بارلىق سالادا ىلگەرىلەۋ بار

مەملەكەتتىك بيۋدجەت 8 ايدا 12,5 ترلن تەڭگەگە تولىقتى

ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين ءمالىم ەتكەندەي, ەسەپتى كەزەڭدە ەل ەكونوميكاسى 4,9%-عا ءوسىپتى. اتاپ ايتقاندا, ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 4,4%-دى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 4,8%-دى قۇرادى. نەگىزگى سالالاردىڭ بارلىعىندا وڭ ديناميكا بايقالادى. اسىرەسە ەڭ جوعارى ءوسۋ قۇرىلىس, ساۋدا, اقپارات جانە بايلانىستا كورىنىپ وتىر.

نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستي­تسيالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 12,2%-دى قۇرادى. ينۆەستيتسيالار اعىنى كولىك جانە قويمالاۋدا – 49%-عا, ءبىلىم بەرۋدە – 31,9%-عا, ساۋدادا – 30,1%-عا, اۋىل شارۋا­شىلىعىندا – 20,7%-عا, ونەر­كاسىپتە 8,5%-عا ءوستى.

جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ايلارىندا رەسپۋبليكانىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 5,7%-عا ءوسىپ, 79,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورت 44,8 ملرد دوللارعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە وڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتى – 14,2 ملرد دوللار, ال يمپورت 34,7 ملرد دوللاردى قۇراپتى. جالپى العاندا, وڭ ساۋدا بالانسى 10 ملرد دوللارعا تەڭ بولعان.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ەسەپتى كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 12,5 ترلن تەڭگە كىرىس ءتۇستى نەمەسە جوسپار 97,2%-عا ورىندالدى. ماسەلەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 8,3 ترلن تەڭگەگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 4,2 ترلن تەڭگەگە تولىقتى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى 98,6%-عا, رەسپۋبليكالىق شىعىستار – 99,3%-عا, جەرگىلىكتى شىعىستار 98,3%-عا ورىندالدى.

ۇكىمەت باسشىسى تۇراقتى ەكونو­ميكالىق وسىمگە ناقتى سەكتور ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, تاۋ-كەن ونەركاسىبى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ 6%-دان جانە تابيعي گاز ءوندىرۋدىڭ 3%-دان استام ءوسۋى ەسەبىنەن 4,3%-عا كوتەرىلدى. ال وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 3%-دان جوعارى ءوسىم تىركەلدى. اتاپ ايتقاندا, ماشينا جاساۋدا 28%-دان, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيل جاساۋ سالاسىندا 42%-دان اسا ورنىقتى ءوسىم قالىپتاستى. سونىمەن قاتار وڭدەۋ سەكتورىندا جەڭىل ونەركاسىپ – شامامەن 20%, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىمدارىن شىعارۋ – 7%-دان اسا, دايىن مەتالل بۇيىمدارى – 6%-دان جوعارى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى – 4% جانە حيميا ونەركاسىبى 3%-دان اسا جوعارى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتتى.

پرەمەر-مينيستر قۇرىلىس سەكتورىندا 11,4% تۇراقتى ءوسىم قامتاماسىز ەتىل­گە­نىن ايتتى. جالپى, 10 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باتىس قازاقستان, قوستاناي, قىزىلوردا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشتىڭ ءوسىمى تىركەلدى.

«قالعان وڭىرلەر نىسانالى كورسەت­كىشتەردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

قابىلدانعان شارالار ارقىلى تامىز ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيا 13,1%-عا دەيىن تومەندەگەن. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋدى جانە تاماق ءوندىرىسىن ىنتالاندىرۋ بو­يىنشا بەلسەندى جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.

«مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ەلىمىز­دىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىن ورتا مەرزىم­دى كەزەڭدە 6-7% دەڭگەيىندە قامتاما­سىز ەتۋدى تاپسىردى. بۇل – ۇكىمەت پەن اكىم­دىكتەر ءۇشىن ماڭىزدى مىندەت. وسى رەت­تە بارلىعىمىزعا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ب­اعىتتارىندا جانە وڭىرلەردە ءتيىستى ءوسىم­دى كورسەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى شارالار قابىل­داۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

