ونەردىڭ قۇنىن ءبىلۋ قوعامنىڭ وزىنە بايلانىستى. «قازاققا ولەڭ دەگەن ءبىر قادىرسىز», دەپ اباي انا زاماندا كۇيىنگەن, سول ءالى كەلە جاتىر. بۇل – اششى دا بولسا شىندىق.
ماسەلەن, ءسىز وتاندىق ءبىر سۋرەتشىنىڭ ۇزدىك تۋىندىسى اۋكتسيونعا قويىلىپ, تۇگەن ميلليون تەڭگەگە ءوتىپتى دەگەندى ەستىدىڭىز بە؟ ون جىلدان استام ونەر مەن مادەنيەتتىڭ اينالاسىندا جۇرگەن ءبىز ەستىمەپپىز. سوندا ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەر جاۋھارلارىنىڭ جىلىگى تاتىماي ما دەگەن ساۋال كولدەنەڭدەيتىنىن نەسىنە جاسىرايىق؟ شىنىندا ەلىمىزدە وتاندىق ءارى شەتەلدىك ۇزدىك تۋىندىلار اۋكتسيونى نەگە جوق؟ بۇل ونداي ورەگە جەتپەگەنىمىزدى بىلدىرە مە؟ مۇمكىن مىڭ قارالىق قۇندىلىقتاردى بۇلداپ ساتاتىن اۋكتسيوننان باسقا ورەلى جورانى ءوزىمىز قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك شىعار. جاپپاي ەۋروستاندارتتى قايتالاپ, كوشىرە بەرمەي. قازاق دالاسىندا ەرتەرەكتە بۇدان دا زورى بولعان عوي؟
ەكى اپتا بۇرىن پيكاسسونىڭ «ساعات تاققان ايەل» كارتيناسى 139 ملن دوللارىنا وتكەندە, ءبىراز جۇرت جاعاسىن ۇستادى. كارتينانىڭ قىمبات باعاعا ساتىلعانى تۋرالى جازبالارعا الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى پىكىر بىلدىرگەندەردىڭ كوبى «مىنانى سوقىر تيىنعا دا الماس ەدىك» دەگەندەي ماعىنادا سويلەدى. راسىندا دا سۋرەت ءبىر قاراعاندا الگىندەي اسەر قالدىرارى ءسوزسىز. الايدا ماعىناسى دا ءارتاراپتى, ءتۇرلى وي سالادى.
ءبىزدىڭ كوكەيدە بىردەن ەلىمىزدە وسىنداي قۇندىلىقتار اۋكتسيونعا قويىلىپ, وسىلاي بۇلدانا ما دەگەن سۇراق تۋدى. قانشاما تۋىندىلارى شەتەلدىك كورمەلەردە قىمبات باعاعا وتكەن سۋرەتشى الپىسباي قازىعۇلوۆ الەمدىك پاندەميادان كەيىن شىعارماشىلىق ونىمدەردىڭ ساۋداسى باياۋلاعانىن ايتادى. ول: «حالىق ءوز باسىمەن قايعى بولىپ كەتكەندە قايداعى ونەر؟ ودان كەيىن دە الەمدە ءارتۇرلى جاعدايلار اسەرىن تيگىزبەي جاتقان جوق. بىزدە سۋرەت, بەينەلەۋ ونەرى سالاسىندا نارىق قالىپتاسپادى دەۋگە بولمايدى. ساۋدا ورتالىقتارىندا ساتىلاتىن ونەر تۋىندىلارىنا قاراعاندا سولاي. دەمەك, حالىق قاجەتسىنەدى, كارتينالارعا سۇرانىس بار, ساتىپ الادى. ايتپەسە ارنايى بۋتيكتەردە سامساعان سۋرەتتەر تۇرماس ەدى عوي. كوپتەگەن سۋرەتشى, ءتىپتى بارلىعى دەسەك بولادى, سۋرەتتەرىنىڭ قانشاعا وتكەنىن ايتا بەرمەۋى مۇمكىن. اركىم ءارتۇرلى جولمەن ساتادى. سوڭعى كەزدە ۇزدىك تۋىندىلاردى اۋكتسيونعا شىعاراتىن تاجىريبە جوق. كەيدە قايىرىمدىلىق اۋكتسيوندارى وتەدى, الايدا ول دا سيرەك, اندا-ساندا. سوندىقتان ءار قىلقالام شەبەرى سالعان دۇنيەسىن بۇلداپ وتكىزۋى ازىرگە وزىنە بايلانىستى», دەيدى.
