا جەتكىزسەم, مەنىڭ ازاماتتىق, انشىلىك پارىزىمنىڭ وتەلگەنى», دەپتى ءانشى.
1930 جىلدان الماتى مۋزىكالىق دراما تەاترىندا اكتريسالىق مەكتەپتىڭ شىڭدالۋىنان وتكەن اكتريسا 1933 جىلى سەمەيدىڭ وبلىستىق تەاترىنا اۋىسىپتى. وندا كومپوزيتور ي.كوتسيكتىڭ, قازاقتىڭ تاعى ءبىر دارىندى ساحنا رەجيسسەرى ورىنبەك بەكوۆتىڭ (كەيىن حالىق جاۋى رەتىندە رەپرەسسياعا ۇشىراعان, رابيعا اپامىزدىڭ العاشقى شاڭىراق قۇرعان جارى) قويعان وپەرالارى مەن سپەكتاكلدەرىندە «ايمان-شولپان» وپەراسىندا ايماننىڭ, ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك» وپەراسىنان جىبەكتىڭ, بەيىمبەت مايلين شىعارماسى نەگىزىندە قويىلعان «جالبىر» وپەراسىنان حاديشانىڭ, «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋدان» باياننىڭ رولدەرىن ورىنداۋدا, ساحنالىق ءتۇرلى وبرازداردى سومداۋدا زور جەتىستىككە جەتىپ, ولاردى قايتالانباس ونەردىڭ بيىك شىڭىنا شىعارىپتى. سەمەيدە ەكى-ءۇش جىل قىزمەت ىستەگەن سوڭ الماتىعا شاقىرىلعان رابيعا ەسىمجانوۆا رەسپۋبليكالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ, وسى ۇجىممەن ماسكەۋ, سول كەزدەگى لەنينگراد قالالارىندا, كوپتەگەن كونتسەرتتىك ساپاردا بولادى. 1936 جانە 1958 جىلدارى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ونكۇندىكتەرىندە ءان قۇدىرەتىن الەم جۇرتشىلىعىنا مويىنداتقان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى رابيعا ەسىمجانوۆا ەسىمى ەلىمەن بىرگە جاساي بەرەدى.