IT-قىزمەتتەردى ەكسپورتتاۋدىڭ جوسپارى

ۇكىمەت وتىرىسىندا IT-سالانى دامىتۋ ايا­سىندا جاڭا مىندەتتەردى ىسكە اسى­رۋ ما­سە­لەلەرى تالقىلاندى. بۇل جونىن­دە تسيفر­لىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­­عارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين باياندادى. ول قازىرگى ۋاقىتتا مەم­لەكەت­­تىك ساياسات ەلىمىزدە يننوۆاتسيا­لىق ەكو­جۇيەنى قارقىندى دامىتۋعا باعىتتال­عا­نىن اتاپ ءوتتى. بۇعان ادامي كاپيتالدىڭ سا­پا­­سىن جاقسارتۋ, IT-ينفراقۇرىلىم مەن ۆەن­چۋر­لىق قورلاردى قۇرۋ, شەتەلدىك تەح­­نو­لو­گيالىق كومپانيالاردى تارتىپ, جەر­­گى­لىكتى ستارتاپتار ءۇشىن قولايلى جاع­­داي­لار جاساۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كىرەدى.

كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتتىڭ بەلسەن­دى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە IT سالا­سىنا قىزىعۋشىلىقتىڭ كۇرت ءوسۋى بايقال­دى. اتاپ ايتقاندا, جوعارى وقۋ ورىن­دارىن­داعى ءتيىستى فاكۋلتەتتەردەگى ستۋدەنتتەر سانى ايتارلىقتاي ارتقان. زاماناۋي IT-مەكتەپتەر يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى ماماندار بازاسىن تولىقتىرادى. «TechOrda» باعدارلاماسى اياسىندا ەل ازاماتتارى ۆاۋچەرلىك جۇيە بويىنشا جەتەكشى جەكەمەنشىك IT-مەكتەپتەردە وقي الادى. بولاشاقتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقىتۋشىلاردى دايارلاۋعا ۆاۋچەرلەر ءبولىپ, IT-فاكۋلتەتتەردە ساپا ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالادى.

مينيستر وتاندىق IT-قىزمەت­تەردىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ ءۇشىن جاقىن ارادا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەن تاياۋ شىعىستا «Silkroad hub» وكىلدىكتەرى اشىلاتىنىن اتاپ ايتتى. سونداي-اق بىلىكتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن «Digital Nomad Visa» جوباسى ىسكە اسىرىلادى.

سونىمەن قاتار رەسپۋبليكا وڭىرلە­رىندە جاڭا تەحنولوگيالىق حابتار اشۋ جۇمىسى جالعاسادى. بۇگىنگى تاڭدا 9 الاڭ اشىلدى. بۇيىرتسا, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 4 حاب ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

قازىرگى كۇندە ەل نارىعىندا ستارتاپتارعا 145 ملن دوللار ينۆەستيتسيا سالعان 24 ۆەنچۋرلىك قور جۇمىس ىستەيتىنى ايتىلدى. الايدا ۆەنچۋرلىك كەلىسىمدەر سانىنىڭ وسۋىنە قاراماستان, قاراجات تاپشىلىعى بايقالىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك نارىق وكىلدەرى­مەن بىرلەسىپ, ۆەنچۋرلىك يندۋسترياداعى شەكتەۋلەردى الىپ تاستايتىن زاڭنامالىق باستامالاردى ازىرلەمەكشى.

بۇعان قوسا جاساندى ينتەللەكت سالاسىن دامىتۋ جالعاسادى. ءسويتىپ, حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن كاسپي ماڭى وپتيكالىق ينفراقۇرىلىمى مەن دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى پاي­دا­لانۋعا بەرىلەدى. سونداي-اق IT-ين­ۆەس­تورلار ءۇشىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرۋ دا جوسپارلانىپ وتىر.

وتىرىس بارىسىندا قاراعاندى وبلى­سىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ وڭىر­لىك IT-حابتاردىڭ جۇمىسى تۋرالى اي­تىپ بەردى. سونداي-اق جەكەمەنشىك «Most Hub» تەحنوپاركىنىڭ باسشىسى ميرات احمەتسادىقوۆ جانە «Kwaaka» ستارتا­پىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى جانە تەحنيكالىق ديرەكتورى ماقسات قادىروۆ ءسوز سويلەدى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا IT-يندۋستريا – الەمدىك ەكونوميكاداعى ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان سالانىڭ ءبىرى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بيىل جاھاندىق IT-نارىقتىڭ كولەمى 4,5 ترلن دوللارعا دەيىن جەتەدى.

«پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا 2026 جىلعا قاراي IT-قىزمەتتەرىنىڭ ەكسپورتىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىردى. بۇل – ناقتى ىسكە اسىرۋعا بولاتىن مىندەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوزىنشە, كەيىنگى جىلدارى ەلىمىز IT-سەكتوردى دامىتۋدا ايتارلىقتاي سەرپىلىس جاسادى. ءىرى الەمدىك كومپانيالار مەن ينۆەستورلار تارتىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى ستارتاپتار ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالىپ وتىر.

