بىلتىر دا بۇل تاقىرىپتى كەڭىنەن تارقاتىپ جازعانبىز, بيىل تاعى ورالىپ وتىرمىز. قانشاما جىلدان بەرى اۋىز سۋدان تارىققان جۇرتتىڭ ارىزىن ەسكەرمەگەن شەنەۋنىكتەردىڭ ارەكەتى بەيقامدىق سەكىلدى. سەبەبى وزەننەن سۋ ءىشىپ وتىرعان تاۋ ەتەگىندەگى جۇرت جاڭبىر جاۋىپ, داۋىل تۇرسا, لاي ىشۋگە ءماجبۇر. وسى تۇيتكىلگە كەلگەندە اكىمدىكتىڭ اقىلى جەتپەيدى. قىرۋار قارجى جۇمسالعانىمەن, تەكەلى حالقى جىل سايىن كەدەرگىمەن كۇرەسۋگە قۇمبىل.
ءوڭىر باسشىسى بەيبىت يساباەۆ وبلىس قۇرىلعاندا مونوقالا تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, وسى اۋىز سۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالعان. سول جيىندا بيىل ماسەلەنىڭ تۇبەگەيلى شەشىلەتىنىن ايتقان ەدى. ءتىپتى سالا ماماندارىنا ارنايى تاپسىرما دا بەرگەن.
«وتكەن جىلى 2 ەلدى مەكەندى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بيىل 16 ەلدى مەكەندە سۋ جۇيەلەرىن سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋى جوسپارلانىپ وتىر. بۇل تىزىمگە دە مونوقالا كىرەدى», دەگەن وبلىس باسشىسى. سودان كەيىن ماسەلەنى شەشە الماعان باتىر مولداحمەتوۆتى قىزمەتىنەن الىپ, ورنىنا بۇرىنعى كوكسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى الماس ءادىلدى وتىرعىزعان. سوندا جاڭا اكىمگە اۋەلى تازا سۋ ماسەلەسىن تياناقتاۋدى تاپسىرعان. مىنە, سودان بەرى ءبىر جىل ءوتتى. ءبىز كەندى شاھارداعى جۇمىس جۇيەسى قالاي ءجۇرىپ جاتىر, سونى ءبىلىپ قايتتىق.
مونوقالادا سۋ جەلىسى جوق ەمەس, بار. ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار وزەگىندە ءار تۇرعىننىڭ اۋىز سۋعا قولجەتىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلگەن. ماسەلە, ۇيگە كەلگەن سۋدىڭ ىشۋگە جارامسىزدىعىندا بولىپ تۇر عوي. تۇتاس قالاعا قورا وزەنىنەن بەرىلەتىن سۋ كوپشىلىك بىلەتىندەي تاۋ مۇزدىقتارىنان نە جەراستى بۇلاقتارىنان باستاۋ الادى. ادەتتە كوكتەمدە وزەن تاسقىنداپ, لايلانىپ اعادى. سۋ مول كەزدە. جازعىتۇرىم ۋاقىتتا سۋ تازارتقىش قۇرىلىمنىڭ لايلى سۋدى تازارتۋعا شاماسى كەلمەي قالاتىن. كەڭەس زامانىندا سالىنعان قوندىرعىلار ابدەن ەسكىرگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جەتىسۋ وڭىرىنە ساپارىندا ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدى, قالا تۇرعىندارىن ساپالى ءھام تازا اۋىز سۋمەن قامتۋدى تاپسىرعان ەدى. سودان بەرى تەكەلىدە تىنىمسىز تىرشىلىك باستالدى. باستىسى – پرەزيدەنت پارمەنىن جۇيەلى ورىنداۋ. جۋىردا مونوقالاداعى اتالعان ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان قارىمدى قارەكەتتى كوزبەن كورىپ, جۇمىس بارىسىن باعامداپ كەلگەن ەدىك, سونى باياندايىق...
جالپى, جەرگىلىكتى اكىمدىك تۇرعىندارعا تازا اۋىز سۋدى قولجەتىمدى ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋگە اۋەلدەن-اق كىرىسكەن ەدى. ماسەلەن, تىرشىلىك ءنارىن وزەننەن العاننان گورى جەراستىنان تارتۋ جايىن دا قاراستىرعان. ارنايى ماماندار زەرتتەپ-زەردەلەۋ جۇرگىزگەننەن كەيىن 2018 جىلى تاۋ بوكتەرىنەن 3 ۇڭعىما بۇرعىلانىپ, قالاعا سۋ جەلىسىن تارتۋ كەرەك بولعان. وسى ماقساتتا وتكەن جىلى بيۋدجەتتەن 993,6 ملن تەڭگە قارالدى. ەكى جىلعا جوسپارلانعان جۇمىس بيىل قازان ايىندا اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. تەكەلى قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى عالىمجان قىزىلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قۇرىلىس جۇمىستارى 70 پايىزعا ورىندالعان.
«جاز ايىنىڭ قولايسىز ىستىعىنا قاراماستان مەردىگەر «قازەۆروستروي» سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسشىلارى تىنىمسىز تىرلىك ەتۋدە. قالا بويىنشا 4 بريگادا كۇنىگە 10 ساعاتتان جۇمىس ىستەپ جاتىر. مەجەلەنگەندەي, قالا تۇرعىندارى قازان ايىندا تولىق تازا اۋىز سۋدى تۇتىنادى. بىراق تۇرعىندار اۋىز سۋدى ۇنەمدەۋدى بىلمەيدى. ماسەلەن, قالا بويىنشا قىستا كۇنىنە 7 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تۇتىنسا, جازدا 12 مىڭ تەكشە مەتردەن اسىپ جىعىلادى. تۇرعىندار سۋدىڭ دا سۇراۋى بارىن ەسكەرسە, باۋ-باقشا سۋارۋدى دوعارسا دەگەن تىلەگىمىز دە جوق ەمەس», دەيدى عالىمجان تولەگەن ۇلى.
