قالا تۇرعىندارىنىڭ ءاميانى ۇيالى تەلەفوننىڭ ىشىنە ورنىققالى, قاعاز اقشا دەگەن دۇنيە دە ۇمىتىلا باستادى. بۇگىندە دۇكەنگە كىرە قالساڭىز, بۇرىنعىداي تيىن ساناپ اۋرە بولماي, ساتۋشىمەن QR-كود ارقىلى ەسەپ ايىرىسا سالاسىز.
مەملەكەتتىك كىرىس دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, ينتەرنەت قۋاتى قارقىندى قوستاناي قالاسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان كەز كەلگەن ساۋدا ورنى تۇتىنۋشىعا قولايلى ەسەپ ايىرىسۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالۋعا ءتيىس. الايدا تاۋار ساتىپ الۋشىدان تەك قاعاز اقشا عانا تالاپ ەتەتىن ساۋدا ورىندارىنىڭ جاۋاپسىزدىعى قىنجىلتادى.
ماسەلەن, قوستانايداعى سكلادسكايا كوشەسىنە ورنالاسقان كوتەرمە ساۋدا ورتالىعىنا ارزان ازىق-ت ۇلىك ىزدەپ كەلگەن جۇرت قولما-قول اقشاسى بولماعاندىقتان, كەرەگىن ساتىپ الا الماي, ساندالىپ ۇيىنە بوس قايتادى. قازىر جەمىس-جيدەكتىڭ پىسكەن, ەلدىڭ ورىك, شيە, قۇلپىناي, قاراقات قايناتىپ الىپ جاتقان شاعى. قوستانايعا كەلىپ جاتقان ۆاگون-ۆاگون قانتتىڭ كوبى وسى «سكلادسكاياداعى» قان بازارعا كەلىپ تۇسەدى. مۇنداعى ساۋداگەرلەر جۇرتتىڭ باسقا جەردەن ارزان قانت تاپپايتىنىن جاقسى بىلەتىن بولسا كەرەك, تۇتىنۋشى قۇقىن ەسكەرمەي, قاعاز اقشاعا عانا قاتىپ قالىپ وتىر.
قالاداعى شاعىن دۇكەندەردىڭ كوبى تاۋارلارىن وسى «سكلادسكاياعا» بارىپ الادى. «مىسالى, ءبىز قانت, ماكارون, ۇن سياقتى تاۋارلاردى سول جەردەگى قويمالاردان الامىز. ولارعا تەك قولما-قول اقشا اپارامىز. ويتكەنى ونسىز تاۋار ساتىپ الا المايتىنىمىزدى بىلەمىز. كەيبىر قويمالاردىڭ كاسسا اپپاراتى بار. بىراق ونى پايدالاناتىن بولسا, سالىعى كوبەيەتىندىكتەن, تاۋارىنىڭ ۇستىنە تاعى اقشا قوسادى. سوندىقتان ولارعا قولما-قول اقشا اپارۋ بىزگە دە ءتيىمدى», دەيدى شاعىن دۇكەن ۇستايتىن كاسىپكەردىڭ ءبىرى.
تەك «سكلادسكايا» عانا ەمەس, كەيبىر شاعىن دۇكەندەر مەن كوك بازاردىڭ ىشىندەگى ازىق-ت ۇلىك, تۇرمىستىق بۇيىمدار مەن كوتەرمە باعامەن تەمەكى ساتاتىن ساۋدا سورەلەرىندە قاعاز اقشانىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ تۇر. كاسسالىق اپپارات نەمەسە QR-كود دەگەندى سۇراساڭىز, ازاردا-بەزەر بولاتىن بۇل ساۋداگەرلەردىڭ اراسىندا سالىعى سالماقتى بولسا دا زاڭعا قۇرمەتپەن قارايتىن ءبىردى-ەكىلى كاسىپكەر بار. ولاردىڭ ايتۋىنشا, سالىق تولەگىسى كەلمەگەن ساۋداگەر عانا تۇتىنۋشىدان قولما-قول اقشا تالاپ ەتەدى.