بۇل جەردە سۋرەتشى الپىسباي قازىعۇلوۆتىڭ جەكەلەگەن تۋىندىلارىن لايما ۆايكۋلە, ديدە مارۋاني, جەرار دەپاردە, پاتريسيا كااس, بەلگيا كنيازى لوران سياقتى اتاقتى ادامدار ساتىپ العانىن قاپەرگە سالا كەتكەن ارتىق ەمەس.
ال ءبىزدىڭ ەلدە وتاندىق ءارى شەتەلدىك ۇزدىك تۋىندىلار اۋكتسيونى نەگە جوق؟ بۇل ونداي ورەگە جەتپەگەنىمىزدى بىلدىرە مە؟ مۇمكىن مىڭ قارالىق قۇندىلىقتاردى بۇلداپ ساتاتىن اۋكتسيوننان باسقا تۇرلەرىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك شىعار, جاپپاي ەۋروستاندارتتى قايتالاپ كوشىرە بەرمەي. قازاق دالاسىندا ەرتەرەكتە بۇدان دا زورى بولعان عوي؟ «شاقشام شاقشا-اق ەدى, شاقشا دا بولسا جاقسى-اق ەدى, كەر بۇعىنىڭ ءمۇيىزى – ناقىسى ەدى, ءبىر قىسىراق ىستەگەن اقىسى ەدى. گاۋھار مەن جاقۇتتان سالعان كوزى بار ەدى, قولقاسىن كەلەسى جىلى الارسىڭ دەگەن ءسوزى بار ەدى» دەگەندەي اڭگىمەلەردى ء«سوز تاپقانعا قولقا جوق» كىتابىنان جاستاي وقىپ وستىك. باياعىدا اسەمدەپ شاقشا ىستەپ بەرگەنى ءۇشىن بايلار قىسىراقتىڭ ءۇيىرىن ايداتقانى تۋرالى وقيعانى اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ اۋزىنان انىق ەستىگەنبىز. كۇمىس شاقشا سوققان ۇستا مەن بايدىڭ ەسىمىن, تۇرعان جەرلەرىنە شەيىن ايتقان, ەستە قالماپتى. بالا كەزىمدە ولكەتانۋشى فايزوللا نۇرجانوۆ ۇستازىمنان ەستىگەنىم ەسىمدە:
«ق ۇلىن بەرسەڭ سۇتىنەن كەتە المايدى,
تاي بەرسەڭ جەرىم الىس جەتە المايدى.
قۇنان بەرسەڭ جەرىمە جەتكىزەر ەدى,
تىسەۋ قۇنان كۇزدى كۇنى ەت المايدى.
ەردەكە, نە ايدارعا, نە قايتارعا,
بولعاندا بالاڭنان بايتال, سىزدەن ساۋرىك –
ءۇيىرى «ەردەن كوكتىڭ» دەپ ايتارعا», دەگەن شوجە اقىنعا ساندىبايدىڭ ەردەنى كوك الالى قىسىراقتىڭ ءۇيىرىن ايداتقانىن قازاق ءالى ۇمىتا قويعان جوق. ەل ارالاپ ءجۇرىپ ەردەنگە امانداسا كىرگەن اقىن شىعىپ بارا جاتقاندا مىرزا بالاسىنا «مىنا سوقىرعا ءبىر بايتال جەتەكتەت» دەپ سىبىرلاعانىن ەستىپ قالعاندا تۋعان اڭگىمە – بۇل.
ەردەن كوكتىڭ تۇقىمى جىلقىدان زيات جانۋارلار دەسەدى جۇرت. مۇنشا بايلىقتى ەردەن مىرزا اقىننىڭ ونەرىن جوعارى باعالاعاندىقتان ايداتقانى بەلگىلى عوي, اتاقتى اقىن شوجەگە. ونەردىڭ قادىرىن بىلەتىن ورەلى جورامىزدان نەگە جاڭىلىپ قارا باسقانىمىزدى تارقاتىپ ايتا بەرسەك, اڭگىمە ۇزاي بەرەدى... ۇلت ءوزىنىڭ ءورىستى جولىمەن دامىسا عانا كەمەلدەنەدى.