«تەك 3 جىلدىڭ ىشىندە IT-قىزمەتتەر­دىڭ ەكسپورتى 5 ەسە ءوستى. وسى جىلدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ول 500 ملن دول­لار­عا جەتۋى مۇمكىن. وسى مىندەتكە قول جەت­كىزۋدەگى نەگىزگى درايۆەرلەر IT-حابتار مەن ۆەنچۋرلىك قورلار بولۋعا ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونىمەن قاتار ول وسى سالادا بىلىگى جوعارى ماماندار دايارلاۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ودان ءارى دامىتىپ, بۇل ءۇشىن ءىرى بيزنەستى تارتۋ ماڭىزدى.

«الەمدىك ترەندتەر تەز وزگەرىپ جاتىر. بۇگىنگى تاڭدا جاساندى ينتەللەكتكە نەگىز­­دەل­­گەن نەيروجەلىلەر بەلسەندى دامىپ كە­لەدى. قازىردىڭ وزىندە ولاردىڭ كوبى ءمات­ىن جانە سۋرەت ازىرلەۋمەن قاتار, ادام­­دار­عا قا­راعاندا باعدارلامالاردى بىر­نە­شە ەسە جىلدام جازادى. «McKinsey» زەرت­­تەۋىنە ساي­كەس 2030 جىلعا قاراي كۇن­دە­لىكتى وپەرا­تسيا­لاردىڭ كوبى جاساندى ينتەل­لەكتتىڭ موينىنا ىلىنبەك. وسىعان باي­­لانىستى ءبىلىم بەرۋ مەن IT-ينفرا­قۇرى­­لىمدى جاقسى قۇرۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز جاھاندىق IT-نارىقتىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولۋعا ۇمتىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن ءار ءوڭىردىڭ ءوز IT-حابى مەن زاماناۋي IT-مەكتەپتەرى بولۋعا ءتيىس.

«تابىستى مىسالدار بار. اتاپ ايتقاندا, الماتى جانە قاراعاندى وبلىستارىندا وڭىرلىك IT-حابتار مەن مەكتەپتەر جۇمىس ىستەيدى. وسىنداي وڭتايلى تاجىريبەنى باسقا وڭىرلەرگە دە كەڭىنەن تاراتۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى ستارتاپ-جوبالاردى دامىتۋ ماسەلەسىندە سۇراقتار كوپ ەكەنىن العا تارتتى. جالپى باستاپقى كەزەڭدە ولاردى قولداۋعا كوڭىل بولىنگەنىمەن, ءارى قاراي بيزنەستى كەڭەيتۋگە قاراجات تابىلماي قالادى.

«ونىڭ سوڭى جوبانىڭ ورتا جولدا توقتاپ قالۋىنا اكەلەدى. مۇنىڭ بارلىعى IT-يندۋستريانىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. سالانىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعالادى. بۇعان ءىرى بيزنەستى, بانكتەر مەن ۆەنچۋرلىق قورلاردى جانە باسقا دا قۇرالداردى تارتۋ قاجەت. ءبىز قولدا بار بارلىق مۇمكىندىك پەن رەسۋرستى پايدالانۋىمىز كەرەك», دەدى ول.

پرەمەر-مينيستر پروگرامميستەردى, ديزاينەرلەردى, ينجەنەرلەر مەن وسى سالانىڭ وزگە دە ماماندارىن دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ ءۇشىن IT-مەكتەپتەر ۇيىمداستىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. ءسويتىپ, IT-مامانداردى وقىتۋ باعدارلاماسىن الەمدىك ترەندتەرگە ساي بارىنشا يكەمدى ەتىپ جاساۋ قاجەت. سونداي-اق ستۋدەنتتەر مەن تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن تاعىلىمدامادان ءوتۋ باعدارلامالارىن جولعا قويۋ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرتتى.

ءسوز سوڭىندا ۇكىمەت باسشىسى الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, ۆەنچۋرلىك قار­جىلاندىرۋدى قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن زاڭناماعا تۇزەتۋ­لەر ازىرلەۋدى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ­شى­لاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىري­بەلىك-كونس­ترۋكتورلىق جۇمىستارعا بولى­نەتىن قاراجاتى ەسەبىنەن ستارتاپ-جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرىن قاراپ, ناقتىلاۋدى تاپسىردى.