بانكتەر پروبلەمالىق قارىزدى كەشىرۋگە دايىن با؟

ال كليەنتتەردىڭ سالىمدارى 4,8%-عا ءوسىپ, 33,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وسىلاي دەپ مالىمدەگەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆ ەلىمىزدە 21 ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك قىزمەت ەتەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە شەتەلدىڭ قاتىسۋىمەن 11 بانك, مەملەكەتتىڭ 100% قاتىسۋىمەن 2 بانك جۇمىس ىستەيدى.

«حالىق پەن بيزنەستىڭ دەپوزيتتەرىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن اتاپ وتكەن ءجون. ولار 5 جىل ىشىندە 2 ەسە ءوستى. جىل باسىنان باستاپ ۇلعايۋ 4,8%-دى قۇرايدى, بۇل بانك جۇيەسىنە دەگەن سەنىمنىڭ جوعارى دەڭگەيىن راستاپ وتىر. دەپوزيتتىك بازانى دوللارلاندىرۋ دەڭگەيى جىل باسىنان بەرى 36,7%-دان 29,5%-عا دەيىن تومەندەدى», دەپ ناقتىلاپ ءوتتى سپيكەر.

ونىڭ ايتۋىنشا, اعىم­داعى تاۋەكەل­دەردى وتەۋ ءۇشىن بانك سەكتورىنىڭ كاپيتال قورى جەتكىلىكتى. سونداي-اق مەن­شىكتى كاپي­تال – 6,4 ترلن تەڭگە. بانكتەردىڭ وتىم­دىلىگى جوعا­رى اكتيۆتەرى وسى جىل­دىڭ 1 قا­را­شاسىنداعى جاعداي بويىنشا 14,6 ترلن تەڭگەنى نەمەسە اك­تيۆتەردىڭ 30%-ىن قۇرادى. بۇل بانكتەردىڭ كليەنتتەر ال­دىنداعى مىندەتتەمەلەرىنە تولىق كولەمدە قىزمەت كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.

«پورتفەل ساپاسىنىڭ كورسەتكىشتەرى ايتارلىقتاي جاقسارعان. جۇمىس ىستە­مەي­تىن كرەديتتەردىڭ كوەففيتسيەنتى تاريحي تۇر­عى­دان ەڭ تومەن مانگە جەتىپ, 2022 جىل­دىڭ باسىنان بەرى 3,3% دەڭگەيىندە ساق­تا­لىپ وتىر», دەدى اگەنتتىك وكىلى.

بريفينگ بارىسىندا ولجاس قيزاتوۆ ەلىمىزدە نەسيە بەرۋگە قاتىستى ەنگىزىلۋى مۇمكىن شەكتەۋ تۋرالى دا ايتتى. اگەنتتىكتىڭ باعالاۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا نەسيە تولەمىن 90 كۇننەن كەشىكتىرىپ العان 1,5 ملن قارىز الۋ­شى بار. بۇل رەتتە اگەنتتىك ءاربىر بانك, ميكر­وقارجى ۇيىمى جانە كوللەكتورلىق اگەنت­تىكپەن بىرىگىپ جەكە جوسپار قۇرىپ, ناق­تى قارىز الۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, قا­رىز جۇكتەمەسىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا ولار­مەن قانداي جۇمىس جۇرگىزەتىندەرىن پىسىق­تاعان.

«مۇنىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بار. ەگەر بورىشكەردىڭ نەسيەنى تولەۋگە قارجىلاي مۇمكىندىگى جوق بولسا, وندا ءبىز بانكپەن, مقۇ-مەن بۇل كرەديتتى كەشىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيمىز. كەي جاعدايلاردا كرەديتتى قايتا قۇرىلىمداۋ قاراستىرىلادى. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اگەنتتىك بانك, مقۇ جانە كوللەكتورلاردى ءاربىر بورىشكەر بويىنشا قارىز جۇكتەمەسىن تومەندەتۋگە مىندەتتەدى. بولاشاقتا تاعى دا قارجىلىق قيىندىقتى سەزىنەتىن جاڭا قارىز الۋشىلار بولماس ءۇشىن ءبىز ارنايى شەكتەۋلەر ەنگىزبەكشىمىز. ياعني بورىشكەر ءوزىنىڭ ءبىر پروبلەمالىق نەسيەسىن جاپپايىنشا وعان جاڭادان قارىز بەرىلمەيدى. تۇتىنۋشىلىق زايم بويىنشا ماكسيمالدى سوما بەلگىلەيمىز. ءبىز كوپ جاعدايدا 100 ملن تەڭگەدەن جوعارى سومادا نەسيە بەرىلەتىنىن كورىپ وتىرمىز. ءتىپتى كەيدە 1 ملرد تەڭگەگە دەيىن. بۇل كاسىپكەرلىك ماقساتتا الىنعان نەسيەلەر سەكىلدى. حالىقتىڭ نەسيەسىن كوبەيتە بەرمەۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلىق زايمداردىڭ جوعارعى شەگىن ەنگىزۋىمىز كەرەك. ءليميتتى ازىرگە بانك قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ ويلاستىرىپ جاتىرمىز», دەدى و.قيزاتوۆ.

