وتكەن جىلدارى ء«دارى قىمبات, ءبارى قىمبات» دەپ جازعانىمىز بار ەدى. سول ءدارىڭىز سول قارقىننان تانباي كەلەدى. كوشە بويى, تۇرعىن ۇيلەردىڭ استىنان جارناماسى كوز تۇندىرىپ, جارقىلداعان جارىعى جاناردى قارىپ ەسىك اشقان ءدارىحانالاردى كورگەندە نارىق تالابىنا ساي, باسەكە ارتىپ, باعا تومەندەر دەپ ءۇمىت شىراعىن جاعاسىڭ. بىراق ول ءۇمىتىڭ اقتالمايدى.
باعا شارىقتاپ, بۇقارانى شاتقاياقتاتۋمەن كەلەدى. وسىنىڭ ءتۇپ-تامىرىندا وزدەرىن اقتاپ الۋ ءۇشىن جالاۋلاتاتىن جابايى نارىق وكىلدەرىنىڭ بيزنەسى جاتقان جوق پا ەكەن؟ ارينە, وزدەرى ءوندىرىپ, وزدەرى ساتسا, كىم داۋ ايتا الادى. قولدايدى. باياعىنىڭ قارياسى سەكىلدى, «بارەكەلدى باتىرىم» دەيدى. ول جوق دەمەسەك تە, كەم. جانعا باتىپ, ارقانى ايازداي قاريتىنى, باردى ۇقساتپاي, وزگەگە الاقان جاياتىن – الىپساتارلىق.
مۇنىڭ سەبەبى نە دەگەنگە كەلسەك, ونىڭ سەبەبىن: ەل بولعاننان بەرى تولاسسىز جاسالىپ, ناتيجەسى اتتەڭمەن اياقتالسا دا, الەمدىك دەپ تاعى ءبىرىن باستاپ, قارجى توگەتىن رەفورمالاردان ىزدەگەن ءجون. اقيقاتىنا كەلسەك, ەل حالقىنىڭ ءومىر وزەگى سانالاتىن, اسىرەسە ۇرپاق تاعدىرى ايقىندالاتىن دەنساۋلىق پەن ءبىلىم بەرۋ ءىسى رەفورمالاردان كوز اشپاي كەلەدى. «وڭالدىق پا, ومالدىق پا؟» دەگەن سۇراققا كەيدە تۇتىعىپ تۇشىمدى جاۋىپ بەرە الماي, سان سىلتاۋدى كەسكەن شولكەدەي كولدەنەڭدەتەمىز. ءسوزىمىز جالاڭ بولماسىن, كەزىندە جالاۋلاتقان, وسى كۇندەرى ايعاي-سۇرەڭنىڭ استىندا قالعان ءمامس-ءتى دايەككە الساق, جەتىپ جاتىر ەمەس پە؟
تاقىرىپقا كەلەر بولساق, وتانىمىز ءار جىل سايىن ءدارى ساتىپ الۋعا 300 ملرد قارجى بولەدى ەكەن. تەندەر ارقىلى تاراتىلاتىنى ءمالىم. ونىڭ استارىندا دا كۇدىك-كۇمان جەتىپ ارتىلادى. قاپتاعان دارىحانالارداعى ءدارى باعاسى – سان ءتۇرلى. جاڭىلماساق, مارتەبەلى مەكەمەلەر بىرەر جىلدىڭ الدىندا سول قۇبىلما باعانى جونگە سالامىز دەگەن. شەشىمىن تاپپادى. ايتىلدى, قالدى-اۋ. قازىر اركىم ءوز باعاسىن قويادى. بۇل قالاي دەسەڭ, ساتۋشى يىعىن قيقاڭ ەتكىزەدى. قادالا سۇراساڭ, يەسى مەن ەمەسپىن دەيدى. ءۇنىڭ وشەدى.