«قايبىر جىلدارى, ەرتەرەكتە, ءابىلحان قاستەەۆ اتامىزدىڭ ەڭبەكتەرى اۋكتسيونعا قويىلىپ, ءبىر تۋندىسى كوپ-كورىم باعاعا وتكەنى تۋرالى دەرەك ەسىمدە. قاتەلەسپەسەم, 2016 جىلداردىڭ اينالاسىندا انگليادان ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇراجايعا كەرەمەت قۇندى سۋرەتتەر مەن جادىگەرلەر اكەلىنىپ قويىلدى. اراسىندا ساتىلاتىندارى دا بار ەدى. بىرەن-ساران بولماسا, ەشكىم نازار اۋدارعان جوق. جارناماسى دا ءجوندى جاسالماعان سياقتى. ءتىپتى حالىق ءبىلدى مە, جوق پا, ول جاعىنان حابارىم جوق. ال سونداي دۇنيەلەر دامىعان وركەنيەتتى ەلدەردە بولسا تالاپ اكەتەر ەدى. اعىلشىندار اكەلگەن الگى كورمە ۇلتتىق مۇراجايدا تۇردى-تۇردى دا قايتتى.
ەلىمىزدە سۋرەت, بەينەلەۋ ونەرىن جوعارى باعالايتىن ورەلى مادەنيەت قالىپتاسا قويماعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. جارناماسى جاسالا بەرمەيدى. جارناماسىن ايتامىز, بەينەلەۋ, كەسكىندەمە ونەرىندە بەلگىلەنگەن باعىت, جۇيە جوق قوي. ەلىمىزدىڭ «مادەنيەت تۋرالى» زاڭىندا ءبىر اۋىز ءسوز جوق ەكەن, قاراپ شىقتىم. كۇندەلىكتى جۇمىس پەن اي سايىنعى نەسيەنىڭ اراسىندا باسى قاتىپ جۇرگەن ەلدىڭ كورمەگە كەلەتىن مۇرشاسى بار ما ءارى-بەرىدەن سوڭ؟ ءسىز اۋكتسيوندى ايتاسىز...», دەيدى بەلگىلى سۋرەتشى, كەسكىندەمەشى جەڭىس كاكەن ۇلى.
سۋرەتشى الپىسباي قازىعۇلوۆ «ادامدار كارتينانى ساتىپ المايدى, ونداعى ەنەرگيانى ساتىپ الادى» دەپتى ءبىر سوزىندە. ال پابلونىڭ بالەن ميلليون دوللارعا ساتىلعان مىنا دۇنيەسىندە قايداعى قۋات-كوزى دەۋگە قاقىلىسىز. ولاي ەمەس قوي, بىراق. 1932 جىلى سالىنىپ, بالەن جىل تۇرىپ, اقىرىندا قىمباتقا باعالانعان مۇندا نە گاپ بار دەپ كوز توقتاتىپ ويلاناسىز. ادامنىڭ ىشكى قۋاتىن وياتۋشىنىڭ ءبىرى وي ەمەس پە؟ ونەردەگى, ءتىپتى ومىردەگى ەنەرگيا سول ويدان باستالۋى بەك مۇمكىن. تانىمال قىلقالام شەبەرى جەڭىس كاكەن ۇلى «پيكاسسونىڭ كارتينالارىنىڭ دەنى كورىپ, ايتىپ بەرۋ ءۇشىن ەمەس, سەزىنۋ ءۇشىن جازىلعان. ال سەزگەنىڭدى ايتىپ بەرۋدىڭ كەرەگى جوق-اۋ. بەينەلەۋ ونەرىنە جوعارى كوزقاراس قالىپتاسقان ەلدەر كارتينالارعا مۇلدە باسقا ولشەمدەرمەن قارايدى. سوندىقتان اۆتوردىڭ كەي تۋىندىسى بەلگىلى ءبىر وي, ماعىنا بەرمەۋى دە مۇمكىن. وعان تاڭعالاتىن ەشتەڭە جوق. امەريكالىق قالتالىلاردى ۇشىندىرىپ تۇرعان – سۋرەتشىنىڭ داڭقى مەن داقپىرتى. «اتا داڭقىمەن قىز وتەدى» دەگەندەي, قازىر پيكاسسونىڭ قولىنىڭ ۇشى ءتيىپ كەتكەن شيمايىنىڭ ءوزىن اۋكتسيونعا شىعارسا, بالەن دوللارعا وتە بەرەدى», دەيدى.
