الاياقتار الشاڭداي بەرە مە؟

ماماندار حالىقپەن اقپا­رات­تىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا الاياقتىقتى 13,8 پايىزعا ازايتتىق دەگەنىمەن, جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا 400 بولسا, جىلدىڭ اياعىندا 800 بولۋى مۇمكىن عوي, بۇل بىلتىرعىدان ارتىق بولىپ كەتەدى ەمەس پە دەسەك, كريمينالدىق پوليتسيا بىلتىرعى جارتىجىلدىقتا الاياقتىقتىڭ سانى 464 بولعانىن ايتادى.

قالاي دەسەك تە, الاياقتىق ازايار ەمەس. ونىڭ قۇربانى بولا­تىن­دار­دىڭ كوبى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇر­عىن­دارى. ويتكەنى بۇلار ينتەرنەت ارقىلى ساۋدانى كوبىرەك جاسايدى. ءبىر قىزىعى, بۇرىن الاياقتىققا جاسى ۇلكەن, قارت ادامدار ۇشى­را­سا, قازىر قىلمىستىڭ ۇلكەن ۇلەسى 40 پەن 60 جاس اراسىنداعى ادام­دار­عا اۋىسىپتى. ال الاياقتىق جاساي­تىنداردىڭ نەگىزگى ۇلەسى 20 مەن 35 جاس ارالىعىنداعى جاس­تار كورىنەدى. بيىل ولاردىڭ 32-ءسى ۇس­تا­لىپ,­ جاۋاپقا تارتىلىپ ۇلگەر­دى, ال بىلتىر بارلىعى 22 الاياق ۇس­تال­عان كورىنەدى.

بيىلعى قاڭتار ايىندا وبلىس­ ورتالىعىندا «CyberPol» اتتى پولي­تسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ توبى قۇرى­لىپ, ولار تەك ينتەرنەت الاياق­تىقپەن كۇرەسۋگە ماماندانۋدا. جارتى جىلدا عانا ولار «كرىشا.كز» سايتى بويىنشا پاتەرلەردى جالعان جالعا بەرۋ الاياقتىعىن 14 رەت جاسا­عان­ تەمىر­­تاۋلىق 32 جاستاعى تۇر­عىن­دى, پەتروپاۆلدىڭ وزىنەن «ينس­تا­گرام» الەۋمەتتىك جەلىسىندە 10 رەت­ وتىرىك تاۋارلار ساتقان 20 جا­سار تۇرعىندى, «جول-كولىك وقيعاسى» دەگەن جالعان اقپارات ارقىلى 10 رەت تۇرعىنداردى الداپ, اقشاسىن قاققان 31 جاس­تا­عى پاۆلودارلىقتى جانە ت.ب. ۇس­تاپ, ىستەرىن سوتقا جەتكىزگەن. وسى «جول-كولىك وقيعاسى» دەپ اتال­عان الاياقتىقتى قولدانعان پەترو­پاۆلدىڭ 19 جاستاعى تۇرعىنى جال­عىز تۇراتىن 56 جاستاعى ايەل ادام­دى الداپ, ونىڭ 16,5 ملن تەڭگە قاراجاتىن قاقشىپ كەتكەن. وقيعا بىلاي بولادى. تۇسكى تاماق­قا كەلگەن ايەلدىڭ ۇيىندەگى تەلە­فونعا «جانى قىسىلىپ», جىلام­سىراعان ايەل داۋىسى بولەك تۇرا­تىن قىزىنىڭ اپاتقا ۇشىراپ, ماشي­ناسىمەن ءبىر قىزدى سوعىپ جانە ءوزى دە جاپا شەككەنىن ايتادى. قىلمىستىق ءىس قوزعاماۋ ءۇشىن جاپا شەككەن قىزعا جاسالاتىن وتانىڭ قۇنىن جەدەل تولەۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتەدى. سونىمەن بىرگە قىزىمەن 5 مينۋتتان كەيىن قوساتىنىن ايتادى. مۇندايدا جان قالا ما, ەسى شىعىپ كەتكەن ايەل قىزىنىڭ قالتافونىنا قوڭى­راۋ سوعۋدى دا ويلامايدى. بەس مينۋتقا جەتپەيتىن ۋاقىتتا سوعىلعان قوڭىراۋدان ءبىر ايەلدەر مەن ەركەكتەردىڭ ابىر-سابىر داۋىستارى ەستىلەدى جانە قىزىنىڭ داۋسىنا ۇقسايتىن ءبىر داۋىس: «ماما-ماما, يا ۆ بولنيتسە» دەپ ىشقىنادى. ءارى قاراي اسىققان ءبىر ەركەك تەلەفون قۇلاعىن الىپ, قازىر ءبىر جىگىت كەلىپ, اقشانى الاتىنىن ايتىپ, بايلانىستى شورت ۇزەدى. ەسى ابدەن شىققان ايەل ۇيىندەگى بارلىق اقشاسىن جيىپ, ۇزاماي كەلگەن بەيتانىس جىگىتتىڭ قولىنا ءبارىن ۇستاتىپ قويا بەرگەن... ارادا شامالى ۋاقىت وتكەن سوڭ قىزى ءوزىنىڭ ۇيىنەن جايباراقات حابارلاسىپ, جاي سۇرايدى. سوندا عانا الدانعانىن بىلگەن ايەل جانۇشىرىپ پوليتسياعا جەتەدى. پوليتسيا الاياقتى ءىزىن سۋىتپاي ۇستاعاندا, ونىڭ ۇيىنەن 9,8 ملن تەڭگە الىنعان. قالعانىن الاياق تانىستارىنىڭ شوتتارىنا اۋدارىپ ۇلگەرگەن ەكەن.

