مەنىڭ بالا كەزىمدە جەڭىس كۇنى تاياعاندا اسىل اجەم بيكەشتىڭ دەگبىرى قالماۋشى ەدى. اكەم دە قاتتى تولقىپ جۇرەتىن. اجەمنىڭ قاراتورى ءجۇزىن ايعىزداعان اجىمدەرى بىردە جازىلىپ, بىردە قالىڭداپ كەتكەندەي بولاتىن. “بەلگىسىز كەتكەن شىنىبەك اتاڭا تيەتىنى وسى عانا!” دەپ جەتى شەلپەگىن ءپىسىرىپ, قۇران باعىشتايتىن. ال اكەم ءماكەن شىنىبەك ۇلى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ “اكە” دەگەن ولەڭىن بىزگە جاتقا وقىپ بەرىپ: “مەنىڭ بۇكىل تاعدىرىم وسى التى شۋماق ولەڭدە جاتىر”, دەيتىن. ول ولەڭ: “اكە, سەنىڭ جاسىڭنان اسىپ بارام, كەزى-كەزى كەلگەندە تاسىپ تا الام. كەزى-كەزى كەلگەندە جاسىپ قالام, مىنا ومىرگە, ءبارىبىر, عاشىق بالاڭ. قۇر الاقان ەمەسپىن قۋانىشتان, قۋانىشتار الدىمەن قۇراق ۇشقان. ءبىر ارىستان ومىردەن وتكەنىمەن, ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى ءتىرى ارىستان. وكىنبە, اكە, وتىڭ بار سونبەيتۇعىن, ول ماڭگىلىك جانادى كورمەي تىنىم. ۇرپاعىڭ بار, ەل مەنەن ەر نامىسىن, ءتىرى تۇرسا, قولىنان بەرمەيتۇعىن”, دەپ كەلەدى.
بيكەش اجەمنىڭ ايتقان ءاڭگىمەلەرى ءالى كۇنگە دەيىن قۇلاعىمنىڭ تۇبىندە تۇر. اتام شىنىبەك 1912 جىلى ومىرگە كەلىپتى. اكەسى اۋەسباي 28 جاسىندا ءومىردەن وزىپ, جەتىم قالىپتى. بىراق اتاسى سامپىر مەن اجەسى ءدانەبالا قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتتىرماي ءوسىرىپتى. ەسىك قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنى ءبىتىرتىپ, بۇرىنعى كەگەن اۋدانىنىڭ ءبىر قيىرىنداعى كۇرمەتى اۋىلىنداعى ورتالاۋ مەكتەپكە العاشىندا مۇعالىم بولىپ بارىپ, ارتىنان ديرەكتورلىق قىزمەتتى اتقارىپتى. بيكەش اجەممەن باس قوسىپ, شاڭىراق كوتەرىپ, ەندى ەل قاتارىنا قوسىلامىز با دەگەندە سۇراپىل سوعىس باستالىپ, ءوزى سۇرانىپ, مايدانعا اتتانىپتى. ۇلى انام دانەبالا جالعىز ۇلىن مايدانعا اتتاندىرعان كەزدە كوپ جەرگە دەيىن ەرىنىڭ ۇزەڭگىسىنەن ۇستاپ, ءبىر قۇدايعا تاپسىردىم دەپ اعىنان تىلەگەن ەكەن. سوندا اتام ارتىنا قاراپ تۇرىپ: “مەن سىزدەردى, ودان كەيىن تۇعىرىم بولار جالعىز ۇلىم ماكەندى اللاعا اماناتتادىم”, دەپتى. سوندا ارتىنان تەسىلە قاراپ قالعان اجەم بيكەش وتىزعا دا جاسى تولماي قالىپتى. كارى اتاسى مەن ەنەسىنىڭ, قارعاداي جالعىز ۇلىنىڭ بۇكىل تاۋقىمەتى سول كىسىنىڭ موينىنا ارتىلىپتى. كۇندىز-ءتۇنى كولحوزدىڭ جۇمىسىندا جۇرسە, تۇندە ەنەسى ەكەۋى مايدانداعىلارعا قاجەت كيىم-كەشەك تىگىپتى. “استىق ساپىرىپ جۇرگەندە قۇس ۇيقىم بولۋشى ەدى, كۇرەكتىڭ سابىنا سۇيەنىپ كوز شىرىمىن الاتىنمىن”, دەيتىن.