كارتيناعا ءبىر قاراعاندا ءبىزدىڭ كوزگە بىردەن وتەجان نۇرعاليەۆتىڭ «سوعىستىڭ سوڭعى جازىندا» جىرلاناتىن باسقارما ايەلدەرىنىڭ وبرازى ەلەستەدى. سونىڭ ءبىرى «ورامال» اتتى باللادا بىلاي بولاتىن:
«جالعاننىڭ دا بولادى عوي ورايى,
شوشقانىڭ دا بولادى عوي تورايى,
تورايدى دا, ورايدى دا بىلمەيدى
باسقارمانىڭ كەلىنشەگى دارايى.
جىلتىراعان نارسە كورسە حالىقتا,
قاتتى ۇقسايدى جەم جەمەگەن بالىققا:
جىرىمشىلاپ, الداپ-سۋلاپ بوپسالاپ,
بازىنا عىپ قويادى ىلعي الىپ تا.
ءبىزدىڭ ۇيدە جايىپ تۇرعان قاناتىن
ءبىر كەرەمەت قۇس ورامال بولاتىن.
ءبىزدىڭ ۇيگە كەلگەندەردىڭ كوزدەرى
جىلجىپ بارىپ ورامالعا قوناتىن.
دامبال بەرمەك بولدى ماعان دارايى,
كويلەك بەرمەك بولدى ماعان دارايى.
قاسارىسىپ كونبەي قويدى جەتىم يت –
كەلمەي قويدى, كەلمەي قويدى ورايى», دەيدى. اقىن بۇل جەردە «جەتىم يت» دەپ ءوزىن ايتقانى. جالعىز ۇلى سوعىسقا اتتانعان جەتىم كەمپىردىڭ قولىندا قالعان بەس-التى جاسار عانا جەتىم بالا – ءوزى. اناۋ دارايىڭىز اۋىل باسقارماسىنىڭ ايەلى. اراسىندا ء«بىر اۋىلدىڭ قۇدايى عوي ەرىم» دەپ كۇپىنەتىنى جانە الگى ورامالدى كەمپىردەن سۇراپ جۇرگەنى تۋرالى شۋماقتار بار. الايدا ءبىز باللادا ۇزاقتاۋ بولعان سوڭ ىقشامداپ الىپ وتىرمىز.
«ايتپاعان ءسوز, اتپاعان وق قالمادى,
اقىرى ول دا ورامالدى جالمادى.
«اۋرۋ شەشەڭ قۇمعا تۇسە بارعاندا
قوزى سويىپ بەرەيىن» دەپ الدادى».
اكەسى سوعىسقا كەتكەن, كارى اجەسى مەن اۋرۋ شەشەسىنە قاراپ قالعان كوڭىلى بوس جەتىم كويلەك-كونشەككە قاراماسا دا, اۋرۋ شەشەسىنىڭ ەمى دەگەندە «سىلق ەتە» تۇسەرى انىق قوي... ە-ە, جالعان-اي دەپ ءبىر كۇرسىنىپ قوياسىز ولەڭدى تۇسىنسەڭىز. ءارى قاراي اقىن بەس جاسار جەتىم بالانىڭ كوزىمەن باسقارمانىڭ, قازىرگىشە اكىمنىڭ ايەلىنە بۇيدەيدى:
«بايىڭ دا بار... باۋىرىڭدا بالا بار,
ءبارى بولدى – كوپتەن كۇتكەن جورامال.
بولماي تۇرعان جالعىز نارسە – سۇلۋلىق –
ءبىزدىڭ ۇيگە جاراسپايتىن ورامال...»
مىنا جەر تىپتەن سۇمدىق تۇسىنگەنگە. شالى جوق جەتىم كەمپىر. جالعىز ۇلى سوعىسقا كەتكەن, نەمەرە تاعى جەتىم. كەلىن جەسىر عانا ەمەس, ونىڭ ۇستىنە ناۋقاس. كىل جەتىم مەن جەسىردىڭ ۇيىندە جارقىراعان جالعىز نارسە – كەلگەن ادامنىڭ كوزى تۇسەتىن جىبەكتەي ورامال. قاسىرەتتى كورمەيسىز بە؟ سونى بولماي الدىرعانى – اقىرى كۇيرەگەلى تۇرعان شاڭىراق ەكەن, ورامال نە تەڭى دەگەنى ەمەس پە؟..
