ادام جانىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلگەن سايىن تۇپكى سەزىمدەرى مەن بەيسانا ارەكەتتەرى اشىلا باستايدى. ءتۇپسانا دەۋگە كەلەتىن شىعار بۇلاردى. ءتىپتى كەيبىرى وقىس, توتەن, شەتىندەۋ كورىنىپ جاتادى. قۋانعاندا, قايعىرعاندا ءبىر-بىرىنە ۇقساعانىمەن, كىسى بالاسى قاتتى كۇيزەلىپ, جانى مۇرنىنىڭ ۇشىنا كەلگەندە, اشىققاندا, اشۋلانعاندا ءارتۇرلى مىنەزدەر شىعاراتىنىن ادەبي شىعارمالاردان كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى.
ماسەلەن, ورالحان بوكەيدىڭ «قار قىزىندا» جولعا شىعىپ, اجال اۋزىنان قايتقان ۇشەۋ. ولار بەيبىت كۇندە قالجىڭى جاراسقان قۇرداس قانا ەمەس, جاناياسپاس سىرالعى دوستار. سولاي بولا تۇرا, ءبىر-ءبىرىن جەتە تانىماعان ءۇش دوستىڭ بەتپەردەسىن اجال سىپىرماي ما؟ باسقا ۋاقىتتا ادام بالاسىنىڭ بولمىسى بۇركەۋلى, جاسامپاز قالىپ تانىتادى. ال جەمە-جەمگە كەلگەندە, ءتۇپسانا بيلەيدى. «قار قىزى» شىعارماسىندا التايدىڭ اپپاق قىس ايدىنىنا سۇڭگىگەن ۇشەۋ اجال قويناۋىنىڭ تابالدىرىعىندا اۋەلى قوڭقايمەن كەزدەسەدى. قوڭقاي كىم ەدى؟ «قوڭقاي ورتالارىڭدا, قوڭقاي جەر شارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە, قوڭقاي... اركىمنىڭ قاراقان باسىندا, لۇپىلدەپ سوققان جۇرەگىندە, ءوز شىققان تاۋىم بيىك بولسىن دەر تىلەگىندە. تەك قانا ءبىر-بىرىنەن جاسقانا جاسىرادى», دەيدى سول قوڭقايدىڭ ءوزى. بۇل قوڭقايدىڭ اشۋ-ىزادان تۋعان ءوز شىندىعى دەسەك تە, كىمدى بولسىن ويلاندىرۋعا ءتيىس ءۇزىندى. ىشىندەگى ۇلكەن, كىشى قوڭقايىن جەڭىپ ۇستاعاندار شىن باقىتتى. جولى اۋىر بولسا دا دۇنيەدەگى تەپە-تەڭدىكتى ۇستاپ تۇرعان سولار. نۇرجانعا ءسوز اراسىندا «جۇرەگىڭدە ماحاببات بار ەكەن, جولىڭ اۋىر, ءومىرىڭ ازاپتى بولادى» دەمەي مە سول قوڭقاي. دەمەك, بۇل جولعا ول اداسىپ تۇسپەگەن, اقىلى جەتىپ تاڭداۋ جاساعان. ال ءىشىن قوڭقايى جەپ قويعاندار شە؟ ءۇندىنىڭ ەسكى سەنىمدەرىنەن تۋعان اڭىزدا ادام ىشىندە اق جانە قارا قاسقىر ءومىر سۇرەتىنى تۋرالى ايتىلادى. بالا جاستان قايسىسىن كوپ تاماقتاندىراسىڭ, سول ەكىنشىسىن جەپ تىنادى دەيدى ەكەن. ارينە تەك قاراسىن تاماقتاندىرسا, ول ابدەن سەمىرگەندە اق قاسقىردى عانا ەمەس, كىسىنىڭ ءوزىن دە جەپ تىنادى. سوعان اينالىپ شىعاسىڭ. دەمەك, تاعدىر تاڭداۋى وزىڭە بايلانىستى. «ساقىلداپ ك ۇلىپ تۇردى دا, ءبىر ۋاقىتتا ءوز-وزىنەن بۇلقىنىپ, ۇستىندەگى كيىمىن اسىعىس شەشە باستادى. العاشىندا نۇرجان قالجىڭدايتىن شىعار دەپ ءمان بەرمەدى دە تونىن, سونان سوڭ پيدجاگىن شەشىپ, ەندى كويلەگىن سىپىرا بەرگەندە ۇستاي الدى.
– امانجان دەيمىن, نە بولدى ساعان؟!
– ەشتەڭە ەمەس, انا قاراڭدارشى, كوستەر جانىپ تۇر... فۋ, اتاڭا نالەت... ىستىقتادىم, – دەپ نۇرجاننىڭ قولىنان جۇلقىنىپ شىعىپ, سەكىرىپ بيلەي باستادى. – و, جارىقتىقتىڭ لاپىلداۋىن-اي... كەلىڭدەر قانە, وتتى اينالىپ ارمانسىز ءبىر بيلەيىك, دوستار. لاۋلا كوستيور! لاۋلا قار ۇستىندە جانعان وت!