اتاسى مەن ەنەسى, بيكەش اجەمنىڭ ەكى كوزدەرى ءتورت بولىپ, بىرەۋلەرى بالاسىنان, ال جارى ەرىنەن حات كۇتەدى ەكەن. اماندىعىن ءبىلدىرىپ كەلگەن حات ولار ءۇشىن ءبىر مەرەكە بولىپتى. قازىر قولىمىزدا ساقتالعان سوڭعى ەكى حاتىنا قاراپ وتىرسام, اتام وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا جۇرسە دە ومىردەن كۇدەرىن ۇزبەپتى. “مەنى ۋايىم ەتپەڭدەر. مەنىڭ ۋايىمىم سىزدەر, اسىرەسە داكەم, اتام مەنى ويلاپ “ازدى-اۋ” دەپ كوپ ويلانامىن”, دەسە, ەكىنشى ءبىر حاتىندا بيكەش اجەمە: “داكەمدى, اتامدى, ماكەنىمدى جاقسى قارا. اللا ءبىزدى تابىستىرار كۇندى جاقىنداتسىن. جاۋ دا قۇرۋعا ءتيىستى”, دەپتى. بۇل ەكى حاتتىڭ ءبىرى 1943 جىلدىڭ 21 قىركۇيەگىندە كەلسە, ەكىنشى حات سول جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا جەتىپتى. ءبىر وكىنىشتىسى, وسى ەكىنشى حاتتان كەيىن حابار ءۇزىلىپ, ءبىر جىل وتكەن سوڭ قارا قاعاز كەلىپتى. بىراق ومىردەن وزعانشا اجەم دە, اكەم دە شىنىبەك اتامدى ءولدى دەگەنگە قيماي, ومىردە بارداي, ءبىر كۇنى جاپ-جاس كۇيىندە جەتىپ كەلەتىندەي كورىپ, وزدەرىنشە اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ وتىراتىن.
سوعىستى كورمەسە دە تىلدىڭ ازابىن تارتقان اتالارىم مەن انالارىم اقىرى بەيبىت كۇنگە دە جەتىپ, شىنىبەك اتامنان قالعان مەنىڭ اكەمدى قاتارعا قوسساق دەپ ارماندارىن ۇكىلەيدى. اقىرى وعان دا قول ارتادى. وندى ءبىتىرگەن جىلى اكەم قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حيميا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى جاقسى ءبىتىرىپ شىعىپتى. كوپ جىل مەكتەپتە مۇعالىم, ديرەكتور, پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى.
اكەم اناسىن تىك تۇرىپ سىيلايتىن. ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتكەندە بارلىق قۇرمەتتى كورسەتتى. نەبىر ايتۋلى دەمالىس ورىندارىنا جىبەردى. ماسكەۋدى دە ارالاتىپ قايتتى. مەن اكەمنىڭ وسىنداي انا سىيلاۋداعى, اكە قۇرمەتتەۋدەگى ۇلگىسىن وسى كۇندەرى ءوزىمنىڭ بالالارىما ۇلگى ەتىپ ايتىپ وتىرامىن. جەڭىس كۇنىنىڭ جەمىسى وڭايلىقپەن كەلمەگەنىن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلۋ ارقىلى ولارعا جاسار قۇرمەتتىڭ ەرەكشە ەكەنىن سانالارىنا قۇيامىن. ءويتكەنى, ۇرپاق ساباقتاستىعى تۋرالى اكەم اركەز ايتاتىن. “سەن الدىڭداعى اتالارىڭدى ۇمىتپاساڭ, كەيىنگى ۇرپاق سەنى دە ۇمىتپايدى, ءبىزدى دە ەسىنەن شىعارمايدى”, دەيتىن.
مىنە, بيىل جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتىر. اكەم ومىردەن وزعانشا شىنىبەك اتام تۋرالى دەرەكتەر ىزدەۋمەن بولدى. مەن دە حابارسىز كەتكەن اتام تۋرالى ءبىر جاقسى ءسوز ەستىپ قالامىن با دەپ قۇلاعىمدى ءتۇرىپ جۇرەمىن. ءبىر دەرەگى شىقسا, اكە اماناتى دەپ باسىنا بارۋعا دا ءازىرمىن. قولىمداعى حاتتاردى وقيمىن. وسىدان 70 جىل بۇرىنعى قولتاڭباسىنا قاراپ وتىرىپ, ول كىسىنىڭ مايدانداعى بەينەسى قالاي بولدى ەكەن دەيمىن. كوز الدىما ەلەستەتە المايمىن. سەبەبى, سۋرەتى ساقتالماعان. ايتسە دە اجەم ايتقان دەنەلى كىسى كوز الدىما كەلەدى. ءشىركىن, اندا-ساندا قاراپ قوياتىن مايدانگەر اتامنىڭ ءبىر سۋرەتى بولسا عوي دەپ ويلاناتىن كەزدەرىم دە از ەمەس. ەگەر شىنىبەك اۋەسباي ۇلى تۋرالى ءبىر جىلى حابار, نە جاتقان جەرى تۋرالى دەرەك تابىلىپ جاتسا, باسىنا بارىپ قۇران باعىشتاۋعا ءازىرمىن. ءبىر تاۋبە ەتەرلىگى, جوعارىداعى مۇقاعالي اقىننىڭ ولەڭىندە ايتىلعانداي, شىنىبەك اتامنان تاراعان ۇرپاق تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرگەسىن بەكىتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر. بۇل اتا اماناتى, اكە اماناتى دەپ بىلەمىن.
نۇرلان اۋەسباەۆ. الماتى وبلىسى.