– QR-كودپەن تولەم قابىلداسام, ءاربىر وپەراتسيادان 0,9 پايىز ۇستاپ قالادى. كەيىن جىلدىڭ اياعىندا بۇكىل ساۋدا اينالىمىنداعى اقشادان تاعى 3 پايىز ۇستايدى. ءار وپەراتسيادان 2,8 2,5, 2,4 پايىز ۇستايتىن كارتالار بار. تۇتىنۋشى قولما-قول ەسەپ ايىرىسسا, ارينە, بىزگە كوبىرەك قالادى. ءبىز كارتامەن تولەم قابىلداساق, تابىسىمىزدىڭ ءبىرازى سالىقتان بولەك, بانكتەرگە دە كەتەدى. مىسالى, مەن ساتىپ جاتقان مىسىق جەيتىن ءبىر جەلەدەن وزىمە 2-اق تەڭگە تابىس تۇسەدى. ەگەر ونى قولما-قول اقشاعا ساتسام, 8 تەڭگە قالار ەدى. ساۋدا اينالىمىندا 69 ملن تەڭگەدەي اقشام بار, سودان ايىنا 250 مىڭ تەڭگەدەي عانا تازا تابىس تۇسەدى. تاۋاردىڭ ءتۇرىن كوبەيتۋگە دە مۇمكىندىك جوق. قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ شەكتى مولشەرىنەن اسىپ كەتسەم, سالىعىم اۆتوماتتى تۇردە ءوسىپ كەتەدى. بۇرىن 3 تەڭگە تولەپ كەلسەم, تاۋار ءتۇرى كوبەيگەن سوڭ 12 تەڭگە تولەيتىن بولامىن, – دەيدى كاسىپكەر.
شاماسىنا قاراپ, شاقتاپ ساۋدا جۇرگىزىپ, ازدى قاناعات تۇتىپ وتىرعان بۇل كاسىپكەردىڭ تابىسى ادال, ۇيقىسى تىنىش. ال ساتقان تاۋارىنىڭ مولشەرىن سالىق ورگاندارىنان جاسىرىپ قولما-قول ساۋدانى قىزدىرىپ جاتقان «سكلادسكاياداعى» ساۋداگەرلەر تۋرالى مەملەكەتتىك كىرىس دەپارتامەنتىنە جەتكىزىپ ەدىك, ولاردىڭ كاسىپكەرلەردى ءتايت دەپ تارتىپكە سالاتىن مۇمكىندىگى بولماي شىقتى.
– پرەزيدەنت جارلىعىمەن ەنگىزىلگەن موراتوريگە سايكەس, ءبىز قازىرشە كوتەرمە ساۋدا ورىندارىنداعى پوست-تەرمينالداردىڭ بار-جوعىنا جانە كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىنىڭ ساقتالۋىنا قاتىستى تەكسەرىس جۇرگىزە المايمىز. بىراق قازىر «ازاماتتىق باقىلاۋ» دەگەن قاناتقاقتى جوبانى قولعا الىپ جاتىرمىز. ساتۋشى كاسسالىق-باقىلاۋ قۇرالىن پايدالانباسا, تۇتىنۋشىنىڭ بانك كارتاسىن قابىلداماي قويسا نەمەسە QR-كود ارقىلى ەسەپ ايىرىسۋ مۇمكىندىگى بولماسا, تۇتىنۋشىلار ارنايى قوسىمشا ارقىلى مەمكىرىس ورگاندارىنا شاعىم تۇسىرە الادى. ءبىز وسى شاعىمعا سۇيەنە وتىرىپ كاسىپكەردى زاڭدى تۇردە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتامىز. قازىر مۇنداي شاعىمدار ءتۇسىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, ءبىرتالاي ساۋدا ورىندارىن تەكسەرىپ, ەسكەرتۋ جاسادىق. وعان كونبەي, تاعى ءتارتىپ بۇزعانداردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتتىق, دەدى وبلىستىق مەملەكەتتىك كىرىس دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باسشىسى رۇستەم قۇسالين.
دەپارتامەنتكە شاعىم ءتۇسىرىپ, ساۋدا ورىندارىنىڭ زاڭعا سايكەس جۇمىس ىستەۋىنە سەپ بولعان تۇتىنۋشى موبيلدىك بىرلىك تۇرىندە 1 مىڭ تەڭگە سىياقى الادى ەكەن. بىلتىر دەپارتامەنت ماماندارى تۇتىنۋشىلاردىڭ شاعىمى ارقىلى 123 كاسىپكەرگە 3 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالعان. بىراق مۇنى كوتەرمە ساۋدامەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەر شىبىن شاققان قۇرلى كورەر ەمەس. موراتوري مەرزىمى اياقتالماي, بۇل ماسەلەنىڭ دە شەشىم تابۋى قيىنداۋ بولىپ تۇر.
قوستاناي وبلىسى