«جول ازابىن – تارتقان بىلەدى» دەگەن اتادان قالعان ءسوز بار. ول ازاپتى ەمحاناسى جايلى, مولىنان جاعداي جاسالعان, قالىڭ قاۋىمنان بولەك جۇرەتىندەر تارتپايدى. تارتپاعان سوڭ بىلمەيدى, جۇرت زارىنا, ولاي بولماۋى كەرەك دەپ سەنىمسىزدىكپەن قارايتىنى حاق. مىسالعا جۇگىنەلىك, ءدارى باعالارى: ۋرسوسان (500 مگ) – 8 690 تەڭگە, كرەستور (20 مگ) – 6 850, ۆوبيلون (80 مگ) – 4 350, ەكۆاتور – 4 170, ليپريمار – 7 000, اتوريس – 3 346, وسىلاي كەتە بەرەدى. 500, 1 مىڭ, 2 مىڭ تەڭگە اينالايىن عوي. باعا ءار ءدارىحانادا ارتۇرلىگە دايەك: ۋرسوسان ءبىر جەردە – 6 800 تەڭگە, باسقا بىرىندە – 8 790, كرەستور دا – 9 مىڭ جانە 8 مىڭ تەڭگە. باعانىڭ ارتۇرلىلىگىن ساتۋشىلار جەتكىزىلەتىن ەل مەن فيرمالاردى العا تارتىپ, اقتالىپ جاتادى.
بيزنەس كوزى مە دەپ سۇراق قويۋدىڭ استارىندا الداعى مىسالدار جاتىر. ونىڭ ۇستىنە قولىندا بار قولتىقتان دەمەمەسە, ءدارىحانا اشۋ كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلمەيتىنى ايدان انىق. اشسىن, دەگەنمەن حالىق تولەگەن سالىقتان ۇلەس الىپ, حالىققا ساتىپ پايدا تاۋىپ وتىرعان سوڭ, جەكەمىن دەي بەرمەي, ولارعا دا كوز قىرىن سالسا, كەم بولماس ەدى. الەۋمەتتىك ءدارىحانا بار دەر, ونداعى باعا دا ءورشىپ تۇر. شىعىنعا باتار جايىمىز جوق, دەيدى.
اينالىپ كەلگەندە, جۇيەسىزدىك جۇيكەنى جۇقارتىپ, بۇقارانى تيتىقتاتىپ جاتىر. ەندەشە, ءمامس سەكىلدى ءدارىحانا ماسەلەسىنىڭ دە قۇرىق بويلاتا بەرمەيتىن «قۇپياسىن» ايتاتىن ءسات كەلگەندى قويىپ, اسىپ كەتكەن سەكىلدى.
سىرقات كوبەيىپ, دارمەن ازايىپ بارا جاتقاندا, كوپ ادامدار جەلىدەگى «بىلگىشتەرگە» قۇلشىنۋدى كۇشەيتە بەرمەك. زۇلىمدىعى كوپ بولا تۇرا, كەڭەس وكىمەتى ادام دەنساۋلىعىن قورعاۋدى العا وزدىرىپ ەدى. قارىق قىلادى دەگەن نارىق قاراپايىم حالىقتى توزدىرىپ بارا جاتقانداي. وسىنى ۇققان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ادىلەتتى ايتىپ شىرىلدايدى.
سونىمەن جوعارىداعى دايەك, بۇل 150 مىڭ زەينەتاقىسى باردىڭ ءىشىپ جاتقان دارىلەرى ەكەنىن ەسكە سالىپ, ءبىر 50, 100 مىڭ-اق زەينەتاقى, نە جاردەماقى بولسىن, قىمباتشىلىق جاعادان الىپ تۇرعاندا ولار قولىنا تيگەنگە تاماق الا ما, جانىن جەگەن سىرقاتقا ءدارى ءۇشىن جۇمساي ما؟ جانباعىسى نە بولماق؟ وسىنى دا تارازى باسىندا ءبىر ءسات ويلى كوزبەن تەڭشەپ كورسەك قايتەدى؟