ول سونىمەن قاتار ەكونوميكاعا بەرىلگەن نەسيەلەردىڭ 15,3 پايىزعا, 26,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسكەنىن مالىمدەدى. ال جەكە تۇلعالاردىڭ نەسيەسى 22,4 پايىزعا ارتقان. بۇل نەگىزىنەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردىڭ – 25,4 پايىزعا, يپوتەكالىق نەسيەلەردىڭ 11,8 پايىزعا ءوسۋى اسەرىنەن تۋىنداپ وتىر. بيزنەسكە بەرىلگەن كرەديت كولەمى 14,9 پايىزعا, 10,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن كوبەيىپتى.

«ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن­ قارجى­­لاندىرۋدا بانك سەكتورى­ ما­ڭىزدى ءرول اتقارادى. بيزنەس سۋبەكتىلەرىن نەسيە­­مەن قولداۋ تۋرالى مەملەكەت باس­شى­­سىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, اگەنت­ت­ىك 2020 جىلدان باس­تاپ پرۋدەنتسيال­دى ىنتالاندىرۋ ءىس-شارا­لا­رىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ونىڭ اياسىن­دا بانكتەردىڭ وتىمدىلىك پەن كاپيتالىنا قاتىستى قا­دا­­­­عا­لاۋشىلىق جۇكتەمە ازايتىلىپ, سونداي-اق بانكتىڭ كەپىل ساياساتىنىڭ تالاپتارى جۇمسارتىلدى. قازىر اگەنتتىك سينديكاتتى نەسيەلەۋدى دامىتۋ, ەنشىلەس شەتەلدىك بانكتەر تاراپىنان نەسيەلەۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق شەتەلدىك بانكتەردى تارتا وتىرىپ جانە كىرۋ تالاپتارىن ليبەرالداۋ ەسەبىنەن بانك سەكتورىندا باسەكەنى ارتتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر», دەدى.

اگەنتتىك باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قازاق­ستاندىق بانكتەر شەتەلدىك بانك­تەر­مەن باسەكەلەسە الاتىن دەڭگەيدە دەپ ەسەپ­تەيدى.

«ساۋىقتىرۋ شارالارىنان كەيىن قازىر بانك سەكتورىنىڭ جاعدايى تۇراقتى. مۇنى كەيىنگى ءۇش جىلدا حالىقارالىق ساراپ­شىلار دا راستايدى. التى بانككە قايت­ارىمدى نەگىزدە مەملەكەتتىك قولداۋ بەرىل­دى. قازىرگى جاعدايعا قاراپ وتىرىپ بەرىل­گەن قاراجات مەرزىمىنەن بۇرىن قايتا­رىلادى دەپ كۇتەمىز. ءبىز بانكتى قولداۋدا مەملەكەت قاتىسۋىن ازايتۋ قاجەتتىگىن تۇسىنەمىز. ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزۋدەمىز. كەلەسى جىلعى ءبىزدىڭ باستى زاڭنامالىق ماقساتىمىز – قانداي جاعدايدا مەملەكەت كومەك بەرەدى جانە بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك, اگەنتتىك جانە ۇكىمەتتىڭ ءرولى قانداي ەكەنىن ناقتىلاۋ», دەدى و.قيزاتوۆ.

بانك سەكتورىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعى – بۇكىل ەل ەكونوميكاسىنىڭ ۇزدىكسىز جانە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنىڭ كەپىلى. بۇل داعدارىستار مەن سىرتقى ەكونوميكالىق كۇيزەلىس كەزەڭدەرىندە وتە ماڭىزدى. 2023 جىلعى 1 قاراشادا Moody's رەيتينگتىك اگەنتتىگى وتاندىق 9 بانكتىڭ رەيتينگىن جاڭارتتى, ولاردىڭ سەگىزى ەڭ ءىرى ون بانكتىڭ قاتارىنا كىرەدى. رەيتينگى ەڭ جاقسى بانكتەردىڭ قاتارىندا «وتباسى بانكى» بار: Moody's Investors Service قارجى ينستيتۋتىنىڭ رەيتينگتەرىن Baa2 دەڭگەيىندە راستاپ, رەيتينگتىك بولجامدى «تۇراقتىدان» «وڭعا» جاقسارتتى. بانكتىڭ ۇزاقمەرزىمدى رەيتينگتەرىن راستاۋ بانكتىڭ مىقتى كليەنتتىك بازاسى مەن مەملەكەتتىك بانك مارتەبەسىن كورسەتەدى. Moody's-ءتىڭ وڭ بولجامى بانكتىڭ وپەراتسيالىق ورتانى جاقسارتۋعا, بۇل ءوز كەزەگىندە نەسيەلىك مۇمكىن­دىكتەرىن ساقتاۋعا, جاقسارتۋعا جانە قۇبىلمالىلىقتى تومەندەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى.