«...الىپ كەتتىڭ سول نارسەنى ۇيالماي,
اپام قالدى – ول دا قىز عوي – قيا الماي –
ءبىر كەزدەگى باقىت سىيعان وتاۋعا
الاقانداي اق شۇبەرەك سىيا الماي...
قازىر ايتسام بۇل جاعدايدى قيالاپ,
سول كەلىنشەك – قازىر كەمپىر – ۇيالاد...
جالعىز شارشى ورامال بوپ كوڭىلدە
جەلبىرەپ تۇر قۇيتتاي عانا قيانات...» دەپ اياقتالادى.
باللادانى تولىق وقىعان جان ەگەر جۇرەگى بولسا, باسىن شايقاۋمەن بولادى. اقىلعا سىيمايتىن ءحالدى جۇرەك كەشىرەرىنە وسىندايدا كوز جەتەدى. وتەجاننىڭ باللاداسىنداعى ورامالداي پيكاسسونىڭ الگى سۋرەتىندەگى جالعىز عاجاپ, بالكىم ازاپ – التىن ساعات. ول جانە بار دۇنيەنى سوعان ارتىپ, ساعاتتى ەرەكشە بەلگىلەپ تۇرعانىن كورەمىز. ال اناۋ وتىرعان ايەلدىڭ وتەجاننىڭ دارايىسىنان نەسى كەم, نەسى ارتىق؟ ساعات تاعىلعان بىلەك ەمەس, سۇيكىمسىز جالپاق تابان با دەپ قالاسىز. وعان بىتكەن ساۋساقتار ەمەس, باقاي, باشپايلار سەكىلدى. جانە ايەلدىڭ ءاربىر مۇشەسىن جەكە سۋرەت رەتىندە قاراستىرۋعا بولاتىنى. سوعان قاراعاندا شىن مانىندەگى ساعات كەۋدەڭىزدە سوققان جۇرەك قانا دەگىسى كەلەدى اۆتور. ويلاندىرادى. دەمەك, كەيىپكەردىڭ قۇدايمەن, ءتاڭىرىنىڭ ولشەپ بەرگەن ومىرىمەن (ول دا ۋاقىت, ساعات), ونداعى باستى نارسەلەر – سانا مەن رۋحپەن جۇمىسى بولماعانعا ۇقسايدى. بار گاپ – ساعاتتا دەدىك جانە ول التىن ءارى جۇمىر باستى پەندەنىڭ قولىندا. سول التىن ساعاتقا (دۇنيەۋي بايلىققا) عانا الدانىپ, اقشا قۋىپ ۋاقىتىن ء(ومىرىن) زايا كەتىرىپ الدى ما, جوق ءوز سۇلۋلىعىنا سۇقتانىپ, قارا باسىن قىزىقتاپ ءجۇرىپ ۋاقىتىن وتكىزىپ الدى ما؟ ءبىر قاراعاندا بيكەش ءومىر بويى ايناعا قاراپ وتكەن ادام سياقتى ەلەستەيدى. سونداي-اق سۋرەتتى قالاي اۋناتىپ قاراساڭ دا دوڭگەلەنىپ, بەلگىلى ءبىر زات رەتىندە كورىنە كەتەدى. دۇنيەمەن تۇيىقتالعان دەگەن ويعا شەگەلەيدى. سۋرەتكە ۇزاق قاراسا بيكەشتىڭ باس-اياعى, بار تۇلعاسى قورشاۋدا, الدى-ارتىنىڭ ءبارى رامكادا. جيرەندىرە وتىرا ۇلگى الۋعا شاقىرماي ما؟
بىلەتىندەر بۇل سۋرەتتىڭ كەيىپكەرى – پابلو پيكاسسونىڭ سۇيىكتىلەرىنىڭ ءبىرى, «التىن مۋزاسى» رەتىندە تانىلعان فرانتسۋز مودەلى ماري-تەرەز ۋولتەر دەيدى. مۋزا مۇنداي بولا ما, بىراق؟ ارينە بولادى. ءبىر كەزدەگى پەرىشتەدەي بالدىرعان ساناسى مەن رۋحىن شىڭداماي ۋاقىتىن وتكىزىپ السا, ادام قاسيەتتەن دە قالادى. ء«دامى قايتپاس, بۇزىلماس ءتاتتى بار ما؟» (اباي). ۋاقىتتىڭ قادىرىن بىلمەۋ – ءومىردىڭ ءمانىن, اللا كەۋدەڭە قوندىراتىن جاننىڭ قۇدىرەتىن تۇيسىنبەۋ دەگەن ءسوز. ادامدىققا, ىزگىلىككە ۇمتىلماۋدىڭ سوڭى نەگە سوعاتىنىن ايتادى. ول دا جاراتقاننىڭ جازاسى. بۇل تۋرالى ءبىر كەرەمەت ءتامسىل دە بار. ەرتەرەكتە ءبىر سۋرەتشى بولۋى كەرەك, قاتەلەسپەسەك, پەرىشتەنىڭ سۋرەتىن سالۋدى ويلاپ, اقىرىندا ىزدەي-ىزدەي كوشەدە ويناپ جۇرگەن جاننان اسقان سۇيكىمدى بالانى تاۋىپ اكەلىپ, سونىڭ سۋرەتىن سالادى. تۋىندى كەرەمەت شىعادى. ەلدى سەندىرەدى. ەندى وسىعان قاراما-قارسى قۇبىجىقتىڭ كەيىپكەرىن ىزدەي باستايدى. ارادا كوپ جىل وتسە دە كەزدەسپەي-اق قويادى ءبىر جاعىمسىز بەينە. قانشاما جىل وتە ءبىر كۇنى كافەدەن ەلدىڭ ءبارىن باسا-كوكتەگەن الباستىعا كوزى تۇسەدى. اسقان ءبىر انايى, وجار. تۇلا بويىندا ادامسۇيەر ءبىر قىلىعى جوق الگى بارعا كىرە اينالاسىن قاعىپ-سوعىپ, جيرەندىرگەنى بىلاي تۇرسىن, تورگە ورنالاسىپ اراققا باس قويادى. ەلدىڭ ءبارى تۇرپىدەي جيىرىلىپ, جيرەنە قارايدى. سۋرەتشى الگىنىڭ تامىرىن باسىپ, ءتىلىن تاۋىپ, شەبەرحاناسىنا اكەلىپ, سۋرەتىن سالا باستاپ ورتالاعاندا, الباستى-ادام سۋرەتشىنىڭ كەزىندە سالعان «پەرىشتەسىنە» قاراپ وتىرىپ, ەڭكىلدەپ جىلايدى. الداپ-سۋلاپ سولىعىن زورعا باسادى قىلقالام يەسى. سويتسە, ادامدىقتان كەتكەن الگى «سەن مەنى تانىمادىڭ با؟» دەپ تاڭعالادى. ارينە «جوق» دەيدى سۋرەتشى. «مىناۋ قابىرعادا ءىلۋلى تۇرعان بالا كۇنىمدەگى مەن ەدىم عوي, سەن جەتەلەپ اكەلىپ سۋرەتىمدى سالىپ الىپ قالعانىڭ قالاي ەسىڭدە جوق؟» دەپتى. مىنە, ىزگىلىككە ۇمتىلماعان ۋاقىت پەن ءومىردىڭ باعاسى. قۇبىجىققا اينالىپ كەتپەس ءۇشىن دە مۇنداي سۋرەتكە كۇندە ءبىر كوز سۋارىپ وتىرۋ ارتىق ەمەس. سۇلۋلىققا ىڭكار بولىپ, جاماندىققا جيرەنە قاراعان سايىن ادام رۋحى شىڭدالا تۇسپەي مە؟
جانرى, ورىندالۋى باسقا بولۋى كادىك, بىراق ءدال وسى تاقىلەتتەس اسەرلەرگە, سەزىمدەرگە جەتەلەيتىن سالۆادور ءداليدىڭ «ەستىڭ تۇراقتىلىعى» نەمەسە «جۇمساق ساعاتتار» اتالاتىن سۋرەتى بار. الەم بويىنشا اسا تانىمال سۋرەتشىنىڭ اتاقتى كارتيناسى. بۇل تۋرالى ءبىز ايتۋدان اۋلاقپىز, بۇل تۋرالى تالاسبەك اسەمقۇلوۆ اسقار سۇلەيمەنوۆ تۋرالى بايانىندا ەجىكتەپ جەتكىزەدى. وقيعا تولەگەن توقبەرگەنوۆتىڭ بولمەسىندە ستۋدەنتتەرمەن پىكىرتالاس رەتىندە وربىگەن:
«سالۆادور ءداليدىڭ «مىنسىزدىكتەن قورىقپاڭىز. ءسىز وعان جەتە المايسىز. ونىڭ ۇستىنە مىنسىزدىكتە ءسىز قىزىعاتىنداي ەشتەڭە جوق» دەگەن ءسوزى بار عوي.