ءبولىم باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, اۋىز سۋ 355 مم ديامەترلىك جەلى ارقىلى سۋ ساقتاۋ قويماسىنان قالاعا بەرىلەدى. ۇزىندىعى – 9 شاقىرىم. ال ءۇش ۇڭعىمادان قويماعا دەيىن تاعى 6,5 شاقىرىم تارتىلعان. «قازەۆروستروي» سەرىكتەستىگىنىڭ سۋ جەلىسىن سالىپ جاتقان قۇرىلىس بريگاداسىنىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستىق. قانات سارسەكەنوۆ باستاعان دانەكەرلەۋشىلەر ارنايى تەحنيكامەن جەر قازۋدا قيىنشىلىق بولىپ جاتقانىن العا تارتتى.
«قاراماعىمداعى ءتورت جىگىتپەن اۋىزسۋ جەلىسىن ءبىر-بىرىنە جالعايمىز. قازىر جەر قازۋدا قيىندىقتار بار. تەكەلى قالاسى تاۋ بوكتەرىندە ورنالاسقان. جەر تۇگەل تاس. سوعان قاراماستان مەجەلى ۋاقىتتا جۇمىستى اياقتاۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. بىزگە جۇكتەلگەنى جەلىنى توپىراق استىنا كومىپ كەتۋ عانا ەمەس, ونىڭ ۇزاق ءارى ەشقانداي اقاۋسىز بولۋى ماڭىزدى. سوندىقتان تاستى توپىراقتى قازىپ الىپ, سودان سوڭ جەلىنىڭ استى-ۇستىنە 30-40 سم جۇمساق توپىراق سالىپ, قايتا كومەمىز. تەكەلىلىك تۇرعىندار تىنىمسىز تىرلىگىمىزگە قاراپ رازىلىعىن بىلدىرۋدە», دەدى ۋچاسكە بريگاديرى قانات سارسەكەنوۆ.
تاۋلى ايماقتا قىستىڭ قاتقىل كەلەتىنىن ەسكەرگەن قۇرىلىسشىلار جەلىنى 2 مەتر تەرەڭدىككە ورنالاستىرۋدا. ءبىر قىزىعى, ءبىز بارعان كەزدە جەر قازاتىن تراكتور بەيمالىم كابەلگە تاپ بولعان. ينتەرنەت نە ەلەكتر جەلىسى ەكەنىن انىقتاۋ ءۇشىن ءبىرشاما ۋاقىت جۇمىس تا كىدىردى. ۋچاسكە بريگاديرى قانات سارسەكەنوۆ قۇزىرلى مەكەمەلەرگە بايلانىسقا شىعىپ, جەلىنىڭ ەسكى ەكەنىن انىقتاعاننان كەيىن عانا جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىردى. اۋىز سۋ جەلىسىن تارتۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس زامانىندا تارتىلعان ەسكى سىم-تەمىرلەر جەراستىندا كوپ ەكەن.
مۇنان سوڭ قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ع.قىزىلباەۆ ءبىزدى باستاپ, سۋ ساقتاۋ قويماسىنا اپاردى. قالادان 9 شاقىرىم جەردەگى قويمانىڭ جۇمىسى 90 پايىز اياقتالعان. 1 500 تەكشە مەترگە جۋىق بەتون قولدانىلعان ەكى قويمادا 3 مىڭ تەكشە مەتردەن سۋ ساقتالادى. ءبولىم باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر نىساندى تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اۋەلى قويماعا سۋ لىق تولتىرىلىپ, دارىلەنەدى. سوسىن سۋ قايتا اعىزىلادى. وسىنداي تازارتۋ ءادىسى 3-4 مارتە قايتالانادى. ع.قىزىلباەۆ بىرەر كۇندە 4 سۋ سورعى ناسوسى ورناتىلاتىنىن دا ايتىپ قالدى.
«قازىر ۇڭعىماداعى سۋ زەرتحاناعا جونەلتىلدى. قالا تۇرعىندارى تازا اۋىز سۋدان تاپشىلىق كورمەيدى. قاجەت بولعان جاعدايدا شاجا وزەنىنەن دە سۋ تارتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بارلىق جۇمىس جوسپارعا ساي قازان ايىندا اياقتالىپ, تۇرعىندار تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى. سول ءۇشىن 4 بريگادادان قۇرىلعان 25 ادام, 7 تەحنيكا تىنىمسىز جۇمىس جۇرگىزۋدە. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قالادا قاۋىرت تىرشىلىك. اۋىز سۋ جەلىسىنەن بولەك, گازداندىرۋ جۇمىستارى قاتار جۇرۋدە», دەيدى قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى.
شاجا مەن قورا وزەنىن باۋىرعا العان اعايىننىڭ ءبىر ءوتىنىشى – تازا سۋ. دەنى ساۋ ۇلتتىڭ جانى دا ساۋ بولماق. بالاسى ءۇشىن شىرىلداعان حالىقتىڭ تىلەك-ارىزى – وسى. سۋ سورعىلارىن عانا ەمەس, جالپى جەلىلەردى تولىق جاڭارتپاي, ءىستىڭ وڭباسى انىق. قازىر ماماندار ءسال سابىر ساقتاۋدى سۇراپ وتىر. نە دە بولسا, ءىستىڭ سوڭىن كۇتەيىك.
جەتىسۋ وبلىسى