تۇركى قاراشاڭىراعىنداعى قورقىت سازى

فەستيۆالدىڭ العاشقى كۇ­نى قوناقتار تاريحي-ولكە­تانۋ مۋزەيىندە بولىپ, «تۇ­ران تاڭ­بالارى» ەتنو-ارحەو­لوگيالىق كور­مەسىن ارالادى. ەجەلگى شىرىك رابات, ورتاعاسىرلىق سىعاناق, جانكەنت قالالارى جايلى دەرەكتەرگە قانىقتى. مۋزەيدى ارالاعان ساتىندە بىزبەن تىلدەسكەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى ەگەمبەردى چالاباەۆ باۋىر­لاس مەملەكەتتەردىڭ مۋزىكالىق مۇرا­سىمەن تانىستىرىپ, ما­دەني بايلانىسىن نىعايتا تۇسە­تىن وسىنداي ءىس-شارالار ءجيى ۇيىم­داستىرىلسا دەگەن تىلەگىن ايت­تى. «بۇل تاراپتا تاريحى تامىر­لاس وزگە مەملەكەتتەر دە وسى ءداستۇردى جالعاستىرعانى ءجون بولار ەدى», دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى.

مۋزەيدەگى ءار جادىگەرگە قى­زىعا قاراپ جۇرگەن تۇرىك باۋىرلارىمىز دا وسىنداي ويدا ەكەن. «تۇركسوي باستاماسى­مەن جوعالىپ بارا جاتقان ورتاق مادەنيەتىمىزدى ساقتاپ قالىپ, ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلىنە تانىستىرۋدى كوزدەگەن كەز كەلگەن باستاما­عا ءوز تاراپىمىزدان قولداۋ تانىتار ەدىك» دەسەدى ولار. فەس­تيۆالدە تۇرىك اعايىندار ءان, جىردان بولەك سوناۋ وسمان يمپەرياسىنان باستاۋ الاتىن سەمەندەر بەينەسىندە قاتىسادى.

تىۆادان كەلگەن ونەرپاز ەرەس ونچايدىڭ ايتۋىنشا, ءوز ەلدەرىندە 2 جىلدا ءبىر مارتە «كومەي» اتتى ونەر سايىسى وتكىزىلىپ تۇرادى. كورەرمەندەر الدىندا «وسكەن جەردە» جانە «ەنەساي» اتتى تۋىندىلاردى ورىندايتىن ەرەس سىر توپى­راعىنداعى ءداستۇرلى ونەردىڭ ورىسىنە قىزىعادى.

«قورقىت جانە ۇلى دالا سازى» اتتى حالىقارالىق فول­كلورلىق-مۋزىكالىق ونەر فەس­تيۆالى اياسىندا ءا.تاجىباەۆ اتىنداعى وبلىستىق عىلىمي-امبەباپ كىتاپحاناسىندا «تۇر­كى الەمىنىڭ بەسىگى» اتتى كى­تاپ كورمەسى جاساقتالىپ, ون­دا تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگىن, ورتاق مادەني قۇندىلىقتاردى ايعاق­تايتىن عىلىمي ەڭبەكتەر, تا­ريحي-مادەني جاڭالىقتار جاريا­لانعان باسىلىمدار قويىلدى.

ال ن.بەكەجانوۆ اتىنداعى دراما تەاتردا وتكەن اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمى نۇرلى­بەك نالىباەۆ قاتىسۋشىلار­دى قۇتتىقتاپ, بيىلعى فەستيۆال قىزىلوردا وبلىسىنىڭ 85 جىلدىعى مەن حالىقارا­لىق تۇركسوي ۇيىمىنىڭ 30 جىل­دىعى مەرەكەسىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيى­­مى سامميتىندە: ء«بىز تۇركى الە­مىنىڭ اتاجۇرتى رەتىندە وزدەرىڭىزبەن جان-جاقتى قا­رىم-قاتىناستى دامىتۋعا ايرىق­شا ءمان بەرەمىز. سوندىقتان ىقپالداستىعىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە ونى جاڭا بەلەسكە كوتەرۋگە مۇددەلىمىز» دە­گەن بولاتىن. وسى باعىتتا سىر توپىراعىندا ءداستۇرلى تۇردە وتەتىن «قورقىت جانە ۇلى دالا سازى» حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ ءرولى مەن ماڭى­زىن زور ماقتانىشپەن ايتا الامىز. تۋىسقان حالىقتار­دىڭ فولكلورلىق مۋزىكاسىن دارىپتەۋ, ءوزارا مادەني بايلانىسىن نىعايتۋ ماقساتىندا وتكىزىلەتىن فەستيۆال ارقىلى قاتىسۋشىلار ءبىر-ءبىرىنىڭ كەشەدەن بۇگىنگە جەتكەن مادەني قازىناسىنىڭ سىرىنا قانىعىپ, رۋحاني كەڭىستىگىن كەڭەيتەدى. فەستيۆال وتكىزىلگەن جىلدار ىشىندە قورقىت بابا مۇرالا­رى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانىنداعى UNESCO-نىڭ عا­لامدىق ماتەريالدىق ەمەس مۇرا­لار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇل – قور­قىتتان قالعان ۇلى ونەردىڭ, ۇلى دالا سازىنىڭ ماڭگىلىك ءومىرىنىڭ ايقىن دالەلى, – دەدى ايماق باسشىسى.

جينالعان قاۋىمدى تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حات­شىسى سۇلتان راەۆ تا قۇت­تىقتادى. مەرەكەلىك كەشتە تۇر­كى­تىلدەس ەلدەردەن كەلگەن ءداستۇرلى ونەر وكىلدەرى كورەرمەندى اسەم ءان, سازدى اۋەنمەن ءسۇيسىنتتى.

ەكى كۇن بويى سىر اسپانىندا ەجەلگى ۇزاندار زامانىنان باستاۋ الاتىن سازدى قالىقتاتقان فەستيۆال قورىتىندىسىندا قوناقتار قارماقشى اۋدانىنداعى قور­قىت اتا كەشەنىندە بولىپ, اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە گالا-كونتسەرت بەردى.

قىزىلوردا