– ساق-ساق ك ۇلىپ, ىرعىپ ويناي بەردى. – سەندەر دە شەشىنىڭدەر! – ۇستايىق, – دەدى نۇرجان. – ۇستاپ الىپ, دەنەسىن قارمەن ىسقىلاماسا بولمايدى. – ۇستاي المايسىڭدار, – دەدى امانجان مازاقتاپ. – اينالايىن جارىق وت؟ كۇيدىرشى؟ ورتەشى! ورتەپ جىبەرشى, اناۋ قار بەتىندە قاپتاعان قارا مىسىقتاردى – (ەكى جىگىتتەن باستاپ سانايدى)... ءبىر مىسىق, ەكى مىسىق, ءۇش مىسىق, مىڭ-ميلليون مىسىق... جەر بەتىنىڭ ءبارى مياۋلاعان مىسىقتار...» ۇسىك شالىپ, كوزىنە اجال كورىنگەن امانجاننىڭ بۇل ساندىراعى اقىرىندا تۇپساناعا جول اشادى. ونىڭ ءتۋابىتتى بولمىسى وسى جەردە اشىلادى: «بۇعا بەرسە – سۇعا بەرۋگە ابدەن ۇيرەنگەنسىڭدەر, – دەدى قارعا شىرت تۇكىرىپ. – ال ەندى تىرپ ەتىپ كورىڭدەرشى. ەڭ اۋەلى ەكەۋىڭدى, سودان سوڭ ءوزىم قان بولايىن. – قالتاسىنان باكىسىن سۋىرىپ الدى. ەكى جىگىت شوشىنا قاراپ قالعان. باسقا-باسقا, ءدال وسىنى كۇتپەپ ەدى. ءبىر جاسىنان بىرگە وسكەن دوس, زامانداس, اعايىنداس... تاعىسىن, تاعىلار – ءبار-ءبارى بىت-شىت, ءبار-ءبارى بەكەر, انشەيىن قايعى-مۇڭسىز ەرىگىپ جۇرگەندە ايتىلار شارتتى ۇعىم ەكەنىنە نۇرجاننىڭ كوزى تۇڭعىش رەت جەتكەن ەدى. – نادوەلي ۆى منە, نادوەلي! – دەپ كەڭىردەگىن سوزىپ باقىرعان امانجاننىڭ ورەسكەل ءۇنى ونىڭ ويىن بۇزدى. بۇلاردان ءسال بيىكتە, شىنجىر تاباندا تۇرعان ونىڭ كوزى وت شاشا باعجاڭ ەتكەندە, نۇرجاننىڭ الدىندا بىرگە ءوسىپ, بىتە قايناسقان جان دوسى ەمەس, قوڭقاي شال تۇرعانداي جۇرەگى ءدىر ەتە قالدى. – ۆوت تاك نادوەلي منە ۆسە ليۋدي. ۆسە چەلوۆەچەستۆو!» دەگەن امانجاندا نە جاقسى, نە جامانىن ايىراتىن سانا بار. قولىنان تاڭداۋ جاساۋ كەلەدى. بىراق ول ويلانىپ تا جاتپاي, شىعارما سوڭىندا قوڭقاي اسۋىن بەتكە الادى عوي. سوندا الگى جىلقىشى قىزعا عاشىق جۇرەگى قايدا قالدى؟ قۇداي ساناسىنا ساۋلە تۇسىرمەدى ەمەس, ءتۇسىردى. ماسەلە تاڭداۋدا سياقتى... قالاي دەسەك تە, قوڭقاي اسۋىنا كەتكەن ونى وزىنە ورالدى دەپ ايتا المايمىز.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ورالحان شىعارماسىندا ساق-ساق ەتكەن تاعى وسىنداي كۇلكى «سايتان كوپىردەگى» اسپاننىڭ اجالمەن ارپالىسىندا دا كەزدەسەدى. اسپان بىراق ىزگىلىكتىڭ اسىل رۋحى. قوڭقايعا قاراما-قايشى اق-ادال بەينە. بۇل جەردە ايتپاعىمىز اۆتوردىڭ ادام جانىنا ۇڭىلگەنى تۋرالى. اجال الدىندا ادامزاتتىڭ بەت-بەينەسى اشىلاتىنى. ءومىر بويى قازاقىلىقتان الدىنا جان سالماعان نۇركە كەمپىردىڭ ءوزى اجال ساعاتى سوققاندا, ساندىعىنىڭ تۇبىندەگى يكوناسىن كەۋدەسىنە قىسىپ ولەدى. «سۇتپەن ەنگەن مىنەز سۇيەكپەن شىعادى» دەسەك تە, ەكى ارالىقتاعى ءومىر سانا-سەزىمنىڭ جەمىسى.
قاقىڭدى قوڭقاي جەپ كەتكەنشە عانا ادامسىڭ.