ال حالىق كوپتەن بەرى قۇلاق­تان­عان «بانك قىزمەتكەرى» بولىپ جالعان قوڭىراۋ سوعۋشىلار قازىر وزدەرىنىڭ «شەبەرلىكتەرىن» ارت­تىرا تۇسكەن. ولار قازىر جابىر­لە­نۋشىنى «انيدەسك», «تاي­م­فيۋەر», «رۋدەسك» جانە ت.ب. باع­دار­لامالاردى جۇكتەۋگە كون­دى­رەدى ەكەن, سوسىن وسى باع­دار­­لامالاردىڭ كومەگىمەن ءوز قۇربانىنىڭ ءموبيلدى قۇرىل­عى­سىنا قاشىقتان قول جەتكىزە ال­ا­دى. وندايدىڭ ءبىر مىسالىنا وبلىس ورتالىعىنىڭ 52 جاستاعى ءبىر تۇرعىنىنىڭ باسىنان وتكەن جايدى ايتۋعا بولادى. وعان دا قىل­مىسكەر ءتۇس كەزىندە قوڭىراۋ شالىپ, ءوزىن بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىز­مەتىنىڭ مامانىمىن دەپ تانىس­تىرعان, سوسىن ءبىر الاياقتار ونىڭ اتىنا بانكتە شوت اشقانىن ايتقان. سودان كەيىن ول ۇيالى تەلە­فون­عا قارجىلىق «ۆيرۋستى جويۋعا ارنالعان» قوسىمشانى ورناتۋدى «جاناشىرلىقپەن» ءبىلدىرىپ جانە سول ارقىلى نەسيەلەردى جويۋ­دى ۇسىنعان. بەلگىسىز ەر ادام­نىڭ بارلىق نۇسقاۋىن ورىن­دا­عان­نان­ كەيىن جابىرلەنۋشى ءوزىنىڭ ەسەپ­­شوتىنان 830 000 تەڭگەسى قولدى بولعانىن كورەدى...

ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ تا­عى­ ءبىر كەڭىنەن تاراپ كەلە جات­قان ءتۇرى – جابىرلەنۋشىنى «كۇ­مان­دى قارجىلىق جوبالارعا قاتىس­تى­رۋ». مۇندايدا الاياقتار تانىمال الەۋمەتتىك جەلىلەردە (ينس­تا­گرام) جانە بەينەحوس­تينگتەردە (YouTube) جارناما ورنالاس­تى­رىپ, ءوز قۇرباندارىن قو­لايلى, پايدالى جاعدايلارمەن قىزىق­تى­رادى. رەسپۋبليكانىڭ ءاربىر تۇر­عىنىنا ديۆيدەندتەر تولەي­تىن­دىگى تۋرالى اقپاراتتار جاريا­لاي­­دى, تانىمال ادامدارمەن بەي­نە­­كورىنىستەر جاريالاپ, سول ارقىلى ءوز اقپاراتىنىڭ سەنىمىن ارت­تىرادى.

وبلىس ورتالىعىنىڭ 42 جاس­تا­عى تۇرعىنى وسىنداي­ ارە­كەت­كە­ تاپ بولادى. ول الەۋمەتتىك جەلى­دە­گى جارنامانىڭ وتىرىگىنە الدانىپ, سىلتەمە بويىنشا وتكەن. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن وعان بەلگىسىز ادام قوڭىراۋ شالىپ, ولاردىڭ مامى­لە­لەر جاساپ جاتقانىن ايتىپ, قوسىم­شا اقشا تابۋدى ۇسىنعان. باسىن­دا كىرگەن سوڭ ۇمىتتەنگەن جابىر­لەنۋشى بۇل ۇسىنىسقا قىزى­عۋ­­شىلىق تانىتقان. ءارى قاراي جابى­ر­لەنۋشىگە جۇمىس شارتتارى ءتۇسىندىرىلىپ, اقشا سالۋ جانە بيرجالىق پلاتفورمادا ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋعا اقشا اۋدارت­قان. شامامەن ءبىر اپتا «جۇ­مىس ىستەگەننەن» كەيىن جاس جىگىت ەشقانداي تابىس تاپپاعان, كەرى­سىن­شە 2 200 000 تەڭگە سوماسىندا اقشا­سىنان ايىرىلعان.