سول جىلدارى تولەگەن اعا, اسا قىمبات اقشاعا سالۆادور ءداليدىڭ البومىن ساتىپ العان. سۇراق قويعان قىز البومنىڭ ءبىر بەتىن اشىپ, اسقار اعامىزعا ۇسىنعان.
– ءسىزدىڭ سۋرەت سىنشىسى ەكەنىڭىزدى دە بىلەمىز. مىنا سۋرەتتىڭ ماعىناسىن تۇسىنبەدىك.
سۋرەتتە ءار جەردە ىلىنگەن ساعاتتار بەينەلەنگەن. ساعاتتاردان… سۋ سورعالاپ, كەپتىرۋگە قويعان شۇبەرەكتەر سياقتى سالاقتاپ تۇر. اسەكەڭ سۋرەتكە ءبىر قارادى دا, قايىرىپ بەردى.
– بۇل ولگەن ادامداردىڭ بەينەسى.
وتىرعاندار دۋ كۇلدى.
– قالاي؟
– ەگەر سالۆادور ءداليدىڭ ءوزى وسىنداي ەكستسەنتريك بولماسا, مەن دە دۇرىس پىكىر ايتار ەدىم. بىراق داليدىڭ شىعارمالارىنا ءتۇزۋ پىكىر ايتۋ مۇمكىن ەمەس. ۇنەمى قيسىق سويلەپ وتىرۋ كەرەك.
– مەن مىنا سۋرەتتەن ەشقانداي ادامدى كورىپ تۇرعان جوقپىن, – دەدى وتىرعان بالالاردىڭ ءبىرى. – تەك سۋى سورعالاعان ساعاتتار.
– ول سورعالاعان سۋ ەمەس – ۋاقىت, – دەدى اسەكەڭ كەزەكتى شىلىمىن تۇتاتىپ جاتىپ. – ءتىرى جاندىكتەردىڭ ىشىندە ادام عانا ۋاقىتتى سەزىنە الادى دەسەدى. ادام عانا ءومىردىڭ ءوتىپ بارا جاتقانىنا قايعىرا الادى دەسەدى. دالي, ءومىرى تاۋسىلعان ادامدى وسىلاي بەينەلەگەن. وندا نە تۇر؟ پيكاسسو دا ادامنىڭ نەبىر سحەمالارىن جاساعان عوي.
اسەكەڭ ورنىنان تۇرىپ, ءسال ويلانىپ بارىپ ءتىل قاتقان.
– اباي اتالارىڭدا «سۇم دۇنيە توناپ جاتىر, ءىسىڭ بار ما», «ساعاتتىڭ شىقىلداعى ەمەس ەرمەك» دەگەن جولدار بار…»
بۇل جەردە عۇلاما سۇلەيمەنوۆ ءداليدىڭ عانا ەمەس, پابلونىڭ جۇمباعىنىڭ كىلتىن دە ۇسىنعان سىڭايلى. وسىعان جوعارىداعى جەڭىس كاكەن ۇلىنىڭ پىكىرىن قوساقتاساڭىز, پيكاسسونىڭ تەرەڭىنە ءۇڭىلۋ قيىنعا سوقپايدى. ادام سول ارقىلى ءوز جانىنا جول اشادى. وزىنە ءوزى ءۇڭىلىپ, سىن كوزبەن قاراۋدان باستاپ تالعام وسەرى, سانا ساڭىلاۋى اشىلىپ, تۇيسىك كوزى اشىلارىن عۇلامالار ايتىپ كەتكەن, ايتىپ تا كەلەدى. ايتەۋىر نەمقۇرايدى بولماۋعا ۇيرەتەدى ۇلىلاردىڭ كارتينالارى.
P.S. وكىنىشكە قاراي, بىزدەردە ونەر جادىگەرلىكتەرى مەن شىعارمالارى ساتىلاتىن اۋكتسيون جوق, ءبىز وعان بارار ەدىك. قىمبات تۋىندىنى ساتىپ الماساق تا, كوزقاراس ءتۇزۋ ءۇشىن, پىكىر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن. الدە ءبىزدىڭ ونەر مەن مادەنيەتىمىز اۋكتسيونعا شىعارۋعا لايىق ەمەس پە؟