ءوز كەزەگىندە Halyk Bank تە Moody's اگەنتتىگىنىڭ جوعارى رەيتينگىنە يە: Baa2, بولجامى – «وڭ». ودان كەيىن Kaspi Bank, «بانك تسەنتركرەديت» جانە ForteBank بار.

بۇل رەتتە Fitch Ratings ەكىنشى دەڭ­گەيلى ءتورت ءىرى بانكتىڭ رەيتينگىن قوي­دى. مۇندا دا رەيتينگ ءتىزىمى تۋرا جوعا­رى­داعىداي: «وتباسى بانكى» (BBB, بولجام – «تۇراقتى»), Halyk Bank (BBB−, «تۇراقتى»), ForteBank (BB, «تۇراقتى»), Bereke Bank (BB, «تۇراقتى»).

S&P Global Ratings-كە كەلەتىن بولساق, بۇل اگەنتتىك ەلدىڭ العاشقى وندىعىنا كىرە­تىن بەس بانككە باعا بەرەدى. ەڭ جوعا­رى­ رەيتينگتەر Halyk Bank پەن Kaspi Bank-كە تيەسىلى.

جالپى, كەيىنگى جىلدارى حالىق­ارا­لىق­ رەيتينگ اگەنتتىكتەرى قازاقستاندىق بانك­­تەرگە وڭ باعا بەرىپ, ولاردىڭ سىرتقى اسەر­لەرگە توزىمدىلىگىنىڭ جاقسارعانىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستان ءوزiنiڭ ەگەمەندi رەيتينگi­نiڭ جاقسارۋى مەن راستالۋىنىڭ اياسىندا وڭ وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. بيىل قاراشا ايىندا Fitch Ratings حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى قازاقستاننىڭ ەگەمەن نەسيە رەيتينگىن «تۇراقتى» بولجامىمەن ۆۆۆ دەڭگەيىندە راستادى. ءوز كەزەگىندە Moody's حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى قازان ايىندا قازاقستاننىڭ ەگەمەن نەسيە رەيتينگىن Baa2 دەڭگەيىندە راستاي وتىرىپ, «تۇراقتىدان» «وڭعا» بولجامدى جاقسارتتى. ءبىر اي بۇرىن, قىركۇيەكتە Standard & Poor's (S&P) حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى قازاقستاننىڭ ەگەمەندى نەسيەلىك رەيتينگىن BBB−/A-3 دەڭگەيىندە تۇراقتى بولجاممەن راستادى. بۇعان دەيىن ناۋرىز ايىندا رەيتينگتىك اگەنتتىك قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا بولجامدى «تۇراقتىعا» دەيىن جاقسارتتى», دەيدى Ranking ساراپشىلارى.

Halyk Finance ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ بانك سەكتورى سوڭعى ون جىلدا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى بولشەگىنە اينالىپ ۇلگەردى.

«بانك جۇيەسى وتاندىق قارجى جۇيە­سى­نىڭ نەگىزى رەتىندە ەكونوميكالىق ءوسىم مەن تۇراقتىلىققا ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. 2008 جىلعى داعدارىس, ودان بەرگى پاندەميا مەن گەوساياسي شيەلەنىس كەزىندە دە توزىمدىلىك تانىتتى. قازىر بانكتەر تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر مەن تسيفر­لان­دىرۋدى ەنگىزۋدى دە تابىستى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. دەگەنمەن جەتكىلىكتى تابىستى دامۋ­عا قاراماستان, كەيبىر كور­سەت­كىش­تەر بانك سەكتورىنىڭ ەكونوميكادا ءالى دە ءتيىستى ءرول اتقارمايتىنىن ايتادى: اكتيۆ­تەردىڭ, نەسيەلەۋدىڭ جانە ءىجو-دەگى دەپو­زيت ۇلەسى سياقتى سالىس­تىر­مالى كورسەتكىشتەر ءالى دە دامىعان جانە ءتىپتى كوپتەگەن دامۋشى ەلگە قارا­عان­دا الدەقايدا تومەن», دەيدى ساراپشىلار.